🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان رستم و اسفندیار

❖
51 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲۰ - سخن تلخ رستم بر در سراپرده، پند آشتی پشوتن و پافشاری اسفندیار بر جنگ
چون جهان‌پهلوان رستم از پرده‌سرای شاهزاده اسفندیار بیرون آمد، درگاه سراپرده را نگریست و زمانی بر آستانه بازایستاد. دل او از خودسری و خامی شهریار جوان پردرد بود؛ رو به کریاس سراپرده کرد و با سوزی درون گفت: «ای سرای امید و یادگار شکوه! چه خجسته و فرخنده بود روزگاری که جمشید بر آستانت می‌نشست و فرّه ایزدی بر تو می‌تافت. چه گرامی بود دوران کاووس کی و کی‌خسرو نیک‌پی! اما اکنون درِ فرّه و بزرگی بر تو بسته گشته، چرا که نادان و ناسزایی بر تخت پادشاهی تکیه زده است.»

اسفندیار چون این سخنان تلخ و آتشین را شنید، خشمگین و پیاده از پرده‌سرای بیرون شتافت و بر رستم بانگ زد: «ای پهلوانِ سرکش! چرا این‌گونه به درگاه شاهی درشت می‌گویی؟ چون مهمان از سفره میزبان سیر شود، شایسته نیست که بر پالیزبان ناروا گوید و نمکدان بشکند! تو این سراپرده را سرزنش می‌کنی که روزگاری جمشید و کاووس بر آن سایه افکنده بودند؛ روزگاری که جهان از آشوب و غارت و خنجربازی پر بود و شاهان در پی شناختن ستارگان از راه یزدان دور می‌افتادند. اما امروز دارنده این تاج و تخت، گشتاسپ‌شاه است و به پیش او جاماسپِ فرزانه و ستاره‌شناس استاده. بر یک دستش زردشت پاک‌دین جای دارد که زند و اوستا را از بهشت برین آورده، و بر دست دیگرش پشوتن، آن مرد نیک‌نهاد و گرم‌وسردچشیده روزگار. و در برابرشان من، اسفندیار فرخنده، ایستاده‌ام که با تیغ خویش جهان را ایمن ساختم و دل نیک‌مردان را زنده گردانیدم!»

رستم بی آنکه پاسخی دگر دهد، سوار بر رخش شد و راه سیستان در پیش گرفت. اسفندیار با نگاهی شگفت‌زده، بدرقه راه او شد و چون رستم دور گشت، رو به برادرش پشوتن کرد و از سر شگفتی گفت: «گردی و مردی این پهلوان را نمی‌توان پنهان داشت. در همه جهان اسب و سواری بدین سان مهیب ندیده‌ام! او چون پیل دژم بر کوه گنگ است. شکوه و بالای او تا آسمان سر کشیده، اما دریغ که می‌ترسم فردا خورشید اقبالش غروب کند. دل من از مهر او می‌سوزد، اما سر از فرمان دادار و شاه نمی‌پیچم و فردا روز روشنش را به تیره شب بدل خواهم ساخت.»

پشوتن با دلی پرخون و دیده‌ای تر رو به اسفندیار کرد و به زاری پندش داد: «ای برادر نامدار! مکن و این کینه‌توزی را رها کن. هرگز آزادمردی را به آزار و درد میازار. امشب بیاسا و فردا بی‌سپاه و خشم به ایوان رستم برو؛ او مردی نیک‌خواه است و دلش با تو راست. کین و خشم را از چشم و دل بشوی.» اما اسفندیار پاسخ داد: «سخن تو چون خاری بر گلستان است! از مرد پاک‌دینی چون تو ناپسند است که مرا به نافرمانی از شاه بخواند. زردشت فرموده هر که از فرمان شاه سرپیچی کند، جایش در دوزخ است. چگونه به خاطر ترس، فرمان گشتاسپ را بشکنم؟ کس بی‌زمانه نمی‌میرد!»

پشوتن ناله برآورد که دیو بر دلت راه یافته و پند مرا خوار می‌شماری. دو شیر ژیان به جان هم می‌افتند و معلوم نیست پشت کدام‌یک بر خاک خواهد رسید. اما اسفندیار دیگر پاسخی نداد؛ دلی پردرد و سری پرباد داشت و جام شوم جنگ را برپیموده بود.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: