🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود

❖
143 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳۲ - آزادی اسفندیار، نبرد دوباره با ارجاسپ و گرفتن گرگسار
چون اسفندیار از ستیغ کوه و دژ گنبدان فرود آمد و چهره پدر را دید، روی بر خاک نهاد و نماز آورد. گشتاسپ شاه که دل‌سوخته و پشیمان بود، شتابان برپا خاست، فرزند دلیر خود را در آغوش کشید، او را ببوسید و اشک از چهره‌اش سترد. شاه با دیدن تندرستی و فرّ فرزند، یزدان پاک را سپاس گفت و از اسفندیار خواست تا کینه‌جویی از پدر را از دل بزداید و گناه آن بند و بلا را بر گردن گرزم بداندیش نهد که با فریب و دروغ، دل شهریار را بر فرزند تیره کرده بود. گشتاسپ سوگند یاد کرد که چون این نبرد به پیروزی پایان پذیرد، تاج و تخت و تاج‌داری گیتی را به اسفندیار واگذارد و خود به عبادت ایزد پردازد. اسفندیار با مناعت طبع پاسخ داد که خشنودی پدر برای او والاترین تاج است و یادآور شد که حتی هنگام مرگ گرزم در میدان نبرد، بر او مویه کرده و از اندوه شاه سوزان‌دل گشته است.

با پخش خبر آزادی اسفندیار، بزرگان و پهلوانان سپاه ایران گروه گروه به دیدارش شتافتند و پیشگاهش سر بر خاک نهادند. اسفندیار سپاهیان را به کشیدن تیغ‌های زهرآگین و نابودی دشمن فراخواند و لشکریان همه شب به آراستن سلاح و رزم‌افزار پرداختند. در آن سو، چون خبر رهایی اسفندیار به ارجاسپ، شاه توران رسید، بیم بر جانش چیره شد؛ چرا که می‌دانست هیچ‌یک از پهلوانان توران توان پایداری در برابر آن دیوزاد رویین‌تن را ندارد. ارجاسپ دستور داد تا غنایم بلخ و گنجینه‌ها را بر هیونان بار کنند و به همراه پسرش کهرم و فرماندهان پیش فرستند تا خود راه فرار پیش گیرد. در این هنگام، پهلوانی تورانی به نام گرگسار بر ارجاسپ درآمد و او را از فرار خوارکننده بازداشت و تعهد کرد که خود به نبرد اسفندیار رود و سرش را بر خاک افکند. ارجاسپ شادمان شد و پیمان بست که در صورت پیروزی، فرمانروایی ایران تا دریای چین را به گرگسار بخشد.

سپیده دم، با برآمدن خورشید زرین‌سپر، دو سپاه بر یکدیگر صف کشیدند. اسفندیار با گرز گاوسار بر قلب و جناحین لشکر توران تاخت؛ او به کین‌خواهی برادرش فرشیدورد و سی و هشت برادر و خویشاوند کشته‌شده‌اش، صدها تن از نامداران توران و کهرم را در هم کوبید و دشت را از خون سرخ ساخت. گرگسار با کمان کیانی پیش آمد و تیر خدنگی بر سینه اسفندیار زد؛ اسفندیار به تظاهر خود را از زین آویخت تا گرگسار با تیغ برهنه پیش آید، سپس ناگهان کمند کیانی را بر گردن گرگسار افکند، او را از اسب بر زمین زد، دست‌هایش را از پشت بست و خوار و کشان به لشکرگاه ایران فرستاد تا در پرده‌سرا محبوس دارند.

با دیدن این شکست و ناپدید شدن درفش گرگ‌پیکر، ارجاسپ لشکر خود را رها کرد و بر شتران تندرو نهانی به سوی خلخ گریخت. اسفندیار بانگ برآورد و به ایرانیان دستور داد تا کین‌خواهی کنند؛ لشکر ایران بر تورانیان تاخت و دشتی از کشتگان بر جای گذاشت. با آگاهی تورانیان از فرار شاهشان، امان خواستند و زنهار طلبیدند. اسفندیار دست از کشش کشید و بر آنان ببخشود. پس از پایان نبرد، اسفندیار و گشتاسپ جامه سوگ بر تن کرده و یک هفته به نیایش یزدان پاک پرداختند. سپس گرگسارِ لرزان و ناامید را پیش آوردند؛ گرگسار زاری‌کنان از اسفندیار جان خواست و پیمان بست که بنده وفادار او باشد و راه دستیابی به رویین‌دژ و فتح توران را به او بنماید.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: