چون روزگار بر شاه کیانی، گشتاسپ، به درشتی و تیرگی گرایید، وی ناچار از رزمگاه روی برتافت و گریز پیش گرفت. سپاه توران به سپهسالاری ارجاسپ دو منزل او را تاختند و پی گرفتند تا مگر شهریار ایران را به بند کشند. در این میان، کوهی پرگیا و دشوارگذر در پیشگاه گشتاسپ پدیدار شد که چشمه‌ای زلال و آسیابی در دل داشت و گرد بر گرد آن تنها یک راه تنگ و پنهان بود؛ راهی که گشتاسپ آن را خوب می‌شناخت. پس شاه و ماندهٔ سپاهش از آوردگاه پناه به کوه بردند.
ارجاسپ با لشکر انبوه خویش به پای کوه رسید، اما هرچه جست‌وجو کرد راهی برای برآمدن بر فراز آن نیافت. پس چهار سوی کوهستان را به محاصره‌ای تنگ درآوردند و بر دامنه‌های سنگی آتش‌ها برافروختند تا راه هرگونه بیرون آمدن را ببندند. وضعیت بر ایرانیان چنان سخت گشت که سران سپاه از فرط گرسنگی و بیچارگی، اسبان رزم خویش را می‌کشتند و دل به نیستی می‌سپردند. گشتاسپ چون تنگی حلقه محاصره و زاری لشکر را دید، از فرط اندوه دست بر سر گرفت و جاماسپِ ستاره‌شناس و فرزانه را به پیش خواند.
شاه از گردش چرخ نیلوفری و طالع اختران پرسید و گفت: «ای جاماسپ، هرچه از راز آسمان می‌دانی آشکار کن و هیچ پنهان مدار که در این بلا چه کسی دستگیر ما خواهد شد؟» جاماسپ برپای خاست و گفت: «ای خسرو دادگر، اگر به گفتار آسمانی من باور داری، نخست راستی را از من بخواه تا آنچه درست است بازگویم.» شاه پذیرا شد و جاماسپ راز ستاره‌ها را گشود: «تو خود می‌دانی که فرزند دلاورت، اسفندیار، به ناپارسایی و بر پایه گفتار بدخواهان به بند کشیده شده و در دژ گنبدان روزگار می‌گذراند. اگر او را از بند برگیری، تو را بر فراز این کوه تنها نخواهد گذاشت و کشور را خواهد رهانید.»
گشتاسپ با دلی پردرد و لبریز از پشیمانی پاسخ داد: «من خود از آن دم که او را بیگناه به بند کشیدم، دل‌خسته و پشیمانم. اگر بار دیگر آن گوهر والامقام را ببینم، تاج و تخت و کلاه کیانی را به او خواهم بخشید. اما چه کسی جرأت دارد به نزد او رود و این پیام را ببرد؟» جاماسپ دلاورانه گفت: «این رسالتِ خرد را من بر عهده می‌گیرم.» شاه جاماسپ را آفرین گفت و پیام فرستاد که: «به اسفندیار بگو آن‌کس که بر تو بیداد کرد، اینک با دلی پرخون و پشیمان در آستانه نیستی است. اگر با دلی پاک از کینه بیایی، تاج و گنج کیانی از آنِ تو خواهد بود و یزدان پاک بر این پیمان گواه است.»
پس جاماسپ جامه‌ای به شیوه ترکان (توزی قبای) به تن کرد، کلاهی دوپَر بر سر نهاد، کمر به آیین تورانیان بست و بر اسبی بادپا نشست. او بی‌هیچ راهنمایی از کوه فرود آمد و در دل شب تیره، با زبان ترکی و هوشمندی شگفت‌انگیز، از میان لشکریان ارجاسپ گذشت. هیچ‌کس در میان تورانیان به راز او پی نبرد تا آنکه از گرداب لشکریان بدخواه رهایی یافت و شتابان خود را به پای دژ گنبدان رسانید.