بخش ۲۹ - گریز و محاصرهٔ گشتاسپ بر کوه، پشیمانی از بند اسفندیار و رفتن جاماسپ به دژ گنبدان
#1
سرانجام گشتاسپ بنمود پشت
✦
بدانگه که شد روزگارش درشت
#2
پس اندر دو منزل همی تاختند
✦
مر او را گرفتن همی ساختند
#3
یکی کوه پیش آمدش پرگیا
✦
بدو اندرون چشمه و آسیا
#4
که بر گرد آن کوه یک راه بود
✦
وزان راه گشتاسپ آگاه بود
#5
جهاندار گشتاسپ و یکسر سپاه
✦
سوی کوه رفتند ز آوردگاه
#6
چو ارجاسپ با لشکر آنجا رسید
✦
بگردید و بر کوه راهی ندید
#7
گرفتند گرداندرش چار سوی
✦
چو بیچاره شد شاه آزاده‌خوی
#8
ازان کوهسار آتش افروختند
✦
بدان خاره بر خار می‌سوختند
#9
همی کشت هر مهتری بارگی
✦
نهادند دلها به بیچارگی
#10
چو لشکر چنان گردشان برگرفت
✦
کی خوش منش دست بر سر گرفت
#11
جهاندیده جاماسپ را پیش خواند
✦
ز اختر فراوان سخنها براند
#12
بدو گفت کز گردش آسمان
✦
بگوی آنچ دانی و پنهان ممان
#13
که باشد بدین بد مرا دستگیر
✦
ببایدت گفتن همه ناگزیر
#14
چو بشنید جاماسپ بر پای خاست
✦
بدو گفت کای خسرو داد و راست
#15
اگر شاه گفتار من بشنود
✦
بدین گردش اختران بگرود
#16
بگویم بدو هرچ دانم درست
✦
ز من راستی جوی شاها نخست
#17
بدو گفت شاه آنچ دانی بگوی
✦
که هم راست گویی و هم راه‌جوی
#18
بدو گفت جاماسپ کای شهریار
✦
سخن بشنو از من یکی هوشیار
#19
تو دانی که فرزندت اسفندیار
✦
همی بند ساید به بد روزگار
#20
اگر شاه بگشاید او را ز بند
✦
نماند برین کوهسار بلند
#21
بدو گفت گشتاسپ کای راست‌گوی
✦
بجز راستی نیست ایچ آرزوی
#22
به جاماسپ گفت ای خردمند مرد
✦
مرا بود ازان کار دل پر ز درد
#23
که اورا ببستم بران بزمگاه
✦
به گفتار بدخواه و او بیگناه
#24
همانگاه من زان پشیمان شدم
✦
دلم خسته بد سوی درمان شدم
#25
گر او را ببینم برین رزمگاه
✦
بدو بخشم این تاج و تخت و کلاه
#26
که یارد شدن پیش آن ارجمند
✦
رهاند مران بیگنه را ز بند
#27
بدو گفت جاماسپ کای شهریار
✦
منم رفتنی کاین سخن نیست خوار
#28
به جاماسپ شاه جهاندار گفت
✦
که با تو همیشه خرد باد جفت
#29
برو وز منش ده فراوان درود
✦
شب تیره ناگاه بگذر ز رود
#30
بگویش که آنکس که بیداد کرد
✦
بشد زین جهان با دلی پر ز درد
#31
اگر من برفتم بگفت کسی
✦
که بهره نبودش ز دانش بسی
#32
چو بیداد کردم بسیچم همی
✦
وزان کردهٔ خویش پیچم همی
#33
کنون گر بیایی دل از کینه پاک
✦
سر دشمنان اندر آری به خاک
#34
وگرنه شد این پادشاهی و تخت
✦
ز بن برکنند این کیانی درخت
#35
چو آیی سپارم ترا تاج و گنج
✦
ز چیزی که من گرد کردم به رنج
#36
بدین گفته یزدان گوای منست
✦
چو جاماسپ کو رهنمای منست
#37
بپوشید جاماسپ توزی قبای
✦
فرود آمد از کوه بی‌رهنمای
#38
به سر بر نهاده کلاه دو پر
✦
برآیین ترکان ببسته کمر
#39
یکی اسپ ترکی بیاورد پیش
✦
ابر اسپ آلت ز اندازه بیش
#40
نشست از بر باره و آمد به زیر
✦
که بد مرد شایسته بر سان شیر
#41
هرانکس که او را بدیدی به راه
✦
بپرسیدی او را ز توران سپاه
#42
به آواز ترکی سخن راندی
✦
بگفتی بدان کس که او خواندی
#43
ندانستی او را کسی حال و کار
✦
بگفتی به ترکی سخن هوشیار
#44
همی راند باره به کردار باد
✦
چنین تا بیامد بر شاه زاد
#45
خرد یافته چون بیامد به دشت
✦
شب تیره از لشکر اندر گذشت
#46
چو آمد به نزد دژ گنبدان
✦
رهانید خود را ز دست بدان
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.