بخش ۲۷ - فرمان ارجاسپ به کهرم، تاختن بر بلخ و کشته شدن لهراسپ و سوختن آتشکده
#1
کنون رزم ارجاسپ را نو کنیم
✦
به طبع روان باغ بی خو کنیم
#2
بفرمود تا کهرم تیغ‌زن
✦
بود پیش سالار آن انجمن
#3
که ارجاسپ را بود مهتر پسر
✦
به خورشید تابان برآورده سر
#4
بدو گفت بگزین ز لشکر سوار
✦
ز ترکان شایسته مردی هزار
#5
از ایدر برو تازیان تا به بلخ
✦
که از بلخ شد روز ما تار و تلخ
#6
نگر تا کرا یابی از دشمنان
✦
از آتش پرستان و آهرمنان
#7
سرانشان ببر خانهاشان بسوز
✦
بریشان شب آور به رخشنده روز
#8
از ایوان گشتاسپ باید که دود
✦
زبانه برآرد به چرخ کبود
#9
اگر بند بر پای اسفندیار
✦
بیابی سرآور برو روزگار
#10
هم‌آنگه سرش را ز تن بازکن
✦
وزین روی گیتی پرآواز کن
#11
همه شهر ایران به کام تو گشت
✦
تو تیغی و دشمن نیام تو گشت
#12
من اکنون ز خلخ به اندک زمان
✦
بیایم دمادم چو باد دمان
#13
بخوانم سپاه پراگنده را
✦
برافشانم این گنج آگنده را
#14
بدو گفت کهرم که فرمان کنم
✦
ز فرمان تو رامش جان کنم
#15
چو خورشید تیغ از میان برکشید
✦
سپاه شب تیره شد ناپدید
#16
بیاورد کهرم ز توران سپاه
✦
جهان گشت چون روی زنگی سیاه
#17
چو آمد بران مرز بگشاد دست
✦
کسی را که بد پیش آذرپرست
#18
چو ترکان رسیدند نزدیک بلخ
✦
گشاده زبان را به گفتار تلخ
#19
ز کهرم چو لهراسپ آگاه شد
✦
غمی گشت و با رنج همراه شد
#20
به یزدان چنین گفت کای کردگار
✦
توی برتر از گردش روزگار
#21
توانا و دانا و پاینده‌ای
✦
خداوند خورشید تابنده‌ای
#22
نگهدار دین و تن و هوش من
✦
همان نیروی جان وگر توش من
#23
که من بنده بر دست ایشان تباه
✦
نگردم توی پشت و فریادخواه
#24
به بلخ اندرون نامداری نبود
✦
وزان گُرزداران سواری نبود
#25
بیامد ز بازار مردی هزار
✦
چنانچون بود از در کارزار
#26
چو توران سپاه اندر آمد به تنگ
✦
بپوشید لهراسپ خفتان جنگ
#27
ز جای پرستش به آوردگاه
✦
بیامد به سر بر کیانی کلاه
#28
به پیری بغرید چون پیل مست
✦
یکی گُرزهٔ گاو پیکر به دست
#29
به هر حمله‌ای جادوی زان سران
✦
سپردی زمین را به گُرز گران
#30
همی گفت هرکس که این نامدار
✦
نباشد جز از گرد اسفندیار
#31
به هر سو که باره برانگیختی
✦
همی خاک با خون برآمیختی
#32
هرانکس که آواز او یافتی
✦
به تنش اندرون زهره بشکافتی
#33
به ترکان چنین گفت کهرم که چنگ
✦
میازید با او یکایک به جنگ
#34
بکوشید و اندر میانش آورید
✦
خروش هژبر ژیان آورید
#35
برآمد چکاچاک زخم تبر
✦
خروش سواران پرخاشخر
#36
چو لهراسپ اندر میانه بماند
✦
به بیچارگی نام یزدان بخواند
#37
ز پیری و از تابش آفتاب
✦
غمی گشت و بخت اندر آمد به خواب
#38
جهاندیده از تیر ترکان بخست
✦
نگونسار شد مرد یزدان پرست
#39
به خاک اندر آمد سر تاجدار
✦
برو انجمن شد فراوان سوار
#40
بکردند چاک آن بر و جوشنش
✦
به شمشیر شد پاره‌پاره تنش
#41
همی نوسواریش پنداشتند
✦
چو خود از سر شاه برداشتند
#42
رخی لعل دیدند و کافور موی
✦
از آهن سیاه آن بهشتیش روی
#43
بماندند یکسر ازو در شگفت
✦
که این پیر شمشیر چون برگرفت
#44
کزین گونه اسفندیار آمدی
✦
سپه را برین دشت کار آمدی
#45
بدین اندکی ما چرا آمدیم
✦
همی بی‌گله در چرا آمدیم
#46
به ترکان چنین گفت کهرم که کار
✦
همین بودمان رنج در کارزار
#47
که این نامور شاه لهراسپ است
✦
که پورش جهاندار گشتاسپ است
#48
جهاندار با فر یزدان بود
✦
همه کار او رزم و میدان بود
#49
جز این نیز کاین خود پرستنده بود
✦
دل از تاج وز تخت برکنده بود
#50
کنون پشت گشتاسپ زو شد تهی
✦
بپیچد ز دیهیم شاهنشهی
#51
از آنجا به بلخ اندر آمد سپاه
✦
جهان شد ز تاراج و کشتن سیاه
#52
نهادند سر سوی آتشکده
✦
بران کاخ و ایوان زر آژده
#53
همه زند و استش همی سوختند
✦
چه پرمایه‌تر بود برتوختند
#54
از ایرانیان بود هشتاد مرد
✦
زبانشان ز یزدان پر از یاد کرد
#55
همه پیش آتش بکشتندشان
✦
ره بندگی بر نوشتندشان
#56
ز خونشان بمرد آتش زرد هشت
✦
ندانم جزا جایشان جز بهشت
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.