🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب

❖
35 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۴۷ - بر تخت نشستن لهراسب، بیعت زال و گودرز و تاج‌گذاری به آیین مهرگان
چون آگاهی به لهراسب رسید که کی‌خسرو جهان را بدرود گفته و سپاهیان در همراهی او سرگرم شگفتی‌های این راز بزرگ‌اند، بر تخت کیانی برآمد و تاج زرین بر سر نهاد. گردان و سران ایران‌زمین به پیشگاهش شتافتند. لهراسب بانگ برآورد و گفت: «ای بزرگان سپاه که پند و اندرز شاهنشاه خردمند را شنیده‌اید، هر آن‌کس که از شهریاری من خرسند نباشد، اندرز کی‌خسرو را خوار داشته است. من به هرچه آن پادشاه پاک‌نهاد فرمان داده وفادارم و در راه نیکی می‌کوشم. شما نیز نباید سر از فرمان او برتابید و هیچ رازی را از من پنهان دارید، چرا که نافرمانی از اندرز شاهان، گناهی بس بزرگ در پیشگاه یزدان است.»

آنگاه زال زر، پیر فرزانه سیستان، زبان به پاسخ گشود و گفت: «کی‌خسرو تو را به پادشاهی برگزید و ما اندرز او را با جان و دل پذیرفته‌ایم. تو شاهی و ما سراسر کهتر و گوش‌به‌فرمان توییم. من و فرزندم رستم و تمامی مردم زابلستان هرگز دست از وفاداری به تو برنمی‌داریم و هر که از این راه سرپیچی کند، دستش از نیکی کوتاه خواهد ماند.» لهراسب از گفتار استوار زال شادمان گشت، او را آفرین خواند و یادآور شد که کی‌خسرو فرمانروایی نیمروز را به زال و دودمانش سپرده است و گنجینه و شهریاری ایران میان آنان مشترک است.

سپس لهراسب روی به گودرز کشواد نمود و از او خواست راز دل برزبان آورد. گودرز سالخورده با دلی پردرد از غیبت فرزندان و نوادگانش—گیو و رهام و بیژن—گفت: «من اکنون تنها مانده‌ام، اما پیمانم همان است که زال بر زبان آورد. ما بر سر عهد خویش با کی‌خسرو باقی هستیم و از فرمان تو سرپیچی نخواهیم کرد.» با سخنان گودرز، همگی بزرگان و پهلوانان زمزمه آفرین سر دادند و سر بر خاک طاعت نهادند.

لهراسب با دلی تازه و پرامید، روزی فرخنده را برگزید تا به رسم فریدون فرخ‌نژاد، در جشن بزرگ مهرگان تاج پادشاهی بر سر نهد. ایوان کی‌خسروی آراسته گشت و دیوان شهریاری نوسازی شد. روزگار چرخید و پس از کی‌خسرو، دفتر نامور لهراسب در دادگری و شهریاری گشوده گردید.
#1
چو لهراسب آگه شد از کار شاه
✦
ز لشکر که بودند با او به راه
#2
نشست از بر تخت با تاج زر
✦
برفتند گردان زرین کمر
#3
به آواز گفت ای سران سپاه
✦
شنیده همه پند و اندرز شاه
#4
هرآنکس که از تخت من نیست شاد
✦
ندارد همی پند شاهان به یاد
#5
مرا هرچه فرمود و گفت آن کنم
✦
بکوشم به نیکی و فرمان کنم
#6
شما نیز از اندرز او دست باز
✦
مدارید وز من مدارید راز
#7
گنهکار باشد به یزدان کسی
✦
که اندرز شاهان ندارد بسی
#8
بد و نیک از این هرچه دارید یاد
✦
سراسر به من بر بباید گشاد
#9
چنین داد پاسخ ورا پور سام
✦
که خسرو ترا شاه بُردَست نام
#10
پذیرفته‌ام پند و اندرز او
✦
نیابد گذر پای از مرز او
#11
تو شاهی و ما یکسره کهتریم
✦
ز رای و ز فرمان او نگذریم
#12
من و رستم و زابلی هرکه هست
✦
ز مهتر تو برنگسلانیم دست
#13
هرآنکس که او نه بر این ره بود
✦
ز نیکی ورا دست کوته بود
#14
چو لهراسب گفتار دستان شنید
✦
بدو آفرین کرد و دم درکشید
#15
چنین گفت کز داور راستی
✦
شما را مبادا کم و کاستی
#16
که یزدان شما را بدان آفرید
✦
که روی بدیها شود ناپدید
#17
جهاندار نیک‌اختر و شادروز
✦
شما را سپرد آن زمان نیمروز
#18
کنون پادشاهی جز آن هرچه هست
✦
بگیرید چندان که باید به دست
#19
مرا با شما گنج بخشیده نیست
✦
تن و دوده و پادشاهی یکیست
#20
به گودرز گفت آنچه داری نهان
✦
بگوی از دل ای پهلوان جهان
#21
بدو گفت گودرز من یک تنم
✦
چو بی‌گیو و رهام و بی بیژنم
#22
بر آنم سراسر که دستان بگفت
✦
جز این من ندارم سخن در نهفت
#23
چنانم که با شاه گفتم نخست
✦
بدین مایه نشکست عهد درست
#24
تو شاهی و ما سر به سر کهتریم
✦
ز پیمان و فرمان تو نگذریم
#25
همه مهتران خواندند آفرین
✦
به فرمان نهادند سر برزمین
#26
ز گفتار ایشان دلش تازه گشت
✦
ببالید و بر دیگر اندازه گشت
#27
بر آن نامداران گرفت آفرین
✦
که آباد بادا به گردان زمین
#28
گزیدش یکی روز فرخنده‌تر
✦
که تا برنهد تاج شاهی به سر
#29
چنانچون فریدون فرخ‌نژاد
✦
بر این مهرگان تاج بر سر نهاد
#30
بدان مهرگان گزین او ز مهر
✦
کز آن راستی رفت مهر سپهر
#31
بیاراست ایوان کیخسروی
✦
بپیراست دیوان او از نوی
#32
چنینست گیتی فراز و نشیب
✦
یکی آورد دیگری را نهیب
#33
از این کار خسرو به بیرون شدیم
✦
سوی کار لهراسب بازآمدیم
#34
به پیروزی شهریار بلند
✦
کز اویست امید نیک و گزند
#35
به نیکی رساند دل دوستان
✦
گزند آید از وی به ناراستان

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: