در آن روزگار که جهان از خروش کین‌خواهی ایرانیان در بیم بود، افراسیاب، سپهدار توران، بر تخت عاج در کندز—که در زبان پهلوی همان بیکند خوانده می‌شد—آسوده نشست. آن مرز، همان جایی بود که روزگاری فریدون در آن آتشکده‌ای شگرف برآورده بود و کتاب زند و اوستا را به زر نگاشته بود. بی‌شمار سپاهیان توران، خلخ، چین و ماچین، دشت‌ها و کشتزارهای کروشان را چنان پوشانده بودند که از انبوهیِ خیمه‌ها و سراپرده‌ها، جایی برای سوزن انداختن بر زمین نمانده بود. سراپرده پادشاه از دیبای چین برپا شده بود و دردرون آن، خیمه‌های پلنگ‌پوست بر آیین پدرش پشنگ، و تختی زرین آراسته به گهرهای گران‌بها جای داشت.
سپهدار تورانی چشم‌به‌راه پیران و سپاهش بود تا پشتیبان او در رزمگاه شوند. اما سحرگاهان، سواری گردآلود و خسته‌دل به بارگاه درآمد؛ به دنبال او، بازماندگان رزم کنابد، نالان و خونین، یکی پس از دیگری رسیدند. ایشان خبر فاجعه را آوردند: پیران سالار، رویین دلاور، و لهاک و فرشیدورد شیر اوژن، همگی به تیغ ایرانیان بر خاک افتاده‌اند و سپاه توران بی‌شبانی، در برابر کیخسرو از هم گسیخته است.
با شنیدن این خبر، جهان پیش چشم افراسیاب تیره گشت. فریاد سوگواری از نهادش برآمد، از تخت عاج فرود آمد و تاج شاهی را پيش پای بزرگان بر خاک افکند. جامه‌ها بر تن درید و موی برکند؛ در میان اشک و خروش، بر برادران و فرزندان کشته‌شده‌اش زاری کرد. سپس سوگندی سخت و سهمگین به یزدان پاک خورد: که تا کین آن دلاوران خنجرگزار را از کیخسرو شوم‌زاد نستاند و تخم سیاوش را از زمین برنکند، هرگز تاج بر سر نگذارد و تخت و آسایش نجوید، بلکه جوشن و خنجر، جامه و بستر او باشد.
چون آگاهی رسید که لشکر کیخسرو به کرانه جیحون نزدیک شده، افراسیاب آتش کینه را در دل بزرگان توران برافروخت. سران توران همگی هم‌پیمان شدند که تا پای جان رزم کنند. شاه در گنج‌های کهن را گشود و مال و گله بی‌شمار میان سپاهیان پراکند. او سی هزار جنگاور شمشیرزن به بلخ بامی فرستاد تا گستهم نوذر را بازدارند، و سی هزار سوار دیگر را روانه ساخت تا با هزاران کشتی و زورق از رود خروشان جیحون بگذرند و بیابان آموی را فراگیرند.
افراسیاب خود به راه افتاد و بر کرانه رود، سپاه عظیم خویش را چون کوهی از پولاد بیاراست. قلب سپاه را به فرزند دلاورش، پشنگ—که او را شیده (خورشید تابنده) می‌خواندند و زور نهنگ و نبرد پلنگ داشت—سپرد و صد هزار گرد جنگجو به او داد. میسره را به جهن بخشید تا پشت شیده باشد، و کهیلا و ایلای گرد (نبیره افراسیاب) را با گردان تورانی در کنار او گماشت. میمنه را به پسر دیگرش قراخان سپرد و سی هزار سوار چگلی، طرازی و غزی به او داد. پسر پنجم خویش—گو گردگیر—را با دمور و جرنجاش و سی هزار خنجرگذار روانه ساخت. نستوه جهاندیده و گرسیوز پیلتن نیز با فیلان و گردان رزم‌دیده بر بال‌های لشکر جای گرفتند. ده هزار سوار گزیده نیز در میان دو صف جای داده شدند تا با شبیخون و رزم‌خواهی، دل ایرانیان را بشکنند. بدین سان، شاه توران در کرانه جیحون آماده شد تا تاریک‌ترین و بزرگ‌ترین نبرد روزگار را رقم زند.