🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب

❖
28 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۴۶ - مرگ نامداران در برف، زاری گودرز و بازگشت رستم و زال از کوه
چون کی‌خسرو شاه از دیده پهلوانان نهان گشت و در چشمه‌سار مقدس تن بشست، نامدارانی که از بازگشت سرپیچی کرده بودند، شامگاهان بر سر چشمه فرود آمدند و توشه اندک خویش را خوردند و از فرط خستگی به خوابی سنگین فرو رفتند. ناگاه ابری بس تیره و بادی سهمگین برافراشت و تندباد کولاک، تپه‌هایی از برف سپید به پا ساخت. برف چنان فرو بارید که سرِ نیزه بلند یلان نیز ناپدید گشت. پهلوانان نامدار، یک‌به‌یک در میان آن چاه‌های عمیق برف گرفتار آمدند و تپیدند؛ سرمای جانسوز تن‌های تهمتنشان را بی‌حس ساخت و سرانجام جانِ شیرین از پیکرشان پر کشید.

در آن سوی کوهسار، جهان‌پهلوان رستم به همراه زال زر و گودرز کشواد و گروهی از سواران، سه روز تمام بر فراز کوه به انتظار نشستند. روز چهارم که خورشید گیتی‌فروز برآمد، اندوهگین با یکدیگر به گفتگو پرداختند که چرا خروج شاه چنین به درازا کشیده و دلاورانی که همراه او رفته بودند کجای اند. آنان یک هفته تمام بر پشت کوه به انتظار ماندند تا آنکه گرسنگی و ناامیدی جانشان را به لب رساند. گودرز موی‌های سپید خویش را می‌کَند، اشک خونین می‌ریخت و چهره می‌خراشید؛ او بر از دست رفتن فرزندان و نوادگانش زاری می‌کرد که همگی را در راه کین‌خواهی سیاوش داده بود و اکنون مابقی خاندانش نیز در برف نابود گشته بودند. زال زر او را پند داد و از دادگری و حکمت یزدان سخن گفت و یادآور شد که نماندن در این کوهسار بی توشه، تنها راهِ پیش‌روست. آنان سرانجام با چشمانی گریان و دلی پردرد، از کوه فرود آمدند؛ در حالی که حکمت روزگار به آنان یادآور می‌شد که جهان فانی را آیینی چنین است: یکی را از خاک برمی‌کشد و دیگری را از تخت کیانی به زیر می‌آورد.
#1
و زآن پس بخوردند چیزی که بود
✦
ز خوردن سوی خواب رفتند زود
#2
هم آنگه برآمد یکی باد و ابر
✦
هوا گشت بر سان چشم هژبر
#3
چو برف از زمین بادبان برکشید
✦
نبد نیزهٔ نامداران پدید
#4
یکایک به برف اندرون ماندند
✦
ندانم بدان جای چون ماندند
#5
زمانی تپیدند در زیر برف
✦
یکی چاه شد کنده هر جای ژرف
#6
نماند ایچ کس را از ایشان توان
✦
برآمد به فرجام شیرین روان
#7
همی بود رستم بر آن کوهسار
✦
همان زال و گودرز و چندی سوار
#8
بدان کوه بودند یکسر سه روز
✦
چهارم چو بفروخت گیتی فروز
#9
بگفتند کاین کار شد با درنگ
✦
چنین چند باشیم بر کوه و سنگ
#10
اگر شاه شد از جهان ناپدید
✦
چو باد هوا از میان بردمید
#11
دگر نامداران کجا رفته‌اند
✦
مگر پند خسرو نپذرفته‌اند
#12
ببودند یک هفته بر پشت کوه
✦
سر هفته گشتند یکسر ستوه
#13
بدیشان همه زار و گریان شدند
✦
بر آن آتش درد بریان شدند
#14
همی کند گودرز کشواد موی
✦
همی ریخت آب و همی خست روی
#15
همی گفت گودرز کاین کس ندید
✦
که از تخم کاووس بر من رسید
#16
نبیره پسر داشتم لشکری
✦
جهاندار و بر هر سری افسری
#17
به کین سیاوش همه کشته شد
✦
همه دوده زیر و زبر گشته شد
#18
کنون دیگر از چشم شد ناپدید
✦
که دید این شگفتی که بر من رسید
#19
سخنهای دیرینه دستان بگفت
✦
که با داد یزدان خرد باد جفت
#20
چو از برف پیدا شود راه شاه
✦
مگر بازگردند و یابند راه
#21
نشاید بدین کوه سر بر بدن
✦
خورش نیست ز ایدر بباید شدن
#22
پیاده فرستیم چندی به راه
✦
بیابند روزی نشان سپاه
#23
برفتند زان کوه گریان به درد
✦
همی هر کسی از کسی یاد کرد
#24
ز فرزند و خویشان وز دوستان
✦
و زآن شاه چون سرو در بوستان
#25
جهان را چنین است آیین و دین
✦
نماندست همواره در به گزین
#26
یکی را ز خاک سیه برکشد
✦
یکی را ز تخت کیان درکشد
#27
نه ز این شاد باشد نه ز آن دردمند
✦
چنین است رسم سرای گزند
#28
کجا آن یلان و کیان جهان
✦
از اندیشه دل دور کن تا توان

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: