✦

دوره پهلوانی (کیانیان)

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب

❖

108 بیت در این گفتار

برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید

دوگانه شعر و نثر روایت منثور داستان (Prose Retelling) ابیات اصیل شاهنامه (Distichs)

بخش ۲ - نشستن کیخسرو بر تخت پیل و زدن مهره، فراخوان مهتران و آرایش سپاه برای جنگ افراسیاب

حکایت باستانی بخش «بخش ۲ - نشستن کیخسرو بر تخت پیل و زدن مهره، فراخوان مهتران و آرایش سپاه برای جنگ افراسیاب» از کهن‌دیار ایران‌زمین.

چو شد کار پیران ویسه به سر

✦

به جنگ دگر شاه پیروزگر

بیاراست از هر سوی مهتران

✦

برفتند با لشکری بی‌کران

برآمد خروشیدن کرنای

✦

به هامون کشیدند پرده‌سرای

به شهر اندرون جای خفتن نماند

✦

به دشت اندرون راه رفتن نماند

یکی تخت پیروزه بر پشت پیل

✦

نهادند و شد روی گیتی چو نیل

نشست از بر تخت با تاج شاه

✦

خروش آمد از دشت وز بارگاه

چو بر پشت پیل آن شه نامور

✦

زدی مهره در جام و بستی کمر

نبودی به هر پادشاهی روا

✦

نشستن مگر بر در پادشا

از آن نامور خسرو سرکشان

✦

چنین بود در پادشاهی نشان

#10

به مرزی که لشکر فرستاده بود

✦

بسی پند و اندرزها داده بود

#11

چو لهراسب و چون اشکش تیز چنگ

✦

که از ژرف دریا ربودی نهنگ

#12

دگر نامور رستم پهلوان

✦

پسندیده و راد و روشن روان

#13

بفرمودشان بازگشتن به در

✦

هر آن کس که بد گرد و پرخاشخر

#14

در گنج بگشاد و روزی بداد

✦

بسی از روان پدر کرد یاد

#15

سه تن را گزین کرد زان انجمن

✦

سخن گوی و روشن دل و تیغ زن

#16

چو رستم که بد پهلوان بزرگ

✦

چو گودرز بینادل آن پیر گرگ

#17

دگر پهلوان طوس زرینه کفش

✦

کجا بود با کاویانی درفش

#18

به هر نامداری و خودکامه‌ای

✦

نبشتند بر پهلوی نامه‌ای

#19

فرستادگان خواست از انجمن

✦

زبان آور و بخرد و رای زن

#20

که پیروز کیخسرو از پشت پیل

✦

بزد مهره و گشت گیتی چو نیل

#21

مه آرام بادا شما را مه خواب

✦

مگر ساختن رزم افراسیاب

#22

چو آن نامه برخواند هر مهتری

✦

کجا بود در پادشاهی سری

#23

ز گردان گیتی برآمد خروش

✦

زمین همچو دریا برآمد به جوش

#24

بزرگان هر کشوری با سپاه

✦

نهادند سر سوی درگاه شاه

#25

چو شد ساخته جنگ را لشکری

✦

ز هر نامداری به هر کشوری

#26

از آن پس بگردید گرد سپاه

✦

بیاراست بر هر سوی رزمگاه

#27

گزین کرد زان لشکر نامدار

✦

سواران شمشیر زن سی هزار

#28

که باشند با او به قلب اندرون

✦

همه جنگ را دست شسته به خون

#29

به یک دست مر طوس را کرد جای

✦

منوشان خوزان فرخنده رای

#30

که بر کشور خوزیان بود شاه

✦

بسی نامداران زرین کلاه

#31

دو تن نیز بودند هم رزم سوز

✦

چو گوران شه آن گرد لشگر فروز

#32

وز او نیوتر آرش رزم زن

✦

به هر کار پیروز و لشکرشکن

#33

یکی آنک بر کشوری شاه بود

✦

گه رزم با بخت همراه بود

#34

دگر شاه کرمان که هنگام جنگ

✦

نکردی به دل یاد رای درنگ

#35

چو صیاع فرزانه شاه یمن

✦

دگر شیر دل ایرج پیل تن

#36

که بر شهر کابل بد او پادشا

✦

جهاندار و بیدار و فرمان روا

#37

هر آنکس که از تخمهٔ کیقباد

✦

بزرگان بادانش و بانژاد

#38

چو شماخ سوری شه سوریان

✦

کجا رزم را بود بسته میان

#39

فروتر از او گیوهٔ رزم زن

✦

به هر کار پیروز و لشکر شکن

#40

که بر شهر داور بد او پادشا

✦

جهانگیر و فرزانه و پارسا

#41

به دست چپ خویش بر پای کرد

✦

دلفروز را لشکر آرای کرد

#42

بزرگان که از تخم پورست تیغ

✦

زدندی شب تیره بر باد میغ

#43

هر آنکس که بود او ز تخم زرسب

✦

پرستندهٔ فرخ آذر گشسب

#44

دگر بیژن گیو و رهام گرد

✦

کجا شاهشان از بزرگان شمرد

#45

چو گرگین میلاد و گردان ری

✦

برفتند یکسر به فرمان کی

#46

پس پشت او را نگه داشتند

✦

همه نیزه از ابر بگذاشتند

#47

به رستم سپرد آن زمان میمنه

✦

که بود او سپاهی شکن یک تنه

#48

هر آنکس که از زابلستان بدند

✦

وگر کهتر و خویش دستان بدند

#49

بدیشان سپرد آن زمان دست راست

✦

همی نام و آرایش جنگ خواست

#50

سپاهی گزین کرد بر میسره

✦

چو خورشید تابان ز برج بره

#51

سپهدار گودرز کشواد بود

✦

هجیر و چو شیدوش و فرهاد بود

#52

بزرگان که از بردع و اردبیل

✦

به پیش جهاندار بودند خیل

#53

سپهدار گودرز را خواستند

✦

چپ لشکرش را بیاراستند

#54

بفرمود تا پیش قلب سپاه

✦

به پیلان جنگی ببستند راه

#55

نهادند صندوق بر پشت پیل

✦

زمین شد به کردار دریای نیل

#56

هزار از دلیران روز نبرد

✦

به صندوق بر ناوک انداز کرد

#57

نگهبان هر پیل سیصد سوار

✦

همه جنگ‌جوی و همه نیزه‌دار

#58

ز بغداد گردان جنگاوران

✦

که بودند با زنگهٔ شاوران

#59

سپاهی گزیده ز گردان بلخ

✦

بفرمود تا با کمانهای چرخ

#60

پیاده ببودند بر پیش پیل

✦

که گر کوه پیش آمدی بر دو میل

#61

دل سنگ بگذاشتندی به تیر

✦

نبودی کس آن زخم را دستگیر

#62

پیاده پس پیل کرده به پای

✦

ابا نه رشی نیزهٔ سرگرای

#63

سپرهای گیلی به پیش اندرون

✦

همی از جگرشان بجوشید خون

#64

پیاده صفی از پس نیزه‌دار

✦

سپردار با تیر جوشن‌گذار

#65

پس پشت ایشان سواران جنگ

✦

برآگنده ترکش ز تیر خدنگ

#66

ز خاور سپاهی گزین کرد شاه

✦

سپردار با درع و رومی کلاه

#67

ز گردان گردنکشان سی هزار

✦

فریبرز را داد جنگی سوار

#68

ابا شاه شهر دهستان تخوار

✦

که جنگ بداندیش بودیش خوار

#69

ز بغداد و گردن فرازان کرخ

✦

بفرمود تا با کمانهای چرخ

#70

به پیش اندرون تیرباران کنند

✦

هوا را چو ابر بهاران کنند

#71

به دست فریبرز نستوه بود

✦

که نزدیک او لشکر انبوه بود

#72

بزرگان رزم آزموده سران

✦

ز دشت سواران نیزه وران

#73

سر مایه و پیشروشان زهیر

✦

که آهو ربودی ز چنگال شیر

#74

بفرمود تا نزد نستوه شد

✦

چپ لشکر شاه چون کوه شد

#75

سپاهی بد از روم و بربرستان

✦

گوی پیشرو نام لشکرستان

#76

سوار و پیاده بدی سی هزار

✦

برفتند با ساقهٔ شهریار

#77

دگر لشکری کز خراسان بدند

✦

جهانجوی و مردم شناسان بدند

#78

منوچهر آرش نگهدارشان

✦

گه نام جستن سپهدارشان

#79

دگر نامداری گروخان نژاد

✦

جهاندار وز تخمهٔ کیقباد

#80

کجا نام آن شاه پیروز بود

✦

سپهبد دل و لشکر افروز بود

#81

شه غرچگان بود بر سان شیر

✦

کجا ژنده پیل آوریدی به زیر

#82

به دست منوچهرشان جای کرد

✦

سر تخمه را لشکر آرای کرد

#83

بزرگان که از کوه قاف آمدند

✦

ابا نیزه و تیغ لاف آمدند

#84

سپاهی ز تخم فریدون و جم

✦

پر از خون دل از تخمهٔ زادشم

#85

از این دست شمشیرزن سی هزار

✦

جهاندار وز تخمهٔ شهریار

#86

سپرد این سپه گیو گودرز را

✦

بدو تازه شد دل همه مرز را

#87

به یاری به پشت سپهدار گیو

✦

برفتند گردان بیدار و نیو

#88

فرستاد بر میمنه ده هزار

✦

دلاور سواران خنجر گزار

#89

سپه ده هزار از دلیران گرد

✦

پس پشت گودرز کشواد برد

#90

دمادم بشد برتهٔ تیغ زن

✦

ابا کوهیار اندر آن انجمن

#91

به مردی شود جنگ را یار گیو

✦

سپاهی سرافراز و گردان نیو

#92

زواره بد این جنگ را پیشرو

✦

سپاهی همه جنگ سازان نو

#93

به پیش اندرون قارن رزم زن

✦

سر نامداران آن انجمن

#94

بدان تا میان دو رویه سپاه

✦

بود گرد اسب افگن و رزمخواه

#95

از آن پس به گستهم گژدهم گفت

✦

که با قارن رزم زن باش جفت

#96

بفرمود تا اندمان پور طوس

✦

بگردد به هر جای با پیل و کوس

#97

بدان تا ببندد ز بیداد دست

✦

کسی را کجا نیست یزدان پرست

#98

نباشد کس از خوردنی بی‌نوا

✦

ستم نیز بر کس ندارد روا

#99

جهان پر ز گردون بد و گاومیش

✦

ز بهر خورش را همی راند پیش

#100

بخواهد همی هرچ باید ز شاه

✦

به هر کار باشد زبان سپاه

#101

بهر سو طلایه پدیدار کرد

✦

سر خفته از خواب بیدار کرد

#102

به هر سو برفتند کارآگهان

✦

همی جست بیدار کار جهان

#103

کجا کوه بد دیده‌بان داشتی

✦

سپه را پراگنده نگذاشتی

#104

همه کوه و غار و بیابان و دشت

✦

به هر سو همی گرد لشکر بگشت

#105

عنانها یک اندر دگر ساخته

✦

همه جنگ را گردن افراخته

#106

از ایشان کسی را نبد بیم و رنج

✦

همی راند با خویشتن شاه گنج

#107

بر این گونه چون شاه لشکر بساخت

✦

به گردون کلاه کیی برفراخت

#108

دل مرد بدساز با نیک خوی

✦

جز از جنگ جستن نکرد آرزوی

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما