بخش ۱۶ - نامهٔ فتح گلزریون و گنگ، هم‌پیمانی افراسیاب با فغفور چین و آرایش دو سپاه

حکایت باستانی بخش «بخش ۱۶ - نامهٔ فتح گلزریون و گنگ، هم‌پیمانی افراسیاب با فغفور چین و آرایش دو سپاه» از کهن‌دیار ایران‌زمین.

دبیر نویسنده را پیش خواند

✦

سخن هرچه بایست با او براند

سر نامه کرد آفرین از نخست

✦

بدان کو زمین از بدیها بشست

چنان اختر خفته بیدار کرد

✦

سر جادوان را نگونسار کرد

توانایی و دانش و داد از اوست

✦

به گیتی ستم یافته شاد از اوست

دگر گفت کز بخت کاووس کی

✦

بزرگ و جهاندیده و نیک‌پی

گشاده شد آن گنگ افراسیاب

✦

سر بخت او اندر آمد به خواب

به یک رزمگاه از نبرده سران

✦

سرافراز با گرزهای گران

همانا که افگنده شد صد هزار

✦

به گلزریون در یکی کارزار

وز آن پس برآمد یکی باد سخت

✦

که برکند شاداب بیخ درخت

#10

به آب اندر افتاد چندی سپاه

✦

که جستند بر ما یکی دستگاه

#11

به آوردگه در چنان شد سوار

✦

که از ما یکی را دو صد شد شکار

#12

وز آن جایگه رفت ببهشت گنگ

✦

حصاری پر از مردم و جای تنگ

#13

به جنگ حصار اندرون سی‌هزار

✦

همانا که شد کشته در کارزار

#14

همان بد که بیدادگر بود مرد

✦

ورا دانش و بخت یاری نکرد

#15

همه روی کشور سپه گسترید

✦

شدست او کنون از جهان ناپدید

#16

از این پس فرستم به شاه آگهی

✦

ز روزی که باشد مرا فرهی

#17

از آن پس بیامد به شادی نشست

✦

پری روی پیش اندرون می به دست

#18

ببد تا بهار اندرآورد روی

✦

جهان شد بهشتی پر از رنگ و بوی

#19

همه دشت چون پرنیان شد به رنگ

✦

هوا گشت بر سان پشت پلنگ

#20

گرازیدن گور و آهو به دشت

✦

بدین گونه بر چند خوشی گذشت

#21

به نخچیر یوزان و پرنده باز

✦

همه مشک بویان بتان طراز

#22

همه چارپایان به کردار گور

✦

پراگند و آگنده کردن به زور

#23

به گردن به کردار شیران نر

✦

به سان گوزنان به گوش و به سر

#24

ز هر سو فرستاد کارآگهان

✦

همی جست پیدا ز کار جهان

#25

پس آگاهی آمد ز چین و ختن

✦

از افراسیاب و از آن انجمن

#26

که فغفور چین با وی انباز گشت

✦

همه روی کشور پرآواز گشت

#27

ز چین تا به گلزریون لشکرست

✦

بر ایشان چو خاقان چین سرورست

#28

نداند کسی راز آن خواسته

✦

پرستنده و اسب آراسته

#29

که او را فرستاد خاقان چین

✦

به شاهی بر او خواندند آفرین

#30

همان گنج پیرانش آمد به دست

✦

شتروار دینار صدبار شست

#31

چو آن خواسته برگرفت از ختن

✦

سپاهی بیاورد لشکر شکن

#32

چو ز این گونه آگاهی آمد به شاه

✦

به نزدیک زنهار داده سپاه

#33

همه بازگشتند ز ایرانیان

✦

ببستند خون ریختن را میان

#34

چو برداشت افراسیاب از ختن

✦

یکی لشکری شد بر او انجمن

#35

که گفتی زمین برنتابد همی

✦

ستاره شمارش نیابد همی

#36

ز چین سوی کیخسرو آورد روی

✦

پر از درد با لشکری کینه‌جوی

#37

چو کیخسرو آگاه شد زان سپاه

✦

طلایه فرستاد چندی به راه

#38

بفرمود گودرز کشواد را

✦

سپهدار گرگین و فرهاد را

#39

که ایدر بباشید با داد و رای

✦

طلایه شب و روز کرده به پای

#40

به گودرز گفت این سپاه تو اند

✦

چو کار آید اندر پناه تو اند

#41

ز ترکان هرآنگه که بینی یکی

✦

که یاد آرد از دشمنان اندکی

#42

هم اندر زمان زنده بر دار کن

✦

دو پایش ز بر سر نگونسار کن

#43

چو بی‌رنج باشد تو بی‌رنج باش

✦

نگهبان این لشکر و گنج باش

#44

تبیره برآمد ز پرده سرای

✦

خروشیدن زنگ و هندی درای

#45

بدین سان سپاهی بیامد ز گنگ

✦

که خورشید را آرزو کرد جنگ

#46

چو بیرون شد از شهر صف بر کشید

✦

سوی کوکها لشکر اندر کشید

#47

میان دو لشکر دو منزل بماند

✦

جهاندار گردنکشان را بخواند

#48

چنین گفت کامشب مجنبید هیچ

✦

نه خوب آید آرامش اندر بسیچ

#49

طلایه برافگند بر گرد دشت

✦

همه شب همی گرد لشکر بگشت

#50

به یک هفته بودش هم آنجا درنگ

✦

همی ساخت آرایش و ساز جنگ

#51

به هشتم بیامد طلایه ز راه

✦

به خسرو خبر داد کآمد سپاه

#52

سپه را بدان سان بیاراست شاه

✦

که نظاره گشتند خورشید و ماه

#53

چو افراسیاب آن سپه را بدید

✦

بیامد برابر صفی برکشید

#54

به فرزانگان گفت کین دشت رزم

✦

به دل مر مرا چون خرامست و بزم

#55

مرا شاد بر گاه خواب آمدی

✦

چو رزمم نبودی شتاب آمدی

#56

کنون مانده گشتم چنین در گریز

✦

سری پر ز کینه دلی پرستیز

#57

بر آنم که از بخت کیخسروست

✦

و گر بر سرم روزگاری نوست

#58

بر آنم که با او شوم همنبرد

✦

اگر کام یابم اگر مرگ و درد

#59

بدو گفت هر کس که فرزانه بود

✦

گر از خویش بود ار ز بیگانه بود

#60

که گر شاه را جست باید نبرد

✦

چرا باید این لشکر و دار و برد

#61

همه چین و توران به پیش تواند

✦

ز بیگانگان ار ز خویش تواند

#62

فدای تو بادا همه جان ما

✦

چنین بود تا بود پیمان ما

#63

اگر صد شود کشته گر صد هزار

✦

تن خویش را خوار مایه مدار

#64

همه سر به سر نیکخواه توایم

✦

که زنده به فر کلاه توایم

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما