🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی لهراسپ

❖
22 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱ - نشستن لهراسپ بر تخت داد، اندرز شاهی، آمدن دانایان به بلخ و ساختن آتشکدهٔ برزین
چون کی‌خسرو جهان را واگذاشت، لهراسپ بر تخت دادگری کیانی برآمد و تاج شهریاری بر سر نهاد. نخستین کار او ستایش پروردگار جهان‌آفرین بود؛ سر بر آستان پاکش نهاد و نیازمندی خویش به درگاه او را افزون ساخت. آن‌گاه رو به بزرگان و مردم جهان کرد و فرمود: از داور پاک و دادگر همواره خائف و امیدوار باشید؛ اوست که چرخ گردان را خردورزانه نگاشته و فرّه بندگانش را فزونی می‌بخشد. اوست که دریاها، کوه‌ها و زمین استوار را پدید آورد و آسمان بلند را بر بالای آن برافراشت؛ یکی را گردان و پویا ساخت و دیگری را پابرجا و بی‌جنبش. ما آدمیان در میان این گنبد گردان چون مویی بر گرد کره‌ای پیچیده‌ایم و جان و تن خویش را در رنج آز و سود و زیان می‌فرساییم. زنهار که دل به شادمانی ناپایدار مبندید، چرا که مرگ با چنگال تیز، چون شیری ژیان به کمین نشسته است. بیایید تا آز و فزون‌خواهی را رها کنیم و بر نادانی خویش خستو شویم. من از این تاج و تخت والای شاهی جز دادگری، آرامش و پند حکت‌آمیز نمی‌جویم تا مبادا بهره ما از این سرای سپنج، کینه و نفرین و رنج باشد. من راه کی‌خسرو را پی خواهم گرفت و کینه و آز را از دل بیرون خواهم راند. پس شما نیز با یکدیگر به سازش زیست کنید، به دادگری شادمان باشید و کینه را از یاد ببرید.

بزرگان جهان با شنیدن این سخنان، آفرین‌خوانِ دادار شدند و لهراسپ را شهریار راستین زمین خواندند. بدین‌سان، لهراسپ بر سریر پادشاهی استقرار یافت و حکمت و خرد پایه‌گذار کامروایی او گشت. سپس نامه‌بران و فرستادگانی به روم، هند، چین و سراسر بوم‌های آباد فرستاد و از دانایان و خردمندانی که توان پیمان‌پایی داشتند دعوت کرد تا به دربارش آیند. دانش‌پژوهان و حکیمان از هر مرز و بوم راه سپردند و در شهر بلخ گرد آمدند و چندی به شادمانی و تحصیل دانش پرداختند. لهراسپ شهری بس شگرف و پهناور در بلخ برآورد؛ شهری آراسته به کوی‌ها، برزن‌ها و بازارگاه‌های پررونق. در هر برزنی جایگاهی برای برگزاری جشن سده بنیاد نهاد و بر گرداگرد آن‌ها آتشکده‌ها برافراشت. از میان آن‌ها آتشکده‌ای بس شکوهمند به نام «برزین» ساخت که آکنده از فرّ و برز و ارجمندی بود و روشنی‌بخش دل‌ها و جان‌های مردمان گردید.
#1
چو لهراسپ بنشست بر تخت داد
✦
به شاهنشهی تاج بر سر نهاد
#2
جهان آفرین را ستایش گرفت
✦
نیایش ورا در فزایش گرفت
#3
چنین گفت کز داور داد و پاک
✦
پر امید باشید و با ترس و باک
#4
نگارندهٔ چرخ گردنده اوست
✦
فزایندهٔ فره بنده اوست
#5
چو دریا و کوه و زمین آفرید
✦
بلند آسمان از برش برکشید
#6
یکی تیز گردان و دیگر بجای
✦
به جنبش ندادش نگارنده پای
#7
چو موی از بر گوی و ما در میان
✦
به رنج تن و آز و سود و زیان
#8
تو شادان دل و مرگ چنگال تیز
✦
نشسته چو شیر ژیان پرستیز
#9
ز آز و فزونی به یکسو شویم
✦
به نادانی خویش خستو شویم
#10
ازین تاج شاهی و تخت بلند
✦
نجوییم جز داد و آرام و پند
#11
مگر بهره‌مان زین سرای سپنج
✦
نیاید همی کین و نفرین و رنج
#12
من از پند کیخسرو افزون کنم
✦
ز دل کینه و آز بیرون کنم
#13
بسازید و از داد باشید شاد
✦
تن آسان و از کین مگیرید یاد
#14
مهان جهان آفرین خواندند
✦
ورا شهریار زمین خواندند
#15
گرانمایه لهراسپ آرام یافت
✦
خرد مایه و کام پدرام یافت
#16
از آن پس فرستاد کسها به روم
✦
به هند و به چین و به آباد بوم
#17
ز هر مرز هرکس که دانا بدند
✦
به پیمانش اندر توانا بدند
#18
ز هر کشوری بر گرفتند راه
✦
برفتند پویان به نزدیک شاه
#19
ز دانش چشیدند هر شور و تلخ
✦
ببودند با کام چندی به بلخ
#20
یکی شارسانی برآورد شاه
✦
پر از برزن و کوی و بازارگاه
#21
به هر برزنی جشنگاهی سده
✦
همه‌گرد بر گردش آتشکده
#22
یکی آذری ساخت برزین به نام
✦
که با فرخی بود و با برز و کام

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: