🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی لهراسپ

❖
43 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲ - خواست تاج و تخت از لهراسپ، رنجش گشتاسپ و گریز شبانه‌اش به هند
در روزگار پادشاهی لهراسپ، دو فرزند ماهرو و سزاوار تاج و نگین برآمدند: گشتاسپ و زریر. هر دو در دلیری و دانش بر یگانگان روزگار پیشی گرفته بودند و نسب از کیخسرو و کاووس کی می‌بردند. لهراسپ اگرچه از داشتن چنین فرزندانی دلشاد بود، اما همواره سرِ گشتاسپ را پر از غرور و سرکشی می‌دید و از این رو دل بر او یکدله نمی‌کرد. رنجش و کینه در دل گشتاسپ ریشه دواند تا روزی که در سرزمین پارس، شاه گیتی زیر سایه‌سار درختی گل‌افشان مجلسی آراست و سران سپاه و بزرگان را به جام می فراخواند.

در میان بزم، گشتاسپ باده در دست برپا خاست و زبان به سخن گشود. او ستایش پدر آغاز کرد، اما سپس پرده از خواست درون برداشت و یادآور شد که کیخسرو پیش از رفتن، پادشاهی را به لهراسپ سپرد؛ اکنون اگر لهراسپ او را شایسته می‌داند، باید نام او را بر تاج و تخت کیانی ثبت کند و ولایتعهد یا شاهی به وی بخشد. لهراسپ اما پاسخ داد که سرکشی و تندی شایسته شهریاران نیست و سخن کیخسرو را یاد آورد که شاهِ نادادگر چون درختی پرآب می‌شود که باغ را زیان می‌رسانید. لهراسپ فرزند را ملامت کرد که هنوز جوانی بر تو چیره است و نباید پای از گلیم خویش بیرون نهی.

گشتاسپ از سخنان پدر رخساره‌اش زرد گشت و با دلی پرخون از مجلس بیرون آمد. او که از بی‌مهری پدر به ستوه آمده بود، به میان سیصد سوارِ زبده و وفادار خویش برگشت و راز دل بازگفت. گشتاسپ اعلام کرد که شبانه بارگاه لهراسپ را ترک خواهد گفت و به سوی هندوستان خواهد رفت، چرا که پادشاه هند نامه‌ای از مشک و پرند برای او فرستاده و فرمانبرداری خویش را اعلام داشته است. با تاریک شدن هوا، گشتاسپ گرز گران بربست و همراه سوارانش راه دیار هند پیش گرفت.

چون بامداد فرا رسید و لهراسپ از گریز فرزند آگاه شد، شادی از دلش رخت بربست. جهان‌دیدگان و بزرگان را گرد آورد و از ناسپاسی و شتاب‌زدگی گشتاسپ نالید. پس زریر دلاور را فراخواند و هزار سوارِ جنگجو به او سپرد تا به سرعت به سوی هندوستان بتازد و برادر را بازگرداند. همچنین گستهمِ نوذر را به سوی روم و گرازه را به دیار چین فرستاد تا هیچ راهی بر گشتاسپ بسته نماند.
#1
دو فرزند بودش به کردار ماه
✦
سزاوار شاهی و تخت و کلاه
#2
یکی نام گشتاسپ و دیگر زریر
✦
که زیر آوریدی سر نره شیر
#3
گذشته به هر دانشی از پدر
✦
ز لشکر به مردی برآورده سر
#4
دو شاه سرافراز و دو نیک‌پی
✦
نبیرهٔ جهاندار کاوس کی
#5
بدیشان بدی جان لهراسپ شاد
✦
وزیشان نکردی ز گشتاسپ یاد
#6
که گشتاسپ را سر پر از باد بود
✦
وزان کار لهراسپ ناشاد بود
#7
چنین تا برآمد برین روزگار
✦
پر از درد گشتاسپ از شهریار
#8
چنان بد که در پارس یک روز تخت
✦
نهادند زیر گل‌افشان درخت
#9
بفرمود لهراسپ تا مهتران
✦
برفتند چندی ز لشکر سران
#10
به خوان بر یکی جام می‌خواستند
✦
دل شاه گیتی بیاراستند
#11
چو گشتاسپ می‌خورد برپای خاست
✦
چنین گفت کای شاه با داد و راست
#12
به شاهی نشست تو فرخنده باد
✦
همان جاودان نام تو زنده باد
#13
ترا داد یزدان کلاه و کمر
✦
دگر شاه کیخسرو دادگر
#14
کنون من یکی بنده‌ام بر درت
✦
پرستندهٔ اختر و افسرت
#15
ندارم کسی را ز مردان به مرد
✦
گر آیند پیشم به روز نبرد
#16
مگر رستم زال سام سوار
✦
که با او نسازد کسی کارزار
#17
چو کیخسرو از تو پر اندیشه گشت
✦
ترا داد تخت و خود اندر گذشت
#18
گر ایدونک هستم ز ارزانیان
✦
مرا نام بر تاج و تخت و کیان
#19
چنین هم که‌ام پیش تو بنده‌وار
✦
همی باشم و خوانمت شهریار
#20
به گشتاسپ گفت ای پسر گوش دار
✦
که تندی نه خوب آید از شهریار
#21
چو اندرز کیخسرو آرم به یاد
✦
تو بشنو نگر سر نپیچی ز داد
#22
مرا گفت بیدادگر شهریار
✦
یکی خو بود پیش باغ بهار
#23
که چون آب یابد به نیرو شود
✦
همه باغ ازو پر ز آهو شود
#24
جوانی هنوز این بلندی مجوی
✦
سخن را بسنج و به اندازه گوی
#25
چو گشتاسب بشنید شد پر ز درد
✦
بیامد ز پیش پدر گونه زرد
#26
همی گفت بیگانگان را نواز
✦
چنین باش و با زاده هرگز مساز
#27
ز لشکر ورا بود سیصد سوار
✦
همه گرد و شایستهٔ کارزار
#28
فرود آمد و کهتران را بخواند
✦
همه رازها پیش ایشان براند
#29
که امشب همه ساز رفتن کنید
✦
دل و دیده زین بارگه برکنید
#30
یکی گفت ازیشان که راهت کجاست
✦
چو برداری آرامگاهت کجاست
#31
چنین داد پاسخ که در هندوان
✦
مرا شاد دارند و روشن روان
#32
یکی نامه دارم من از شاه هند
✦
نوشته ز مشک سیه بر پرند
#33
که گر زی من آیی ترا کهترم
✦
ز فرمان و رای تو برنگذرم
#34
چو شب تیره شد با سپه برنشست
✦
همی رفت جوشان و گرزی به دست
#35
به شبگیر لهراسپ آگاه شد
✦
غمی گشت و شادیش کوتاه شد
#36
ز لشکر جهاندیدگان را بخواند
✦
همه بودنی پیش ایشان براند
#37
ببینید گفت این که گشتاسپ کرد
✦
دلم کرد پر درد و سر پر ز گرد
#38
بپروردمش تا برآورد یال
✦
شد اندر جهان نامور بی‌همال
#39
بدانگه که گفتم که آمد به بار
✦
ز باغ من آواره شد نامدار
#40
برفت و بر اندیشه بر بود دیر
✦
بفرمود تا پیش او شد زریر
#41
بدو گفت بگزین ز لشکر هزار
✦
سواران گرد از در کارزار
#42
برو تیز بر سوی هندوستان
✦
مبادا بر و بوم جادوستان
#43
سوی روم گستهم نوذر برفت
✦
سوی چین گرازه گرازید تفت

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: