🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب

❖
32 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳۷ - سخن کیخسرو بر تخت: ترک شاهی و جهان، بخشش گنج و کشور، و شادی یک‌هفتهٔ سپاه
شاهنشاه کی‌خسرو بر تخت زرین پادشاهی برآمد و گرز گاوپیکر نیای خویش را به دست گرفت. در یک سوی او زال سپیدموی و رستم دستان چون پیلی سرافراز و شیری ژیان ایستاده بودند، و در سوی دیگر طوس، گودرز، گیو، بیژن و رهام صف کشیده بودند. همه دیدگان بر چهره‌ی شهریار دوخته بودند تا بدانند او درباره‌ی فرجام سپاه و فرمانروایی چه خواهد گفت.

در این هنگام کی‌خسرو بانگ برآورد و گفت: «ای نامداران و بزرگان روزگار! هر آن‌کس که از راه خرد بهره‌ای دارد، می‌داند که این جهان سپنجی و نیکی و بدی آن بگذرد. ما همگی رفتنی هستیم؛ پس چرا باید دل در بند اندوه و رنج این سرای فانی بندیم؟ ما با هر دست نیکی گرد می‌آوریم، اما خود می‌گذریم و دارایی‌مان برای دشمن می‌ماند. اکنون کین‌خواهی به پایان رسیده و زمان پاداش و بادافره ایزدی فرا رسیده است. از یزدان پاک بترسید و به این خاک تیره دل نبندید، چرا که زمانه نفس‌های هر یک از ما را می‌شمارد.»

او سپس از هوشنگ، جمشید و کاووس‌شاه یاد کرد که با تمام فرّ و شکوه و تاج و کلاه رفتند و جز نامی از آنان بر جای نماند. کی‌خسرو افزود: «من نیز بنده‌ای چون ایشانم. رنج بسیار بردم و کوشیدم، اما دیدم که هیچ‌کس در این جهان جاودان نمی‌ماند. اکنون جان و دل از این سرای سپنج برکنده‌ام و به آنچه می‌خواستم رسیده‌ام؛ پس روی از تخت کیانی برمی‌تابم. هر کس در راه من رنجی برده است، از گنج‌های شاهی هرچه خواهد به او می‌بخشم و سپاس کردار همگان را بر درگاه یزدان نیکی‌شناس خواهم برد. گنج‌ها، سلاح‌ها، بدره‌ها و چارپایان را میان ایرانیان و پهلوانان می‌افزایم و به هر مهتری کشوری می‌بخشم، چرا که راه خویش را برای سفر جان آماده ساخته‌ام.»

کی‌خسرو در پایان سپاهیان را فرمان داد تا دست به شادمانی بردارند و یک هفته به خوردن و گشت‌وگذار بپردازند. با شنیدن این سخنان، گردان ایران در شگفتی و تحیر فرو رفتند؛ چنان‌که برخی پچ‌پچ‌کنان گفتند شاه خرد خویش را از دست داده و دیوانه شده است. با این حال، سپاهیان گروه گروه‌ به دشت و راغ و کوه برفتند و نوای نای و بانگ مستان فضا را پر کرد. برای یک هفته تمام، دشت ایران غرق در شادی شد و هیچ‌کس اندوه و رنج روزگار را به یاد نیاورد.
#1
شهنشاه بر تخت زرین نشست
✦
یکی گُرزهٔ گاوپیکر به دست
#2
به یک دست او زال و رستم به هم
✦
چو پیل سرافراز و شیر دژم
#3
به دست دگر طوس و گودرز و گیو
✦
دگر بیژن گرد و رهام نیو
#4
نهاده همه چهر بر چشم شاه
✦
بدان تا چه گوید ز کار سپاه
#5
به آواز گفت آن زمان شهریار
✦
که ای نامداران به روزگار
#6
هر آن کس که دارید راه و خرد
✦
بدانید کاین نیک و بد بگذرد
#7
همه رفتنی‌ایم و گیتی سپنچ
✦
چرا باید این درد و اندوه و رنج
#8
ز هر دست خوبی فراز آوریم
✦
به دشمن بمانیم و خود بگذریم
#9
کنون گاو آن زیر چرم اندر است
✦
که پاداش و بادافره دیگرست
#10
بترسید یکسر ز یزدان پاک
✦
مباشید ایمن بدین تیره خاک
#11
که این روز بر ما همی بگذرد
✦
زمانه دم هر کسی بشمرد
#12
ز هوشنگ و جمشید و کاووس شاه
✦
که بودند با فر و تخت و کلاه
#13
جز از نام از ایشان به گیتی نماند
✦
کسی نامهٔ رفتگان برنخواند
#14
از ایشان بسی ناسپاسان بدند
✦
به فرجام زآن بد هراسان بدند
#15
چو ایشان همان من یکی بنده‌ام
✦
وگر چند با رنج کوشنده‌ام
#16
بکوشیدم و رنج بردم بسی
✦
ندیدم که ایدر بماند کسی
#17
کنون جان و دل ز این سرای سپنج
✦
بکندم سرآوردم این درد و رنج
#18
کنون آنچه جستم همه یافتم
✦
ز تخت کیی روی برتافتم
#19
هر آن کس که در پیش من برد رنج
✦
ببخشم بدو هرچ خواهد ز گنج
#20
ز کردار هر کس که دارم سپاس
✦
بگویم به یزدان نیکی‌شناس
#21
به ایرانیان بخشم این خواسته
✦
سلیح و در گنج آراسته
#22
هر آن کس که هست از شما مهتری
✦
ببخشم به هر مهتری کشوری
#23
همان بدره و برده و چارپای
✦
براندیشم آرم شمارش به جای
#24
ببخشم که من راه را ساختم
✦
وز این تیرگی دل بپرداختم
#25
شما دست شادی به خوردن برید
✦
به یک هفته ایدر چمید و چرید
#26
بخواهم که تا ز این سرای سپنج
✦
گذر یابم و دور مانم ز رنج
#27
چو کیخسرو این پندها برگرفت
✦
بماندند گردان ایران شگفت
#28
یکی گفت کاین شاه دیوانه شد
✦
خرد با دلش سخت بیگانه شد
#29
ندانم بر او بر چه خواهد رسید
✦
کجا خواهد این تاج و تخت آرمید
#30
برفتند یکسر گروهاگروه
✦
همه دشت لشکر بد و راغ و کوه
#31
غو نای و آوای مستان ز دشت
✦
تو گفتی همی از هوا برگذشت
#32
ببودند یک هفته ز این گونه شاد
✦
کسی را نیامد غم و رنج یاد

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: