🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب

❖
34 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۶ - پاسخ کیخسرو به شیده: پیشنهاد نبرد تن‌به‌تن، هراس افراسیاب از خواب و اصرار پسر بر جنگ
شاه کیخسرو، خشمگین از زبان‌آوری‌ها و تاخیرهای لشکر توران، قارنِ نیک‌خواه را فراخواند تا پاسخ قاطع ایران را به اردوگاه دشمن ببرد. او اعلام داشت که روزگار سخن‌پردازی به پایان رسیده و پهلوان واقعی در میدان رزم شتاب می‌ورزد، نه در اطاله کلام. کیخسرو هرگونه پیشنهاد پاداش، اسب، زر و گنجینه را خوار شمرد و یادآور شد که این جهان سپنجی بر هیچ‌کس پایدار نخواهد ماند. او به پروردگار جهان و تاج و فرّ نیاکانش سوگند یاد کرد که فرجام این نبرد به خواست یزدان رقم خواهد خورد و تمام سرزمین، گنج و تاج زرین تورانیان از آنِ ایرانیان خواهد شد.

شاه جوان ایران پیشنهاد شیده برای نبرد تن‌به‌تن را صریحاً پذیرفت و سوگند خورد که هیچ پهلوانی از سپاه ایران را به یاری نخواهد خواست؛ فردا به هنگام سپیده‌دم، تنها او خواهد بود و شیده و دشت نبرد و تیغ تیز. کیخسرو هشداری سهمگین فرستاد که شیده نه از روی اختیار، بلکه به کشش تقدیر و کین‌خواهی خون پاک سیاوش به این مسلخ کشیده شده است تا دادگری ایزدی محقق گردد. او تأکید کرد که اگر در این نبرد پیروز شود، بی‌درنگ سپاهیان دو طرف را به هم خواهد آویخت و دشتی از خون به پا خواهد کرد.

چون قارن پیامِ لبریز از هیبت شاه را به درفش سیاه شیده رسانید و هیچ سخنی را پوشیده نگذاشت، شیده با دلی بریان و مضطرب نزد پدرش افراسیاب شتافت. سالار توران چون پاسخ سخت کیخسرو را شنید، آهی سرد از سینه برآورد و رخسارش زرد گشت. در آن لحظه، کابوس مهیب و خواب شومی که سال‌ها پیش دیده بود و راز آن را از همگان پنهان می‌داشت، در برابر دیدگانش زنده شد. افراسیاب دریافت که خورشید اقبالش به شیب گراییده و هلاک تورانیان نزدیک است.

با دلی شکسته و پرهراس، افراسیاب فرزندش را پند داد تا دست‌کم دو روز دست از جنگ بردارد و نبرد فردا را به تأخیر اندازد، چرا که نگران پرپر شدن جوانان توران بود. اما شیده که غرور جوانمردی و کینه‌توزی چشمانش را تیره کرده بود، ناله و ترادید پدر را خوار انگاشت. او سوگند یاد کرد که با برآمدن خورشید فردا، به میدان خواهد رفت و گرد از نهاد کیخسرو برخواهد آورد.
#1
بفرمود تا قارن نیک‌خواه
✦
شود باز و پاسخ گزارد ز شاه
#2
که این کار ما دیر و دشوار گشت
✦
سخنها ز اندازه اندر گذشت
#3
هنر یافته مرد سنگی به جنگ
✦
نجوید گه رزم چندین درنگ
#4
کنون تا خداوند خورشید و ماه
✦
که را شاد دارد بدین رزمگاه
#5
نخواهم ز تو اسب و دینار و گنج
✦
که بر کس نماند سرای سپنج
#6
به زور جهان آفرین کردگار
✦
به دیهیم کاوس پروردگار
#7
که چندان نمانم شما را زمان
✦
که بر گل جهد تندباد خزان
#8
بدان خواسته نیست ما را نیاز
✦
که از جور و بیدادی آمد فراز
#9
که را پشت گرمی به یزدان بود
✦
همیشه دل و بخت خندان بود
#10
بر و بوم و گنج و سپاهت مراست
✦
همان تخت و زرین کلاهت مراست
#11
پشنگ آمد و خواست از من نبرد
✦
زره‌دار بی لشکر و دار و برد
#12
سپیده‌دمان هست مهمان من
✦
به خنجر ببیند سرافشان من
#13
کسی را نخواهم ز ایران سپاه
✦
که با او بگردد به آوردگاه
#14
من و شیده و دشت و شمشیر تیز
✦
برآرم به فرجام از او رستخیز
#15
گر ایدون که پیروز گردم به جنگ
✦
نسازم بر این سان که گفتی درنگ
#16
مبارز خروشان کنیم از دو روی
✦
ز خون دشت گردد پر از رنگ و بوی
#17
از آن پس یلان را همه همگروه
✦
به جنگ اندر آریم بر سان کوه
#18
چو این گفت باشی به شیده بگوی
✦
که ای کم خرد مهتر کامجوی
#19
نه تنها تو ایدر به کام آمدی
✦
نه بر جستن ننگ و نام آمدی
#20
نه از بهر پیغام افراسیاب
✦
که کردار بد کرد بر تو شتاب
#21
جهاندارت انگیخت از انجمن
✦
ستودانت ایدر بود هم کفن
#22
گزند آیدت زان سر بی‌گزند
✦
که از تن بریدند چون گوسفند
#23
بیامد دمان قارن از نزد شاه
✦
به نزد یکی آن درفش سیاه
#24
سخن هرچ بشنید با او بگفت
✦
نماند ایچ نیک و بد اندر نهفت
#25
بشد شیده نزدیک افراسیاب
✦
دلش چون بر آتش نهاده کباب
#26
ببد شاه ترکان ز پاسخ دژم
✦
غمی گشت و برزد یکی تیز دم
#27
از آن خواب کز روزگار دراز
✦
بدید و ز هر کس همی داشت راز
#28
سرش گشت گردان و دل پرنهیب
✦
بدانست کامد به تنگی نشیب
#29
بدو گفت فردا بدین رزمگاه
✦
ز افگنده مردان نیابند راه
#30
به شیده چنین گفت کز بامداد
✦
مکن تا دو روز ای پسر جنگ یاد
#31
بدین رزم بشکست گویی دلم
✦
بر آنم که دل را ز تن بگسلم
#32
پسر گفت کای شاه ترکان و چین
✦
دل خویش را بد مکن روز کین
#33
چو خورشید فردا بر آرد درفش
✦
درفشان کند روی چرخ بنفش
#34
من و خسرو و دشت آوردگاه
✦
برانگیزم از شاه گرد سیاه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: