بخش ۳ - گفتگوی هومانِ ناشناس با رستم، طلب خون سیاوش و آگاهی پیران و خاقان از هویت او

#1

به خیمه درآمد به کردار باد

✦

یکی ترگ دیگر به سر برنهاد

#2

درفشی دگر جست و اسپی دگر

✦

دگرگونه جوشن دگرگون سپر

#3

بیامد چو نزدیک رستم رسید

✦

همی بود تا یال و شاخش بدید

#4

به رستم چنین گفت کای نامدار

✦

کمندافگن و گرد و جنگی سوار

#5

به یزدان که بیزارم از تاج و گاه

✦

که چون تو ندیدم یکی رزم‌خواه

#6

ز تو بگذرد زین سپاه بزرگ

✦

نبینم همی نامداری سترگ

#7

دلیری که چندین بجوید نبرد

✦

برآرد همی از دل شیر گرد

#8

ز شهر و نژاد و ز آرام خویش

✦

سخن‌گوی و از تخمه و نام خویش

#9

جز از تو کسی را ز ایران سپاه

✦

ندیدم که دارد دل رزمگاه

#10

مرا مهربانیست بر مرد جنگ

✦

بویژه که دارد نهاد پلنگ

#11

کنون گر بگویی مرا نام خویش

✦

بَر و بوم و پیوند وآرام خویش

#12

سپاسی برین کار بر من نهی

✦

کز اندیشه گردد دل من تهی

#13

بدو گفت رستم که چندین سُخُن

✦

که گفتی و افگندی از مهر بُن

#14

چرا تو نگویی مرا نام خویش

✦

بر و کشور و بوم و آرام خویش

#15

چرا آمده‌ستی به نزدیک من

✦

به نرمی و چربی و چندین سخن

#16

اگر آشتی جست خواهی همی

✦

بکوشی که این کینه کاهی همی

#17

نگه کن که خون سیاوش که ریخت

✦

چنین آتش کین به ما بر که بیخت

#18

همان خون پرمایه گودرزیان

✦

که بفزود چندین زیان بر زیان

#19

بزرگان کجا با سیاوش بُدند

✦

نجستند پیکار و خامش بُدند

#20

گنهکار خون سر بیگناه

✦

نگر تا که یابی ز توران سپاه

#21

ز مردان و اسپان آراسته

✦

کز ایران بیاورد با خواسته

#22

چو یکسر سوی ما فرستید باز

✦

من از جنگ ترکان شوم بی‌نیاز

#23

ازان پس همه نیکخواه منید

✦

سراسر بر آیین و راه منید

#24

نیازم بکین و نجویم نبرد

✦

نیارم سر سرکشان زیر گرد

#25

وزان پس بگویم به کیخسرو این

✦

بشویم دل و مغزش از درد و کین

#26

به تو برشمارم کنون نامشان

✦

که مه نامشان باد و مه کامشان

#27

سر کین ز گرسیوز آمد نخست

✦

که درد دل و رنج ایران بجست

#28

کسی را که دانی تو از تخم کور

✦

که بر خیره این آب کردند شور

#29

گروی زره و آنک از وی بزاد

✦

نژادی که هرگز مباد آن نژاد

#30

ستم بر سیاوش ازیشان رسید

✦

که زو آمد این بند بد را کلید

#31

کسی کو دل و مغز افراسیاب

✦

تبه کرد و خون راند بر سان آب

#32

و دیگر کسی را کز ایرانیان

✦

نبد کین و بست اندرین کین میان

#33

بزرگان که از تخمهٔ ویسه‌اند

✦

دو رویند و با هر کسی پیسه‌اند

#34

چو هومان و لهاک و فرشیدورد

✦

چو کلباد و نستیهن آن شوخ مرد

#35

اگر این که گفتم به جای آورید

✦

سر کینه جستن به پای آورید

#36

ببندم در کینه بر کشورت

✦

بجوشن نپوشید باید برت

#37

و گر جز بدین گونه گویی سُخَن

✦

کنم تازه پیکار و کین کُهَن

#38

که خوکردهٔ جنگ توران منم

✦

یکی نامداری از ایران منم

#39

بسی سر جدا کرده دارم ز تن

✦

که جز کام شیران نبودش کفن

#40

مرا آزمودی بدین رزمگاه

✦

همینست رسم و همینست راه

#41

ازین گونه هرگز نگفتم سُخُن

✦

بجز کین نجستم ز سر تا به بُن

#42

کنون هرچ گفتم ترا گوش دار

✦

سخنهای خوب اندر آغوش دار

#43

چو بشنید هومان بترسید سخت

✦

بلرزید بر سان برگ درخت

#44

کزان گونه گفتار رستم شنید

✦

همه کینه از دودهٔ خویش دید

#45

چنین پاسخ آورد هومان بدوی

✦

که ای شیر دل مرد پرخاشجوی

#46

بدین زور و این برز و بالای تو

✦

سر تخت ایران سزد جای تو

#47

نباشی جز از پهلوانی بزرگ

✦

وگر نامداری ز ایران سترگ

#48

بپرسیدی از گوهر و نام من

✦

به دل دیگر آمد ترا کام من

#49

مرا کوه گوشست نام ای دلیر

✦

پدر بوسپاسست مردی چو شیر

#50

من از وهر با این سپاه آمدم

✦

سپاهی بدین رزمگاه آمدم

#51

ازان باز جویم همی نام تو

✦

که پیدا کنم در جهان کام تو

#52

کنون گر بگویی مرا نام خویش

✦

شوم شاد دل سوی آرام خویش

#53

همه هرچ گفتی بدین رزمگاه

✦

یکایک بگویم به پیش سپاه

#54

همان پیش منشور و خاقان چین

✦

بزرگان و گردان توران زمین

#55

بدو گفت رستم که نامم مجوی

✦

ز من هرچ دیدی بدیشان بگوی

#56

ز پیران مرا دل بسوزد همی

✦

ز مهرش روان برفروزد همی

#57

ز خون سیاوش جگرخسته اوست

✦

ز ترکان کنون راد و آهسته اوست

#58

سوی من فرستش هم اکنون دمان

✦

ببینیم تا بر چه گردد زمان

#59

بدو گفت هومان که ای سرفراز

✦

بدیدار پیرانت آمد نیاز

#60

چه دانی تو پیران و کلباد را

✦

گروی زره را و پولاد را

#61

بدو گفت چندین چه پیچی سُخُن

✦

سر آب را سوی بالا مکن

#62

نبینی که پیکار چندین سپاه

✦

بدویست و زو آمد این رزمگاه

#63

بشد تیز هومان هم اندر زمان

✦

شده گونه از روی و آمد دمان

#64

به پیران چنین گفت کای نیک بخت

✦

بد افتاد ما را ازین کار سخت

#65

که این شیردل رستم زابلیست

✦

برین لشکر اکنون بباید گریست

#66

که هرگز نتابند با او به جنگ

✦

به خشکی پلنگ و به دریا نهنگ

#67

سخن گفت و بشنید پاسخ بسی

✦

همی یاد کرد از بد هر کسی

#68

نخست ای برادر مرا نام برد

✦

ز کین سیاوش بسی برشمرد

#69

ز کار گذشته بسی کرد یاد

✦

ز پیران و گردان ویسه‌نژاد

#70

ز بهرام وز تخم گودرزیان

✦

ز هر کس که آمد بریشان زیان

#71

بجز بر تو بر کس ندیدمش مهر

✦

فراوان سخن گفت و نگشاد چهر

#72

ازین لشکر اکنون ترا خواسته‌ست

✦

ندانم که بر دل چه آراسته‌ست

#73

برو تا ببینیش نیزه به دست

✦

تو گویی که بر کوه دارد نشست

#74

ابا جوشن و ترگ و ببر بیان

✦

به زیر اندرون ژنده پیلی ژیان

#75

ببینی که من زین نجستم دروغ

✦

همی گیرد آتش ز تیغش فروغ

#76

ترا تا نبیند نجنبد ز جای

✦

ز بهر تو مانده‌ست زان سان به پای

#77

چو بینیش با او سخن نرم گوی

✦

برهنه مکن تیغ و منمای روی

#78

بدو گفت پیران که ای رزمساز

✦

بترسم که روز بد آید فراز

#79

گر ایدونک این تیغ‌زن رستمست

✦

بدین دشت ما را گه ماتمست

#80

بر آتش بسوزد بر و بوم ما

✦

ندانم چه کرد اختر شوم ما

#81

بشد پیش خاقان پر از آب چشم

✦

جگر خسته و دل پر از درد و خشم

#82

بدو گفت کای شاه تندی مکن

✦

که اکنون دگرگونه گشت این سُخُن

#83

چو کاموس گو را سرآمد زمان

✦

همانگاه برد این دل من گمان

#84

که این بارهٔ آهنین رستمست

✦

که خام کمندش خم اندر خمست

#85

گر افراسیاب آید اکنون چو آب

✦

نبینند جز سهم او را به خواب

#86

ازو دیو سیر آید اندر نبرد

✦

چه یک مرد با او چه یک دشت مرد

#87

به زابلستان چند پرمایه بود

✦

سیاوش را آن زمان دایه بود

#88

پدروار با درد جنگ آورد

✦

جهان بر جهاندار تنگ آورد

#89

شوم بنگرم تا چه خواهد همی

✦

که از غم روانم بکاهد همی

#90

بدو گفت خاقان برو پیش اوی

✦

چنانچون بباید سخن نرم گوی

#91

اگر آشتی خواهد و دستگاه

✦

چه باید برین دشت رنج سپاه

#92

بسی هدیه بپذیر و پس باز گرد

✦

سزد گر نجوییم چندین نبرد

#93

وگر زیر چرم پلنگ اندرست

✦

همانا که رایش به جنگ اندرست

#94

همه یکسره نیز جنگ آوریم

✦

برو دشت پیکار تنگ آوریم

#95

همه پشت را سوی یزدان کنیم

✦

به نیروی او رزم شیران کنیم

#96

هم او را تن از آهن و روی نیست

✦

جز از خون وز گوشت وز موی نیست

#97

نه اندر هوا باشد او را نبرد

✦

دلت را چه سوزی به تیمار و درد

#98

چنان دان که گر سنگ و آهن خورد

✦

همان تیر و ژوپین برو بگذرد

#99

به هر مرد ازیشان ز ما سیصدست

✦

درین رزمگه غم کشیدن بدست

#100

همین زابلی نامبردار مرد

✦

ز پیلی فزون نیست گاه نبرد

#101

یکی پیلبازی نمایم بدوی

✦

کزان پس نیارد سوی جنگ روی

داستان خاقان چین

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما