بخش ۵ - بازگشت پیران با پاسخ جنگ توران، خشم رستم بر فریب او و آغاز نبرد سهمگین
#1
وزان جایگه شد بدان انجمن
✦
بجایی که بد سایهٔ پیلتن
#2
فرود آمد و آفرین کرد چند
✦
که زور از تو گیرد سپهر بلند
#3
مبادا که روز تو گیرد نشیب
✦
مبادا که آید برویت نهیب
#4
دل شاه ایران بتو شاد باد
✦
همه کار تو سربسر داد باد
#5
برفتم ز نزد تو ای پهلوان
✦
پیامت بدادم بپیر و جوان
#6
بگفتم هنرهای تو هرچ بود
✦
بگیتی ترا خود که یارد ستود
#7
هم از آشتی راندم هم ز جنگ
✦
سخن گفتم از هر دری بی‌درنگ
#8
بفرجام گفتند کین چون کنیم
✦
که از رای او کینه بیرون کنیم
#9
توان داد گنج و زر و خواسته
✦
ز ما هر چه او خواهد آراسته
#10
نشاید گنهکار دادن بدوی
✦
براندیش و این رازها بازجوی
#11
گنهکار جز خویش افراسیاب
✦
که دانی سخن را مزن در شتاب
#12
ز ما هرک خواهد همه مهترند
✦
بزرگند و با تخت و با افسرند
#13
سپاهی بیامد بدین سان ز چین
✦
ز سقلاب و ختلان و توران زمین
#14
کجا آشتی خواهد افراسیاب
✦
که چندین سپاه آمد از خشک و آب
#15
بپاسخ نکوهش بسی یافتم
✦
بدین سان سوی پهلوان تافتم
#16
وزیشان سپاهی چو دریای آب
✦
گرفتند بر جنگ جستن شتاب
#17
نبرد تو خواهد همی شاه هند
✦
بتیر و کمان و بهندی پرند
#18
مرا این درستست کز پیلتن
✦
بفرجام گریان شوند انجمن
#19
چو بشنید رستم برآشفت سخت
✦
بپیران چنین گفت کای شوربخت
#20
تو با این چنین بند و چندین فریب
✦
کجا پای داری بروز نهیب
#21
مرا از دروغ تو شاه جهان
✦
بسی یاد کرد آشکار و نهان
#22
وزان پس کجا پیر گودرز گفت
✦
همه بند و نیرنگت اندر نهفت
#23
بدیدم کنون دانش و رای تو
✦
دروغست یکسر سراپای تو
#24
بغلتی همی خیره در خون خویش
✦
بدست این و زین بدتر آیدت پیش
#25
چنین زندگانی نیارد بها
✦
که باشد سر اندر دم اژدها
#26
مگر گفتم آن خاک بیداد و شوم
✦
گذاری بیایی به آباد بوم
#27
ببینی مگر شاه با داد و مهر
✦
جوان و نوازنده و خوب‌چهر
#28
بدارد ترا چون پدر بی‌گمان
✦
برآرد سرت برتر از آسمان
#29
ترا پوشش از خود و چرم پلنگ
✦
همی خوشتر آید ز دیبای رنگ
#30
ندارد کسی با تو این داوری
✦
ز تخم پراکند خود بر خوری
#31
بدو گفت پیران که ای نیکبخت
✦
برومند و شاداب و زیبا درخت
#32
سخنها که داند جز از تو چنین
✦
که از مهتران بر تو باد آفرین
#33
مرا جان و دل زیر فرمان تست
✦
همیشه روانم گروگان تست
#34
یک امشب زنم رای با خویشتن
✦
بگویم سخن نیز با انجمن
#35
وزانجا بیامد بقلب سیاه
✦
زبان پر دروغ و روان کینه‌خواه
#36
چو برگشت پیران ز هر دو گروه
✦
زمین شد بکردار جوشنده کوه
#37
چنین گفت رستم بایرانیان
✦
که من جنگ را بسته دارم میان
#38
شما یک بیک سر پر از کین کنید
✦
بروهای جنگی پر از چین کنید
#39
که امروز رزمی بزرگست پیش
✦
پدید آید اندازهٔ گرگ و میش
#40
مرا گفته بود آن ستاره‌شناس
✦
ازین روز بودم دل اندر هراس
#41
که رزمی بود در میان دو کوه
✦
جهانی شوند اندر آن همگروه
#42
شوند انجمن کاردیده مهان
✦
بدان جنگ بی‌مرد گردد جهان
#43
پی کین نهان گردد از روی بوم
✦
شود گُرز پولاد برسان موم
#44
هر آنکس که آید بر ما بجنگ
✦
شما دل مدارید از آن کار تنگ
#45
دو دستش ببندم بخم کمند
✦
اگر یار باشد سپهر بلند
#46
شما سربسر یک بیک همگروه
✦
مباشید از آن نامداران ستوه
#47
مرا گر برزم اندر آید زمان
✦
نمیرم ببزم اندرون بی‌گمان
#48
همی نام باید که ماند دراز
✦
نمانی همی کار چندین مساز
#49
دل اندر سرای سپنجی مبند
✦
که پر خون شوی چون ببایدت کند
#50
اگر یار باشد روان با خرد
✦
بنیک و ببد روز را بشمرد
#51
خداوند تاج و خداوند گنج
✦
نبندد دل اندر سرای سپنج
#52
چنین داد پاسخ به رستم سپاه
✦
که فرمان تو برتر از چرخ ماه
#53
چنان رزم سازیم با تیغ تیز
✦
که ماند ز ما نام تا رستخیز
#54
ز دو رویه تنگ اندر آمد سپاه
✦
یکی ابر گفتی برآمد سیاه
#55
که باران او بود شمشیر و تیر
✦
جهان شد بکردار دریای قیر
#56
ز پیکان پولاد و پر عقاب
✦
سیه گشت رخشان رخ آفتاب
#57
سنانهای نیزه بگرد اندرون
✦
ستاره بیالود گفتی بخون
#58
چرنگیدن گُرزهٔ گاوچهر
✦
تو گفتی همی سنگ بارد سپهر
#59
بخون و بمغز اندرون خار و خاک
✦
شده غرق و برگستوان چاک چاک
#60
همه دشت یکسر پر از جوی خون
✦
بهر جای چندی فگنده نگون
#61
چو پیلان فگنده بهم میل میل
✦
به رخ چون زریر و به لب همچو نیل
#62
چنین گفت گودرز با پیر سر
✦
که تا من ببستم بمردی کمر
#63
ندیدم که رزمی بود زین نشان
✦
نه هرگز شنیدم ز گردنکشان
#64
که از کشته گیتی برین سان بود
✦
یکی خوار و دیگر تن‌آسان بود
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.