بخش ۱۵ - افکندن گردان ایران و بریدن درفش کاویان، کشتی رستم با پولادوند و گریز دیو

#1

چو بنمود خورشید تابان درفش

✦

معصفر شد آن پرنیان بنفش

#2

تبیره برآمد ز درگاه شاه

✦

بابر اندر آمد خروش سپاه

#3

بپیش سپه بود پولادوند

✦

بتن زورمند و ببازو کمند

#4

چو صف برکشیدند هر دو سپاه

✦

هوا شد بنفش و زمین شد سیاه

#5

تهمتن بپوشید ببر بیان

✦

نشست از بر ژنده پیل ژیان

#6

برآشفت و بر میمنه حمله برد

✦

ز ترکان بیفگند بسیار گرد

#7

ازان پس غمی گشت پولادوند

✦

ز فتراک بگشاد پیچان کمند

#8

برآویخت با طوس چون پیل مست

✦

کمندی به بازوی گُرزی به دست

#9

کمربند بگرفت و او را ز زین

✦

برآورد و آسان بزد بر زمین

#10

به پیگار او گیو چون بنگرید

✦

سر طوس نوذر نگونسار دید

#11

برانگیخت از جای شبدیز را

✦

تن و جان بیاراست آویز را

#12

برآویخت با دیو چون شیر نر

✦

زره‌دار با گرزهٔ گاوسر

#13

کمندی بینداخت پولادوند

✦

سر گیو گرد اندر آمد ببند

#14

نگه کرد رهام و بیژن ز راه

✦

بدان زور و بالا و آن دستگاه

#15

برفتند تا دست پولادوند

✦

ببندند هر دو بخم کمند

#16

بزد دست پولاد بسیار هوش

✦

برانگیخت اسپ و برآمد خروش

#17

دو گرد از دلیران پر مایه را

✦

سرافراز و گرد و گرانمایه را

#18

بخاک اندر افگند و بسپرد خوار

✦

نظاره بران دشت چندان سوار

#19

بیامد بر اختر کاویان

✦

بخنجر بدو نیم کردش میان

#20

خروشی برآمد ز ایران سپاه

✦

نماند ایچ گرد اندر آوردگاه

#21

فریبرز و گودرز و گردنکشان

✦

گرفتند از آن دیو جنگی نشان

#22

بگفتند با رستم کینه‌خواه

✦

که پولادوند اندرین رزمگاه

#23

بزین بر یکی نامداری نماند

✦

ز گردان لشکر سواری نماند

#24

که نفگند بر خاک پولادوند

✦

بگرز و بخنجر بتیر و کمند

#25

همه رزمگه سربسر ماتمست

✦

بدین کار فریادرس رستمست

#26

ازان پس خروشیدن ناله خاست

✦

ز قلب و چپ لشکر و دست راست

#27

چو کم شد ز گودرز هر دو پسر

✦

بنالید با داور دادگر

#28

که چندین نبیره پسر داشتم

✦

همی سر ز خورشید بگذاشتم

#29

برزم اندرون پیش من کشته شد

✦

چنین اختر و روز من گشته شد

#30

جوانان و من زنده با پیر سر

✦

مرا شرم باد از کلاه و کمر

#31

کمر برگشاد و کله برگرفت

✦

خروشیدن و ناله اندر گرفت

#32

چو بشنید رستم دژم گشت سخت

✦

بلرزید برسان برگ درخت

#33

بیامد بنزدیک پولادوند

✦

ورا دید برسان کوه بلند

#34

سپه را همه بیشتر خسته دید

✦

وزان روی پرخاش پیوسته دید

#35

بدل گفت کین روز ما تیره گشت

✦

سرنامداران ما خیره گشت

#36

همانا که برگشت پرگار ما

✦

غنوده شد آن بخت بیدار ما

#37

بیفشارد ران رخش را تیز کرد

✦

برآشفت و آهنگ آویز کرد

#38

بدو گفت کای دیو ناسازگار

✦

ببینی کنون گردش روزگار

#39

چو آواز رستم بگردان رسید

✦

تهمتن یلان را پیاده بدید

#40

دژم گشته زو چار گرد دلیر

✦

چو گوران و دشمن بکردار شیر

#41

چنین گفت با کردگار جهان

✦

که ای برتر از آشکار و نهان

#42

مرا چشم اگر تیره گشتی بجنگ

✦

بهستی ز دیدار این روز تنگ

#43

کزین سان برآمد ز ایران غریو

✦

ز پیران و هومان وز نره دیو

#44

پیاده شده گیو و رهام و طوس

✦

چو بیژن که بر شیر کردی فسوس

#45

تبه گشته اسپ بزرگان بتیر

✦

بدین سان برآویخته خیره خیر

#46

بدو گفت پولادوند ای دلیر

✦

جهاندیده و نامبردار و شیر

#47

که بگریزد از پیش تو ژنده پیل

✦

ببینی کنون موج دریای نیل

#48

نگه کن کنون آتش جنگ من

✦

کمند و دل و زور و آهنگ من

#49

کزین پس نیابی ز شاهت نشان

✦

نه از نامداران و گردنکشان

#50

نبینی زمین زین سپس جز بخواب

✦

سپارم سپاهت بافراسیاب

#51

چنین گفت رستم بپولادوند

✦

که تا چند ازین بیم و نیرنگ و بند

#52

ز جنگ آوران تیز گویا مباد

✦

چو باشد دهد بی‌گمان سر بباد

#53

چو بشنید پولادوند این سخن

✦

بیاد آمدش گفته‌های کهن

#54

که هر کو ببیداد جوید نبرد

✦

جگر خسته باز آید و روی زرد

#55

گر از دشمنت بد رسد گر ز دوست

✦

بد و نیک را داد دادن نکوست

#56

همان رستمست این که مازندران

✦

شب تیره بستد بگرز گران

#57

بدو گفت کای مرد رزم آزمای

✦

چه باشیم برخیره چندین بپای

#58

بگشتند وز دشت برخاست گرد

✦

دو پیل ژیان و دو شیر نبرد

#59

برانگیخت آن باره پولادوند

✦

بینداخت پس تاب داده کمند

#60

بدزدید یال آن نبرده سوار

✦

چو زین گونه پیوسته شد کارزار

#61

بزد تیغ و بند کمندش برید

✦

بجای آمد آن بند بد را کلید

#62

بپیچید زان پس سوی دست راست

✦

بدانست کان روز روز بلاست

#63

عمودی بزد بر سرش پیلتن

✦

که بشنید آواز او انجمن

#64

چنان تیره شد چشم پولادوند

✦

که دستش عنان را نبد کار بند

#65

تهمتن بران بد که مغز سرش

✦

ببیند پر از رنگ تیره برش

#66

چو پولادوند از بر زین بماند

✦

تهمتن جهان آفرین را بخواند

#67

که ای برتر از گردش روزگار

✦

جهاندار و بینا و پروردگار

#68

گرین گردش جنگ من داد نیست

✦

روانم بدان گیتی آباد نیست

#69

روا دارم از دست پولادوند

✦

روان مرا برگشاید ز بند

#70

ور افراسیابست بیدادگر

✦

تو مستان ز من دست و زور و هنر

#71

که گر من شوم کشته بر دست اوی

✦

بایران نماند یکی جنگجوی

#72

نه مرد کشاورز و نه پیشه‌ور

✦

نه خاک و نه کشور نه بوم و نه بر

#73

بکشتی گرفتن نهادند روی

✦

دو گرد سرافراز و دو جنگجوی

#74

بپیمان که از هر دو روی سپاه

✦

بیاری نیاید کسی کینه‌خواه

#75

میان سپه نیم فرسنگ بود

✦

ستاره نظاره بران جنگ بود

#76

چو پولادوند و تهمتن بهم

✦

برآویختند آن دو شیر دژم

#77

همی دست سودند یک با دگر

✦

گرفته دو جنگی دوال کمر

#78

چو شیده بر و یال رستم بدید

✦

یکی باد سرد از جگر برکشید

#79

پدر را چنین گفت کین زورمند

✦

که خوانی ورا رستم دیوبند

#80

بدین برز بالا و این دست برد

✦

بخاک اندر آرد سر دیو گرد

#81

نبینی ز گردان ما جز گریز

✦

مکن خیره با چرخ گردان ستیز

#82

چنین گفت با شیده افراسیاب

✦

که شد مغز من زین سخن پرشتاب

#83

برو تا ببینی که پولادوند

✦

بکشتی همی چون کند دست بند

#84

چنین گفت شیده که پیمان شاه

✦

نه این بود با او بپیش سپاه

#85

چو پیمان شکن باشی و تیره مغز

✦

نیاید ز دست تو پیگار نغز

#86

تو این آب روشن مگردان سیاه

✦

که عیب آورد بر تو بر عیب‌خواه

#87

بدشنام بگشاد خسرو زبان

✦

برآشفت و شد با پسر بدگمان

#88

بدو گفت اگر دیو پولادوند

✦

ازین مرد بدخواه یابد گزند

#89

نماند بدین رزمگه زنده کس

✦

ترا از هنرها زیانست و بس

#90

عنان برگرایید و آمد چو شیر

✦

به آوردگاه دو مرد دلیر

#91

نگه کرد پیکار دو پیل مست

✦

درآورده بر یکدگر هر دو دست

#92

بپولاد گفت ای سرافراز شیر

✦

بکشتی گر آری مر او را بزیر

#93

بخنجر جگرگاه او را بکاف

✦

هنر باید از کار کردن نه لاف

#94

نگه کرد گیو اندر افراسیاب

✦

بدان خیره گفتار و چندان شتاب

#95

برانگیخت اسپ و برآمد دمان

✦

چو بشکست پیمان همی بدگمان

#96

برستم چنین گفت کای جنگجوی

✦

چه فرمان دهی کهتران را بگوی

#97

نگه کن به پیمان افراسیاب

✦

چو جای بلا دید و جای شتاب

#98

بیآمد همی دل بیافروزدش

✦

بکشتی درون خنجر آموزدش

#99

بدو گفت رستم که جنگی منم

✦

بکشتی گرفتن درنگی منم

#100

شما را چرا بیم آید همی

✦

چرا دل به دو نیم آید همی

#101

اگر نیستتان جنگ را زور و دست

✦

دل من بخیره نباید شکست

#102

گر ایدونک این جادوی بی‌خرد

✦

ز پیمان یزدان همی بگذرد

#103

شما را ز پیمان شکستن چه باک

✦

گر او ریخت بر تارک خویش خاک

#104

من آکنون سر دیو پولادوند

✦

بخاک اندر آرم ز چرخ بلند

#105

وزان پس بیازید چون شیر چنگ

✦

گرفت آن بر و یال جنگی نهنگ

#106

بگردن برآورد و زد بر زمین

✦

همی خواند بر کردگار افرین

#107

خروشی بر آمد ز ایران سپاه

✦

تبیره زنان برگرفتند راه

#108

بابر اندر آمد دم کرنای

✦

خروشیدن نای و سنج و درای

#109

که پولادوندست بیجان شده

✦

بران خاک چون مار پیچان شده

#110

گمان برد رستم که پولادوند

✦

ندارد بتن در درست ایچ بند

#111

برخش دلیر اندر آورد پای

✦

بماند آن تن اژدها را بجای

#112

چو پیش صف آمد یل شیرگیر

✦

نگه کرد پولاد برسان تیر

#113

گریزان بشد پیش افراسیاب

✦

دلش پر ز خون و رخش پر ز آب

#114

بخفت از بر خاک تیره دراز

✦

زمانی بشد هوش زان رزمساز

#115

تهمتن چو پولاد را زنده دید

✦

همه دشت لشکر پراگنده دید

#116

دلش تنگ‌تر گشت و لشکر براند

✦

جهاندیده گودرز را پیش خواند

#117

بفرمود تا تیرباران کنند

✦

هوا را چو ابر بهاران کنند

#118

ز یک دست بیژن ز یک دست گیو

✦

جهانجوی رهام و گرگین نیو

#119

تو گفتی که آتش برافروختند

✦

جهان را بخنجر همی سوختند

#120

بلشکر چنین گفت پولادوند

✦

که بی‌تخت و بی‌گنج و نام بلند

#121

چرا سر همی داد باید بباد

✦

چرا کرد باید همی رزم یاد

#122

سپه را بپیش اندر افگند و رفت

✦

ز رستم همی بند جانش بکفت

#123

چنین گفت پیران بافراسیاب

✦

که شد روی گیتی چو دریای آب

#124

نگفتم که با رستم شوم دست

✦

نشاید درین کشور ایمن نشست

#125

ز خون جوانی که بد ناگریز

✦

بخستی دل ما بپیکار تیز

#126

چه باشی که با تو کس اندر نماند

✦

بشد دیو پولاد و لشکر براند

#127

همانا ز ایرانیان صد هزار

✦

فزونست برگستوان‌ور سوار

#128

بپیش اندرون رستم شیر گیر

✦

زمین پر ز خون و هوا پر ز تیر

#129

ز دریا و دشت و ز هامون و کوه

✦

سپاه اندر آمد همه همگروه

#130

چو مردم نماند آزمودیم دیو

✦

چنین جنگ و پیکار و چندین غریو

#131

سپه را چنین صف کشیده بمان

✦

تو با ویژگان سوی دریا بران

داستان خاقان چین

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما