چون خورشید تابان درفش زرافشان خویش را بر آسمان برافراشت و چادر پرنیان نیلگون شب به رنگ معصفر درآمد، بانگ کوس و تبیره از لشکرگاه شاه برآمد و خروش خیل سپاهیان به ابر اندران پیچید. در پیشاپیش سپاه توران، دیو سهمگین و گران‌پیکری به نام پولادوند صف آراسته بود؛ دیوی کمندافکن و گرزدار که زورش با کوه برابری می‌کرد. با کشیده شدن صفوف دو لشکر، هوا از گرد رزمندگان به رنگ بنفش درآمد و زمین از کثرت پیادگان و سواران تیره گشت.
تهمتن رستم، ببر بیان بر تن کرد و بر پشت رخش گلگون نشست و خشمگینانه بر میمنه دشمن تاخت و گردان بسیار از ترکان را بر خاک افکند. اما از آن سوی، پولادوند کمند پیچان خویش را از فتراک بگشاد و چون پیل مست بر طوس نوذر تاخت؛ کمربند پهلوان ایران را بگرفت و او را سبک از زین برکند و بر زمین زد. گیو چون سالار سپاه، طوس را نگونسار دید، شبدیز را برانگیخت و با گرز گاوسر به نبرد دیو شتافت. اما پولادوند کمند انداخت و گردن گیو را در بند کشید. رهام و بیژن با دیدن آن زور و بالا، هم‌زمان تاختند تا دست دیو را ببندند، اما پولادوند خروشی برکشید و آن دو یل پرمایه را نیز زبونانه بر خاک افکند و زیر سم باره خویش خوار ساخت.
سپس دیو کینه‌توز به سوی درفش مقدس کاویانی تاخت و با یک ضربت خنجر، میان درفش همایون ایران را دو نیم کرد. شیون و غریو از سپاه ایران برآمد و هیچ پهلوانی در آوردگاه نماند که دلش از بیم نلرزیده باشد. فریبرز و گودرز و دیگر گردنکشان شتابان نزد رستم کینه‌خواه آمدند و نالیدند که هیچ نامداری بر زین نمانده و کارزار به ماتم‌گاهی بدل گشته است. گودرز پیر، چون دو فرزندش گیو و رهام و نوه‌اش بیژن را پیاده و درمانده دید، کلاه‌خود از سر و کمر از میان برگشاد و رو به درگاه دادار دادگر آورد و بنالید که «ای پروردگار، چندین فرزند و نبیره داشتم که پیش چشمم بر خاک افتادند؛ مرا شرم باد که جوانانم بر خاک باشند و من با ریش سپید زنده بمانم!»
رستم از شنیدن ناله گودرز و دیدن چهار پهلوان نامدار ایران که پیاده و خسته چون گوران سرگردان بودند و دشمن چون شیر بر ایشان می‌تاخت، سخت دژم گشت و لرزه بر تنش افتاد. رو به درگاه ایزد کرد و گفت: «ای برتر از آشکار و نهان، کاش چشمم تیره می‌شد و چنین روز تنگی را نمی‌دیدم که افراسیاب و پیران و هومان و نره‌دیو بر ما پوزخند زنند!» سپس ران بر رخش افشرد و رو به پولادوند نهاد و بانگ برآورد: «ای دیو ناسازگار، اکنون گردش روزگار را ببين!»
پولادوند به لاف‌زنی پرداخت و گفت که رستم را کشته و سپاه ایران را به افراسیاب خواهد سپرد. اما رستم پاسخ داد که لاف زدن در رزم، سر پهلوان را به باد می‌دهد. پولادوند با یادآوری شکوه رستم و گرز گرانش در مازندران، ترسی در دل احساس کرد اما گرد از دشت برانگیختند و نبرد آغاز شد. پولادوند کمند تاب‌داده انداخت، اما رستم یال دزدید و با تیغ تیز بند کمند دیو را برید. سپس تهمتن عمود گران بر سر دیو فرود آورد چنان‌که چشم پولادوند تیره شد و عنان از دستش رها گشت.
پس از آن، دو پهلوان پیمان بستند که به کشتی تن‌به‌تن پردازند و هیچ‌یک از دو سپاه به یاری نیاید. نیم فرسنگ میان دو لشکر فاصله بود و ستاره نگران این پیکار. شیده فرزند افراسیاب چون برز و یال رستم را دید، باد سرد از سینه برکشید و پدر را گفت: «این همان رستم دیوبند است؛ با چرخ گردان ستیزه مکن که او دیو را بر خاک خواهد زد!» اما افراسیاب خشمگین شد و پسر را دشنام داد. آنگاه افراسیاب پیمان‌شکنی کرد و خود را به پولادوند رسانید و زمزمه کرد که در میان کشتی خنجر برکشد و جگرگاه رستم را بشکافد.
گیو شتابان رستم را از خدیعه و پیمان‌شکنی افراسیاب آگاه ساخت، اما تهمتن گفت: «شما را بیم نباشد؛ اگر این جادوی بی‌خرد پیمان یزدان را بشکند، خود خاک بر تارک خویش ریخته است.» آنگاه رستم چون شیر ژیان پیش تاخت، بر و یال پولادوند را گرفت، او را از زمین برکند و بر بالای گردن برد و با تمام نیرو بر زمینش کوبید چنان‌که صدای شکستن استخوان‌هایش پهنه دشت را پر کرد. آوای کوس و شیپور شادی از سپاه ایران به آسمان رسید.
رستم گمان برد پولادوند جان داده است، اما دیو جادوزاد، کشان‌کشان خود را جمع کرد و چون تیر گریزان به سوی افراسیاب تاخت و بی‌هوش بر خاک افتاد. رستم چون دید دیو زنده گریخته و لشکر توران در هم ریخته، فرمان داد تا تیرباران به راه اندازند و هوا را چون ابر بهاران پر از تیر کنند. بیژن، گیو، رهام و گرگین بر قلب دشمن تاختند. پولادوند به لشکر خویش گفت: «چرا باید سر به باد دهیم؟» و سپاه را به عقب راند. پیران ویسه نیز رو به افراسیاب کرد و گفت: «نگفتمت که با رستم نباید درافتاد؟ اکنون صد هزار سوار ایرانی به کین‌خواهی آمده‌اند و زمین پر از خون است. سپاه را رها کن و با خواص خویش به سوی دریا بگریز!»