بخش ۹ - خان پنجم و ششم رستم: تاریکی و دشت سبز، برخورد با دشتبان و اسیر کردن اولاد

#1

وزانجا سوی راه بنهاد روی

✦

چنان چون بود مردم راه‌جوی

#2

همی رفت پویان به جایی رسید

✦

که اندر جهان روشنایی ندید

#3

شب تیره چون روی زنگی سیاه

✦

ستاره نه پیدا نه خورشید و ماه

#4

تو خورشید گفتی به بند اندرست

✦

ستاره به خم کمند اندرست

#5

عنان رخش را داد و بنهاد روی

✦

نه افراز دید از سیاهی نه جوی

#6

وزانجا سوی روشنایی رسید

✦

زمین پرنیان دید و یکسر خوید

#7

جهانی ز پیری شده نوجوان

✦

همه سبزه و آبهای روان

#8

همه جامه بر برش چون آب بود

✦

نیازش به آسایش و خواب بود

#9

برون کرد ببر بیان از برش

✦

به خوی اندرون غرقه بد مغفرش

#10

بگسترد هر دو برِ آفتاب

✦

به خواب و به آسایش آمد شتاب

#11

لگام از سر رخش برداشت خوار

✦

رها کرد بر خوید در کشتزار

#12

بپوشید چون خشک شد خود و ببر

✦

گیاکرد بستر بسان هژبر

#13

بخفت و بیاسود از رنج تن

✦

هم از رخش غم بد هم از خویشتن

#14

چو در سبزه دید اسپ را دشتوان

✦

گشاده زبان سوی او شد دوان

#15

سوی رستم و رخش بنهاد روی

✦

یکی چوب زد گرم بر پای اوی

#16

چو از خواب بیدار شد پیلتن

✦

بدو دشتوان گفت کای اهرمن

#17

چرا اسپ بر خوید بگذاشتی

✦

بر رنج نابرده برداشتی

#18

ز گفتار او تیز شد مرد هوش

✦

بجست و گرفتش یکایک دو گوش

#19

بیفشرد و برکند هر دو ز بن

✦

نگفت از بد و نیک با او سخن

#20

سبک دشتبان گوش را برگرفت

✦

غریوان و مانده ز رستم شگفت

#21

بدان مرز اولاد بد پهلوان

✦

یکی نامجوی دلیر و جوان

#22

بشد دشتبان پیش او با خروش

✦

پر از خون به دستش گرفته دو گوش

#23

بدو گفت: «مردی چو دیو سیاه

✦

پلنگینه جوشن از آهن کلاه؛

#24

-همه دشت سرتاسر آهرمنست

✦

وگر اژدها خفته بر جوشنست-

#25

برفتم که اسپش برانم ز کشت

✦

مرا خود به اسپ و به کشته نهشت:

#26

مرا دید برجست و یافه نگفت

✦

دو گوشم بکند و همانجا بخفت»

#27

چو بشنید اولاد برگشت زود

✦

برون آمد از درد دل همچو دود

#28

که تا بنگرد کاو چه مردست خود

✦

ابا او ز بهر چه کردست بد

#29

همی گشت اولاد در مرغزار

✦

ابا نامداران ز بهر شکار

#30

چو از دشتبان این شگفتی شنید

✦

به نخچیر گه بر پی شیر دید

#31

عنان را بتابید با سرکشان

✦

بدان سو که بود از تهمتن نشان

#32

چو آمد به تنگ اندرون جنگجوی

✦

تهمتن سوی رخش بنهاد روی

#33

نشست از بر رخش و رخشنده تیغ

✦

کشید و بیامد چو غُرّنده میغ

#34

بدو گفت اولاد نام تو چیست

✦

چه مردی و شاه و پناه تو کیست

#35

نبایست کردن برین ره گذر

✦

ره نره دیوان پرخاشخر

#36

چنین گفت رستم که نام من: «ابر!»

✦

(اگر ابر باشد به زور هژبر؛

#37

همه نیزه و تیغ بار آورد

✦

سران را سر اندر کنار آورد)

#38

به گوش تو گر نام من بگذرد

✦

دم و جان و خون و دلت بفسرد

#39

نیامد به گوشت به هر انجمن

✦

کمند و کمان گو پیلتن

#40

هران مام کاو چون تو زاید پسر

✦

کفن دوز خوانیمش ار مویه‌گر

#41

تو با این سپه پیش من رانده‌ای

✦

همی گو ز برگنبد افشانده‌ای

#42

نهنگ بلا برکشید از نیام

✦

بیاویخت از پیش زین خم خام

#43

چو شیر اندر آمد میان بره

✦

همه رزمگه شد ز کشته خره

#44

به یک زخم دو دو سرافگند خوار

✦

همی یافت از تن به یک تن چهار

#45

سران را ز زخمش به خاک آورید

✦

سر سرکشان زیر پی گسترید

#46

در و دشت شد پر ز گرد سوار

✦

پراگنده گشتند بر کوه و غار

#47

همی گشت رستم چو پیل دژم

✦

کمندی به بازو درون شصت خم

#48

به اولاد چون رخش نزدیک شد

✦

به کردار شب روز تاریک شد

#49

بیفگند رستم کمند دراز

✦

به خم اندر آمد سر سرفراز

#50

از اسپ اندر آمد دو دستش ببست

✦

بپیش اندر افگند و خود برنشست

#51

بدو گفت اگر راست گویی سخن

✦

ز کژی نه سر یابم از تو نه بن

#52

نمایی مرا جای دیو سپید

✦

همان جای پولاد غندی و بید

#53

به جایی که بستست کاووس کی

✦

کسی کاین بدیها فگندست پی

#54

نمایی و پیدا کنی راستی

✦

نیاری به کار اندرون کاستی

#55

من این تخت و این تاج و گرز گران

✦

بگردانم از شاه مازندران

#56

تو باشی برین بوم و بر شهریار

✦

ار ایدونک کژی نیاری بکار

#57

بدو گفت اولاد دل را ز خشم

✦

بپرداز و بگشای یکباره چشم

#58

تن من مپرداز خیره ز جان

✦

بیابی ز من هرچ خواهی همان

#59

ترا خانهٔ بید و دیو سپید

✦

نمایم من این را که دادی نوید

#60

به جایی که بستست کاووس شاه

✦

بگویم ترا یک به یک شهر و راه

#61

از ایدر به نزدیک کاووس کی

✦

صد افگنده بخشیده فرسنگ پی

#62

وزانجا سوی دیو فرسنگ صد

✦

بیاید یکی راه دشوار و بد

#63

میان دو صد چاهساری شگفت

✦

به پیمایش اندازه نتوان گرفت

#64

میان دو کوهست این هول جای

✦

نپرید بر آسمان بر همای

#65

ز دیوان جنگی ده و دو هزار

✦

به شب پاسبانند بر چاهسار

#66

چو پولاد غندی سپهدار اوی

✦

چو بیدست و سنجه نگهدار اوی

#67

یکی کوه یابی مر او را به تن

✦

بر و کتف و یالش بود ده رسن

#68

ترا با چنین یال و دست و عنان

✦

گذارندهٔ گرز و تیغ و سنان

#69

چنین برز و بالا و این کار کرد

✦

نه خوب است با دیو جستن نبرد

#70

کزو بگذری سنگلاخست و دشت

✦

که آهو بران ره نیارد گذشت

#71

چو زو بگذری رود آبست پیش

✦

که پهنای او بر دو فرسنگ بیش

#72

کنارنگ دیوی نگهدار اوی

✦

همه نره دیوان به فرمان اوی

#73

وزان روی بزگوش تا نرم پای

✦

چو فرسنگ سیصد کشیده سرای

#74

ز بزگوش تا شاه مازندران

✦

رهی زشت و فرسنگهای گران

#75

پراگنده در پادشاهی سوار

✦

همانا که هستند سیصدهزار

#76

ز پیلان جنگی هزار و دویست

✦

کزیشان به شهر اندرون جای نیست

#77

نتابی تو تنها و گر ز آهنی

✦

بسایدت سوهان آهرمنی

#78

چنان لشکری با سلیح و درم

✦

نبینی ازیشان یکی را دژم

#79

بخندید رستم ز گفتار اوی

✦

بدو گفت اگر با منی راه جوی

#80

ببینی کزین یک تن پیلتن

✦

چه آید بران نامدار انجمن

#81

به نیروی یزدان پیروزگر

✦

به بخت و به شمشیر تیز و هنر

#82

چو بینند تاو بر و یال من

✦

به جنگ اندرون زخم گوپال من

#83

به درد پی و پوستشان از نهیب

✦

عنان را ندانند باز از رکیب

#84

ازان سو کجا هست کاووس کی

✦

مرا راه بنمای و بردار پی

#85

نیاسود تیره شب و پاک روز

✦

همی راند تا پیش کوه اسپروز

#86

بدانجا که کاووس لشکر کشید

✦

ز دیوان جادو بدو بد رسید

#87

چو یک نیمه بگذشت از تیره شب

✦

خروش آمد از دشت و بانگ جلب

#88

به مازندران آتش افروختند

✦

به هر جای شمعی همی سوختند

#89

تهمتن به اولاد گفت آن کجاست

✦

که آتش برآمد همی چپ و راست

#90

در شهر مازندران است گفت

✦

که از شب دو بهره نیارند خفت

#91

بدان جایگه باشد ارژنگ دیو

✦

که هزمان برآید خروش و غریو

#92

بخفت آن زمان رستم جنگجوی

✦

چو خورشید تابنده بنمود روی

#93

بپیچید اولاد را بر درخت

✦

به خم کمندش درآویخت سخت

#94

به زین اندر افگند گرز نیا

✦

همی رفت یکدل پر از کیمیا

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما