بخش ۱۶ - نبرد نهایی با مازندران، کشتن جویان و شاه جادو و سپردن تاج به اولاد

#1

چو آگاهی آمد به کاووس شاه

✦

که تنگ اندر آمد ز دیوان سپاه

#2

بفرمود تا رستم زال زر

✦

نخستین بران کینه بندد کمر

#3

به طوس و به گودرز کشوادگان

✦

به گیو و به گرگین آزادگان

#4

بفرمود تا لشکر آراستند

✦

سنان و سپرها بپیراستند

#5

سراپردهٔ شهریار و سران

✦

کشیدند بر دشت مازندران

#6

ابر میمنه طوس نوذر به پای

✦

دل کوه پر نالهٔ کر نای

#7

چو گودرز کشواد بر میسره

✦

شده کوه آهن زمین یکسره

#8

سپهدار کاووس در قلبگاه

✦

ز هر سو رده برکشیده سپاه

#9

به پیش سپاه اندرون پیلتن

✦

که در جنگ هرگز ندیدی شکن

#10

یکی نامداری ز مازندران

✦

به گردن برآورده گرز گران

#11

که جویان بدش نام و جوینده بود

✦

گرایندهٔ گرز و گوینده بود

#12

به دستوری شاه دیوان برفت

✦

به پیش سپهدار کاووس تفت

#13

همی جوشن اندر تنش برفروخت

✦

همی تف تیغش زمین را بسوخت

#14

بیامد به ایران سپه برگذشت

✦

بتوفید از آواز او کوه و دشت

#15

همی گفت با من که جوید نبرد

✦

کسی کاو برانگیزد از آب گرد

#16

نشد هیچکس پیش جویان برون

✦

نه رگشان بجنبید در تن نه خون

#17

به آواز گفت آن زمان شهریار

✦

به گردان هشیار و مردان کار

#18

که زین دیوتان سر چرا خیره شد

✦

از آواز او رویتان تیره شد

#19

ندادند پاسخ دلیران به شاه

✦

ز جویان بپژمرد گفتی سپاه

#20

یکی برگرایید رستم عنان

✦

بر شاه شد تاب داده سنان

#21

که دستور باشد مرا شهریار

✦

شدن پیش این دیو ناسازگار

#22

بدو گفت کاووس کاین کار تست

✦

از ایران نخواهد کس این جنگ جست

#23

چو بشنید ازو این سخن پهلوان

✦

بیامد به کردار شیر ژیان

#24

برانگیخت رخش دلاور ز جای

✦

به چنگ اندرون نیزهٔ سر گرای

#25

به آورد گه رفت چون پیل مست

✦

یکی پیل زیر اژدهایی به دست

#26

عنان را بپیچید و برخاست گرد

✦

ز بانگش بلرزید دشت نبرد

#27

به جویان چنین گفت کای بد نشان

✦

بیفگنده نامت ز گردنکشان

#28

کنون بر تو بر جای بخشایش است

✦

نه هنگام آورد و آرامش است

#29

بگرید ترا آنک زاینده بود

✦

فزاینده بود ار گزاینده بود

#30

بدو گفت جویان که ایمن مشو

✦

ز جویان و از خنجر سرد رو

#31

که اکنون به درد جگر مادرت

✦

بگرید بدین جوشن و مغفرت

#32

چو آواز جویان به رستم رسید

✦

خروشی چو شیر ژیان برکشید

#33

پس پشت او اندر آمد چو گرد

✦

سنان بر کمربند او راست کرد

#34

بزد نیزه بر بند درع و زره

✦

زره را نماند ایچ بند و گره

#35

ز زینش جدا کرد و برداشتش

✦

چو بر بابزن مرغ برگاشتش

#36

بینداخت از پشت اسپش به خاک

✦

دهان پر ز خون و زره چاک چاک

#37

دلیران و گردان مازندران

✦

به خیره فرو ماندند اندران

#38

سپه شد شکسته دل و زرد روی

✦

برآمد ز آورد گه گفت و گوی

#39

بفرمود سالار مازندران

✦

به یکسر سپاه از کران تا کران

#40

که یکسر بتازید و جنگ آورید

✦

همه رسم و راه پلنگ آورید

#41

برآمد ز هر دو سپه بوق و کوس

✦

هوا نیلگون شد زمین آبنوس

#42

چو برق درخشنده از تیره میغ

✦

همی آتش افروخت از گرز و تیغ

#43

هوا گشت سرخ و سیاه و بنفش

✦

ز بس نیزه و گونه‌گونه درفش

#44

زمین شد به کردار دریای قیر

✦

همه موجش از خنجر و گرز و تیر

#45

دوان باد پایان چو کشتی بر آب

✦

سوی غرق دارند گویی شتاب

#46

همی گرز بارید بر خود و ترگ

✦

چو باد خزان بارد از بید برگ

#47

به یک هفته دو لشکر نامجوی

✦

به روی اندر آورده بودند روی

#48

به هشتم جهاندار کاووس شاه

✦

ز سر برگرفت آن کیانی کلاه

#49

به پیش جهاندار گیهان خدای

✦

بیامد همی بود گریان به پای

#50

از آن پس بمالید بر خاک روی

✦

چنین گفت کای داور راستگوی

#51

برین نره دیوان بی‌بیم و باک

✦

تویی آفرینندهٔ آب و خاک

#52

مرا ده تو پیروزی و فرهی

✦

به من تازه کن تخت شاهنشهی

#53

بپوشید ازان پس به مغفر سرش

✦

بیامد بر نامور لشکرش

#54

خروش آمد و نالهٔ کرنای

✦

بجنبید چون کوه لشکر ز جای

#55

سپهبد بفرمود تا گیو و طوس

✦

به پشت سپاه اندر آرند کوس

#56

چو گودرز با زنگهٔ شاوران

✦

چو رهام و گرگین جنگ‌آوران

#57

گرازه همی شد بسان گراز

✦

درفشی برافراخته هفت باز

#58

چو فرهاد و خراد و برزین و گیو

✦

برفتند با نامداران نیو

#59

تهمتن به قلب اندر آمد نخست

✦

زمین را به خون دلیران بشست

#60

چو گودرز کشواد بر میمنه

✦

سلیح و سپه برد و کوس و بنه

#61

ازان میمنه تا بدان میسره

✦

بشد گیو چون گرگ پیش بره

#62

ز شبگیر تا تیره شد آفتاب

✦

همی خون به جوی اندر آمد چو آب

#63

ز چهره بشد شرم و آیین مهر

✦

همی گرز بارید گفتی سپهر

#64

ز کشته به هر جای بر توده گشت

✦

گیاها به مغز سر آلوده گشت

#65

چو رعد خروشنده شد بوق و کوس

✦

خور اندر پس پردهٔ آبنوس

#66

ازان سو که بد شاه مازندران

✦

بشد پیلتن با سپاهی گران

#67

زمانی نکرد او یله جای خویش

✦

بیفشارد بر کینه گه پای خویش

#68

چو دیوان و پیلان پرخاشجوی

✦

بروی اندر آورده بودند روی

#69

جهانجوی کرد از جهاندار یاد

✦

سنان‌دار نیزه به دارنده داد

#70

برآهیخت گرز و برآورد جوش

✦

هوا گشت از آواز او پرخروش

#71

برآورد آن گرد سالار کش

✦

نه با دیو جان و نه با پیل هش

#72

فگنده همه دشت خرطوم پیل

✦

همه کشته دیدند بر چند میل

#73

ازان پس تهمتن یکی نیزه خواست

✦

سوی شاه مازندران تاخت راست

#74

چو بر نیزهٔ رستم افگند چشم

✦

نماند ایچ با او دلیری و خشم

#75

یکی نیزه زد بر کمربند اوی

✦

ز گبر اندر آمد به پیوند اوی

#76

شد از جادویی تنش یک لخت کوه

✦

از ایران بروبر نظاره گروه

#77

تهمتن فرو ماند اندر شگفت

✦

سناندار نیزه به گردن گرفت

#78

رسید اندر آن جای کاووس شاه

✦

ابا پیل و کوس و درفش و سپاه

#79

به رستم چنین گفت کای سرفراز

✦

چه بودت که ایدر بماندی دراز

#80

بدو گفت رستم که چون رزم سخت

✦

ببود و بیفروخت پیروز بخت

#81

مرا دید چون شاه مازندران

✦

به گردن برآورده گرز گران

#82

به رخش دلاور سپردم عنان

✦

زدم بر کمربند گبرش سنان

#83

گمانم چنان بد که او شد نگون

✦

کنون آید از کوههٔ زین برون

#84

بر این گونه شد سنگ در پیش من

✦

نبود آگه از رای کم بیش من

#85

برین گونه خارا یکی کوه گشت

✦

ز جنگ و ز مردی بی‌اندوه گشت

#86

به لشکر گهش برد باید کنون

✦

مگر کاید از سنگ خارا برون

#87

ز لشکر هر آن کس که بد زورمند

✦

بسودند چنگ آزمودند بند

#88

نه برخاست از جای سنگ گران

✦

میان اندرون شاه مازندران

#89

گو پیلتن کرد چنگال باز

✦

بران آزمایش نبودش نیاز

#90

بران گونه آن سنگ را برگرفت

✦

کزو ماند لشکر سراسر شگفت

#91

ابر کردگار آفرین خواندند

✦

برو زر و گوهر برافشاندند

#92

به پیش سراپردهٔ شاه برد

✦

بیفگند و ایرانیان را سپرد

#93

بدو گفت ار ایدونک پیدا شوی

✦

به گردی ازین تنبل و جادوی

#94

وگرنه به گرز و به تیغ و تبر

✦

ببرم همه سنگ را سر به سر

#95

چو بشنید شد چون یکی پاره ابر

✦

به سر برش پولاد و بر تنش گبر

#96

تهمتن گرفت آن زمان دست اوی

✦

بخندید و زی شاه بنهاد روی

#97

چنین گفت کاوردم ان لخت کوه

✦

ز بیم تبر شد به چنگم ستوه

#98

برویش نگه کرد کاووس شاه

✦

ندیدش سزاوار تخت و کلاه

#99

وزان رنجهای کهن یاد کرد

✦

دلش خسته شد سر پر از باد کرد

#100

به دژخیم فرمود تا تیغ تیز

✦

بگیرد کند تنش را ریز ریز

#101

به لشکر گهش کس فرستاد زود

✦

بفرمود تا خواسته هرچ بود

#102

ز گنج و ز تخت و ز در و گهر

✦

ز اسپ و سلیح و کلاه و کمر

#103

نهادند هرجای چون کوه کوه

✦

برفتند لشکر همه هم گروه

#104

سزاوار هرکس ببخشید گنج

✦

به ویژه کسی کش فزون بود رنج

#105

ز دیوان هرآنکس که بد ناسپاس

✦

وز ایشان دل انجمن پرهراس

#106

بفرمودشان تا بریدند سر

✦

فگندند جایی که بد رهگذر

#107

وز آن پس بیامد به جای نماز

✦

همی گفت با داور پاک راز

#108

به یک هفته بر پیش یزدان پاک

✦

همی با نیایش بپیمود خاک

#109

بهشتم در گنجها کرد باز

✦

ببخشید بر هرکه بودش نیاز

#110

همی گشت یک هفته زین گونه نیز

✦

ببخشید آن را که بایست چیز

#111

سیم هفته چون کارها گشت راست

✦

می و جام یاقوت و میخواره خواست

#112

به یک هفته با ویژگان می به چنگ

✦

به مازندران کرد زان پس درنگ

#113

تهمتن چنین گفت با شهریار

✦

که هرگونه‌ای مردم آید به کار

#114

مرا این هنرها ز اولاد خاست

✦

که بر هر سویی راه بنمود راست

#115

به مازندران دارد اکنون امید

✦

چنین دادمش راستی را نوید

#116

کنون خلعت شاه باید نخست

✦

یکی عهد و مهری بروبر درست

#117

که تا زنده باشد به مازندران

✦

پرستش کنندش همه مهتران

#118

چو بشنید گفتار خسرو پرست

✦

به بر زد جهاندار بیدار دست

#119

سپرد آن زمان تخت شاهی بدوی

✦

وزانجا سوی پارس بنهاد روی

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما