بخش ۲ - پند زال به کاووس دربارهٔ پرهیز از لشکرکشی به مازندران و رد شدن آن توسط شاه
#1
همی رفت پیش اندرون زال زر
✦
پس او بزرگان زرین کمر
#2
چو کاووس را دید دستان سام
✦
نشسته بر اورنگ بر شادکام
#3
به کش کرده دست و سرافگنده پست
✦
همی رفت تا جایگاه نشست
#4
چنین گفت کای کدخدای جهان
✦
سرافراز بر مهتران و مهان
#5
چو تخت تو نشنید و افسر ندید
✦
نه چون بخت تو چرخ گردان شنید
#6
همه ساله پیروز بادی و شاد
✦
سرت پر ز دانش دلت پر ز داد
#7
شه نامبردار بنواختش
✦
بر خویش بر تخت بنشاختش
#8
بپرسیدش از رنج راه دراز
✦
ز گردان و از رستم سرفراز
#9
چنین گفت مر شاه را زال زر
✦
که نوشه بدی شاه و پیروزگر
#10
همه شاد و روشن به بخت تواند
✦
برافراخته سر به تخت تواند
#11
ازان پس یکی داستان کرد یاد
✦
سخنهای شایسته را در گشاد
#12
چنین گفت کای پادشاه جهان
✦
سزاوار تختی و تاج مهان
#13
ز تو پیشتر پادشه بوده‌اند
✦
که این راه هرگز نپیموده‌اند
#14
که بر سر مرا روز چندی گذشت
✦
سپهر از بر خاک چندی بگشت
#15
منوچهر شد زین جهان فراخ
✦
ازو ماند ایدر بسی گنج و کاخ
#16
همان زو و با نوذر و کیقباد
✦
چه مایه بزرگان که داریم یاد
#17
ابا لشکر گشن و گرز گران
✦
نکردند آهنگ مازندران
#18
که آن خانهٔ دیو افسونگرست
✦
طلسمست و ز بند جادو درست
#19
مران را به شمشیر نتوان شکست
✦
به گنج و به دانش نیاید به دست
#20
هم آن را به نیرنگ نتوان گشاد
✦
مده رنج و گنج و درم را به باد
#21
همایون ندارد کس آنجا شدن
✦
وزایدر کنون رای رفتن زدن
#22
سپه را بران سو نباید کشید
✦
ز شاهان کس این رای هرگز ندید
#23
گرین نامداران ترا کهترند
✦
چنین بندهٔ دادگر داورند
#24
تو از خون چندین سرنامدار
✦
ز بهر فزونی درختی مکار
#25
که بار و بلندیش نفرین بود
✦
نه آیین شاهان پیشین بود
#26
چنین پاسخ آورد کاووس باز
✦
کز اندیشهٔ تو نیم بی‌نیاز
#27
ولیکن من از آفریدون و جم
✦
فزونم به مردی و فر و درم
#28
همان از منوچهر و از کیقباد
✦
که مازندران را نکردند یاد
#29
سپاه و دل و گنجم افزونترست
✦
جهان زیر شمشیر تیز اندرست
#30
چو بردانشی شد گشاده جهان
✦
به آهون چه داریم گیتی نهان
#31
شوم‌شان یکایک به راه آورم
✦
گر آیین شمشیر و گاه آورم
#32
اگر کس نمانم به مازندران
✦
وگر بر نهم باژ و ساو گران
#33
چنان زار و خوارند بر چشم من
✦
چه جادو چه دیوان آن انجمن
#34
به گوش تو آید خود این آگهی
✦
کزیشان شود روی گیتی تهی
#35
تو با رستم ایدر جهاندار باش
✦
نگهبان ایران و بیدار باش
#36
جهان آفریننده یار منست
✦
سر نره دیوان شکار منست
#37
گرایدونک یارم نباشی به جنگ
✦
مفرمای ما را بدین در درنگ
#38
چو از شاه بنشنید زال این سخن
✦
ندید ایچ پیدا سرش را ز بن
#39
بدو گفت شاهی و ما بنده‌ایم
✦
به دلسوزگی با تو گوینده‌ایم
#40
اگر داد فرمان دهی گر ستم
✦
برای تو باید زدن گام و دم
#41
از اندیشه دل را بپرداختم
✦
سخن آنچ دانستم انداختم
#42
نه مرگ از تن خویش بتوان سپوخت
✦
نه چشم جهان کس به سوزن بدوخت
#43
به پرهیز هم کس نجست از نیاز
✦
جهانجوی ازین سه نیابد جواز
#44
همیشه جهان بر تو فرخنده باد
✦
مبادا که پند من آیدت یاد
#45
پشیمان مبادی ز کردار خویش
✦
به تو باد روشن دل و دین و کیش
#46
سبک شاه را زال پدرود کرد
✦
دل از رفتن او پر از دود کرد
#47
برون آمد از پیش کاووس شاه
✦
شده تیره بر چشم او هور و ماه
#48
برفتند با او بزرگان نیو
✦
چو طوس و چو گودرز و رهام و گیو
#49
به زال آنگهی گفت گیو از خدای
✦
همی خواهم آنک او بود رهنمای
#50
به جایی که کاووس را دسترس
✦
نباشد ندارم مر او را به کس
#51
ز تو دور باد آز و چشم نیاز
✦
مبادا به تو دست دشمن دراز
#52
به هر سو که آییم و اندر شویم
✦
جز او آفرینت سخن نشنویم
#53
پس از کردگار جهان‌آفرین
✦
به تو دارد امید ایران زمین
#54
ز بهر گوان رنج برداشتی
✦
چنین راه دشوار بگذاشتی
#55
پس آنگه گرفتندش اندر کنار
✦
ره سیستان را برآراست کار
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.