#1
همی رفت پیش اندرون زال زر
✦
پس او بزرگان زرین کمر
“Zal Zar marched ahead, followed by golden-girdled chieftains.”
#2
چو کاووس را دید دستان سام
✦
نشسته بر اورنگ بر شادکام
“When he beheld Kavus sitting joyful upon the imperial throne,”
#3
به کش کرده دست و سرافگنده پست
✦
همی رفت تا جایگاه نشست
“With folded arms and lowered head, he advanced to his designated seat.”
#4
چنین گفت کای کدخدای جهان
✦
سرافراز بر مهتران و مهان
“He spoke thus: 'O Sovereign of the world, exalted above all leaders and great ones!”
#5
چو تخت تو نشنید و افسر ندید
✦
نه چون بخت تو چرخ گردان شنید
“No throne or crown like yours has been seen, nor has revolving fate heard of fortune like yours.”
#6
همه ساله پیروز بادی و شاد
✦
سرت پر ز دانش دلت پر ز داد
“May you be ever victorious and joyful through all years, your head filled with wisdom, your heart with justice!'”
#7
شه نامبردار بنواختش
✦
بر خویش بر تخت بنشاختش
“The famed monarch welcomed him warmly and seated Zal beside himself on the throne.”
#8
بپرسیدش از رنج راه دراز
✦
ز گردان و از رستم سرفراز
“He asked him of the hardships of his long journey, of the warriors, and of exalted Rostam.”
#9
چنین گفت مر شاه را زال زر
✦
که نوشه بدی شاه و پیروزگر
“Zal Zar answered the king: 'May the monarch be long-lived and ever victorious!”
#10
همه شاد و روشن به بخت تواند
✦
برافراخته سر به تخت تواند
“All are joyful and bright through your good fortune, holding their heads high because of your throne.'”
#11
ازان پس یکی داستان کرد یاد
✦
سخنهای شایسته را در گشاد
“Thereafter, he began a discourse, opening his speech with worthy and measured words.”
#12
چنین گفت کای پادشاه جهان
✦
سزاوار تختی و تاج مهان
“He said: 'O King of the world, worthy of the royal crown and throne of the great,”
#13
ز تو پیشتر پادشه بوده‌اند
✦
که این راه هرگز نپیموده‌اند
“Monarchs ruled before you who never attempted to traverse this perilous path.”
#14
که بر سر مرا روز چندی گذشت
✦
سپهر از بر خاک چندی بگشت
“Many days have passed over my head, and the sky has revolved above the earth for long.”
#15
منوچهر شد زین جهان فراخ
✦
ازو ماند ایدر بسی گنج و کاخ
“Manuchehr departed from this vast world, leaving behind abundant treasures and palaces.”
#16
همان زو و با نوذر و کیقباد
✦
چه مایه بزرگان که داریم یاد
“Likewise Zou, Nowzar, and Kay Qobad—how many great kings do we remember!”
#17
ابا لشکر گشن و گرز گران
✦
نکردند آهنگ مازندران
“Yet despite their vast armies and heavy maces, none made an attempt on Mazandaran.”
#18
که آن خانهٔ دیو افسونگرست
✦
طلسمست و ز بند جادو درست
“For that realm is the abode of sorcerer-demons, a spellbound fortress bound by magic.”
#19
مران را به شمشیر نتوان شکست
✦
به گنج و به دانش نیاید به دست
“It cannot be broken by the sword, nor conquered by wealth or human knowledge.”
#20
هم آن را به نیرنگ نتوان گشاد
✦
مده رنج و گنج و درم را به باد
“Neither can it be unlocked by trickery; scatter not your toil, treasury, and coin to the wind.”
#21
همایون ندارد کس آنجا شدن
✦
وزایدر کنون رای رفتن زدن
“No man deems going there auspicious, nor is it wise now to resolve upon such a path.”
#22
سپه را بران سو نباید کشید
✦
ز شاهان کس این رای هرگز ندید
“The army must not be led in that direction; no monarch has ever entertained such a thought.”
#23
گرین نامداران ترا کهترند
✦
چنین بندهٔ دادگر داورند
“If these famous warriors are your servants, and you are a just sovereign over such subjects,”
#24
تو از خون چندین سرنامدار
✦
ز بهر فزونی درختی مکار
“Do not plant a tree nourished by the blood of so many noble chieftains for the sake of conquest.”
#25
که بار و بلندیش نفرین بود
✦
نه آیین شاهان پیشین بود
“For its fruit and height shall bring only curses, nor was this the way of ancient kings.”
#26
چنین پاسخ آورد کاووس باز
✦
کز اندیشهٔ تو نیم بی‌نیاز
“Kavus replied in turn: 'I am not without need of your wise thoughts,”
#27
ولیکن من از آفریدون و جم
✦
فزونم به مردی و فر و درم
“Yet I surpass Fereydun and Jamshid in manhood, royal divine glory, and wealth!”
#28
همان از منوچهر و از کیقباد
✦
که مازندران را نکردند یاد
“As well as Manuchehr and Kay Qobad, who never dared mention Mazandaran.”
#29
سپاه و دل و گنجم افزونترست
✦
جهان زیر شمشیر تیز اندرست
“My army, my heart, and my treasury are far greater, and the world lies beneath my sharp sword.”
#30
چو بردانشی شد گشاده جهان
✦
به آهون چه داریم گیتی نهان
“Since the world has yielded to my prowess, why should we keep the world hidden in obscurity?”
#31
شوم‌شان یکایک به راه آورم
✦
گر آیین شمشیر و گاه آورم
“I shall go and bring them to heel one by one, establishing the rule of the sword and royal seat.”
#32
اگر کس نمانم به مازندران
✦
وگر بر نهم باژ و ساو گران
“I shall leave no one alive in Mazandaran, or impose heavy tribute and tax upon them.”
#33
چنان زار و خوارند بر چشم من
✦
چه جادو چه دیوان آن انجمن
“How miserable and vile both sorcerers and demons of that assembly appear in my eyes!”
#34
به گوش تو آید خود این آگهی
✦
کزیشان شود روی گیتی تهی
“Soon news shall reach your ears that the face of the earth has been cleansed of them.”
#35
تو با رستم ایدر جهاندار باش
✦
نگهبان ایران و بیدار باش
“Stay here as master of the world alongside Rostam, remaining the vigilant guardian of Iran.”
#36
جهان آفریننده یار منست
✦
سر نره دیوان شکار منست
“The Creator of the world is my helper, and the heads of fierce demons are my prey.”
#37
گرایدونک یارم نباشی به جنگ
✦
مفرمای ما را بدین در درنگ
“If you will not be my comrade in war, do not urge us to delay at this threshold.”
#38
چو از شاه بنشنید زال این سخن
✦
ندید ایچ پیدا سرش را ز بن
“When Zal heard these words from the king, he saw neither head nor tail to his reckless folly.”
#39
بدو گفت شاهی و ما بنده‌ایم
✦
به دلسوزگی با تو گوینده‌ایم
“He said: 'You are the king and we are your servants; out of heartfelt devotion we speak to you.”
#40
اگر داد فرمان دهی گر ستم
✦
برای تو باید زدن گام و دم
“Whether you command justice or tyranny, every step and breath we take must be for your sake.”
#41
از اندیشه دل را بپرداختم
✦
سخن آنچ دانستم انداختم
“I have emptied my heart of anxiety and cast forth whatever knowledge I possessed.”
#42
نه مرگ از تن خویش بتوان سپوخت
✦
نه چشم جهان کس به سوزن بدوخت
“None can ward off death from their body, nor sew shut the eye of fate with a needle.”
#43
به پرهیز هم کس نجست از نیاز
✦
جهانجوی ازین سه نیابد جواز
“Nor can anyone escape need through caution; no seeker of the world finds passage around these three.”
#44
همیشه جهان بر تو فرخنده باد
✦
مبادا که پند من آیدت یاد
“May the world ever be auspicious for you, and may my warning never haunt your memory in sorrow!”
#45
پشیمان مبادی ز کردار خویش
✦
به تو باد روشن دل و دین و کیش
“May you never regret your deed, and may your heart, faith, and path remain luminous!'”
#46
سبک شاه را زال پدرود کرد
✦
دل از رفتن او پر از دود کرد
“Swiftly Zal bade farewell to the King, his heart filled with sorrow like dark smoke at the monarch's foolish turn.”
#47
برون آمد از پیش کاووس شاه
✦
شده تیره بر چشم او هور و ماه
“He stepped out from the presence of Shah Kay Kavus, the sun and moon turned dark before his grieving eyes.”
#48
برفتند با او بزرگان نیو
✦
چو طوس و چو گودرز و رهام و گیو
“The brave nobles departed alongside him—valiant champions such as Tus, Goudarz, Rohham, and Giev.”
#49
به زال آنگهی گفت گیو از خدای
✦
همی خواهم آنک او بود رهنمای
“Then Giev spoke unto Zal: 'I pray to God Almighty that He Himself may be our guide in this dire plight.'”
#50
به جایی که کاووس را دسترس
✦
نباشد ندارم مر او را به کس
“'Where Kavus cannot be reached by reason or restraint, I entrust his fate to none but God.'”
#51
ز تو دور باد آز و چشم نیاز
✦
مبادا به تو دست دشمن دراز
“'May greed and needy desire remain far from thee, and may no enemy's hand ever reach out to harm thee!'”
#52
به هر سو که آییم و اندر شویم
✦
جز او آفرینت سخن نشنویم
“'Whichever way we turn and wherever we enter, we hear nothing spoken of thee except praise and blessings.'”
#53
پس از کردگار جهان‌آفرین
✦
به تو دارد امید ایران زمین
“'Next to the Almighty Creator of the world, all the land of Iran places its hopes in thee.'”
#54
ز بهر گوان رنج برداشتی
✦
چنین راه دشوار بگذاشتی
“'For the sake of the brave heroes thou hast endured hardship, undertaking so difficult and arduous a journey.'”
#55
پس آنگه گرفتندش اندر کنار
✦
ره سیستان را برآراست کار
“Then they embraced him warmly in farewell, as Zal readied his equipment to set off on the road to Sistan.”