🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
32 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۴۰ - نبرد بهرام و مقاتوره بر شخ بی‌آب، مرگ مقاتوره به خدنگ و بخشش خاقان به بهرام
چون سپیده از پشت کوه‌سارهای سیاه بردمید و دامن تیره شب پیچیده شد، مقاتوره جوشن رزم بر تن آراست و تیغ بران توری بر دست گرفت تا به پیکار نهایی بشتابد. بهرام چوبین نیز با شنیدن خروش او، باره خویش را خواست و جوشن خسروانی بر اندام پوشید. دو نبردآزما، ستیغی بی‌آب و سخت را برگزیدند؛ تیغه‌کوهی چنان پرتگاه و هراس‌انگیز که هرگز چنگال هیچ پلنگی بر سنگلاخ آن نقش نبسته بود. خاقان چون از غوغا آگاه شد، همراه با بزرگان و ترکان به تماشا برنشست تا سرنوشت را بنگرد و ببیند زمانه جان کدام‌یک از این دو شیر دمان را در خواهد ربود.

مقاتوره گرد و خاکی سنگین از هامون به آسمان انگیخت و بانگ غرورآمیز برآورد که ای بهرام، اینک نوبت آزمودن مردی است؛ آیا تو پیشدستی می‌کنی یا من که شیردل و پرستنده خاقانم؟ بهرام با خونسردی پاسخ داد که نخست تو تیر از شست رها کن، چرا که تو آغازگر این دژم‌خویی و رزم بوده‌ای. مقاتوره کمان به زه کرد، تیر را تا پره کشید و بر کمربند بهرام نشست؛ اما پیکان بر آهن آب‌دیده جوشن بهرام کارگر نیامد. مقاتوره که بهرام را چند لحظه بی‌حرکت دید، پنداشت که جان از تن او بیرون رفته است؛ ناره پیروزی برکشید و رو گردانید تا به خرگاه بازگردد.

در همین هنگام، بانگ رعدآسای بهرام او را بر جای خشک کرد: «ای جنگجوی، شتاب مکن که هنوز زنده‌ام! سخن گفتی، اکنون لختای بایست و پاسخ بشنو!» بهرام خدنگی جوشن‌گذر و سنگ‌شکاف از تیردان برکشید و بر میانگاه مقاتوره نشاند. پیکان از اندام آن پهلوان گذشت و او را بر فراز زین سرنگون ساخت. از آنجا که برادر مقاتوره پیش از نبرد دو پای او را به زیر زین استوار بسته بود تا مبادا فرار کند، پیکر بی‌جانش سرنگون بر پشت اسپ باقی ماند و چشمانش پر از خون و اشک شد.

خاقان چون این دلاوری بی‌نظیر را دید، خنده‌ای نهان از خرسندی سر داد و شگفت‌زده از پیروزی شکوهمند بهرام، به ایوان خویش بازگشت. کلاه شادی خاقان بر کیوان سایید؛ پس دستور داد تا زر و گوهر، اسپان تازی، جامه‌های رزمی، تاج و تخت شاهنشهی و دارایی بیکران به پاس این پیروزی بزرگ برای بهرام چوبین فرستاده شود و بهرام نیز آن همه گنج را به گنجور خویش سپرد.
#1
چوشب دامن تیره اندر کشید
✦
سپیده ز کوه سیه بر دمید
#2
مقاتوره پوشید خفتان جنگ
✦
بیامد یکی تیغ توری به چنگ
#3
چو بهرام بشنید بالای خواست
✦
یکی جوشن خسرو آرای خواست
#4
گزیدند جایی که هرگز پلنگ
✦
بر آن شخ بی‌آب ننهاد چنگ
#5
چو خاقان شنید این سخن برنشست
✦
برفتند ترکان خسرو پرست
#6
بدان کار تا زین دو شیر دمان
✦
کرا پیشتر خواهد آمد زمان
#7
مقاتوره چون شد به دشت نبرد
✦
ز هامون به ابر اندر آورد گرد
#8
به بهرام گردنکش آواز داد
✦
که اکنون ز مردی چه داری بیاد
#9
تو تازی بدین جنگ بر پیشدست
✦
و گر شیردل ترک خاقان پرست
#10
بدو گفت بهرام پیشی تو کن
✦
کجا پی تو افگنده‌ای این سخن
#11
مقاتوره کرد از جهاندار یاد
✦
دو زاغ کمان را به زه برنهاد
#12
زه و تیر بگرفت شادان بدست
✦
چو شد غرق پیکانش بگشاد شست
#13
بزد بر کمربند مرد سوار
✦
نسفت آهن از آهن آبدار
#14
زمانی همی‌بود بهرام دیر
✦
که تاشد مقاتوره از رزم سیر
#15
مقاتوره پنداشت کو شد تباه
✦
خروشید و برگشت زان رزمگاه
#16
بدو گفت بهرام کای جنگجوی
✦
نکشتی مرا سوی خرگه مپوی
#17
تو گفتی سخن باش و پاسخ شنو
✦
اگر بشنوی زنده مانی برو
#18
گزین کرد جوشن گذاری خدنگ
✦
که آهن شدی پیش او نرم و سنگ
#19
بزد بر میان سوار دلیر
✦
سپهبد شد از رزم و دینار سیر
#20
مقاتوره چون جنگ را برنشست
✦
برادر دو پایش بزین بر ببست
#21
بروی اندر آمد دو دیده پرآب
✦
همان زین توری شدش جای خواب
#22
به خاقان چنین گفت کای کامجوی
✦
همی گورکن خواهد آن نامجوی
#23
بدو گفت خاقان که بهتر ببین
✦
کجا زنده خفتست بر پشت زین
#24
بدو گفت بهرام کای برمنش
✦
هم اکنون به خاک اندر آید تنش
#25
تن دشمن تو چنین خفته باد
✦
که او خفت بر اسپ توری نژاد
#26
سواری فرستاد خاقان دلیر
✦
به نزدیک آن نامبردار شیر
#27
ورا بسته و کشته دیدند خوار
✦
بر آسوده از گردش روزگار
#28
بخندید خاقان به دل در نهان
✦
شگفت آمدش زان سوار جهان
#29
پر اندیشه بد تا بایوان رسید
✦
کلاهش ز شادی به کیوان رسید
#30
سلیح و درم خواست و اسپ ورهی
✦
همان تاج و هم تخت شاهنشهی
#31
ز دینار وز گوهر شاهوار
✦
ز هرگونه‌ای آلت کار زار
#32
فرستاده از پیش خاقان ببرد
✦
به گنجور بهرام جنگی سپرد

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: