🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
41 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳۳ - نبرد خسرو و بهرام چوبینه، بخشایش شبانهٔ سپاه و گریز بهرام با گنج
چون سپاه از فراز کوهستان سرازیر شد، گرد و غبار سواران روشنیِ خورشید را پوشاند و آسمان تیره‌گون گشت. بهرام چوبینه نیز لشکر خویش را به پیش راند تا صحنه نبرد مالامال از غوغا و گردِ تیره گردید. بهرام خودخواهانه در میان یاران به خود می‌بالید و می‌گفت که برای فرمانروایی خرد و دلاوری و شوکت نیاز است و اوست که فرّه پادشاهی دارد و نام نوشین‌روان را بر خاک خواهد افکند. در این میان، تیر و خشتی ناگهانی به سوی کمرگاه خسرو پرتاب شد و به جامه شاه آویخت، اما غلامی شتابان خشت را برکشید و آسیب را دور ساخت.

خسروپرویز خشمگین و دمان به سوی بهرام چوبینه یورش برد و نیزه‌ای سنگین بر کمربند او زد؛ اما زره استوار بهرام نگسست و تنها سنان نیزه شاه دو نیم شد و بیم بر دل بهرام افکند. خسرو که نیزه‌اش شکسته بود، تیغ کیانی برکشید و ضربتی کاراری بر مغفر کینه‌خواه زد. ضربت چنان سهمگین بود که تیغ شاه بر خودِ آهن شکست و نوای برخورد آهن در سراسر دشت طنین‌انداز شد. پهلوانان شاه بر اثر این دلاوری بانگ آفرین برآوردند و بر لشکر دشمن تاختند.

در اوج نبرد، بندوی خردمند نزدیک خسرو آمد و گفت که این سپاه سرکش همچون موران و ملخ‌ها دشت را فرا گرفته‌اند؛ شایسته شهریار نیست که خود تن به تن با بنده‌ای گستاخ درآویزد یا خون بی‌گناهان را تباه سازد. هر آن‌کس که امان جوید، بخشیدن او بر کشته شدنش فزونی دارد. خسرو پند بندوی را پذیرفت و فرمان داد که هر گناهکاری که بازگردد در زنهار شاهنشاه خواهد بود.

با فرا رسیدن شب، بانگ پاسبانان برآمد. بندوی به همراه جارچی خوش‌صدا و گوینده‌ای میان دو لشکر شتافت و بر بلندی بانگ برآورد که شاهنشاه گیتی به نام یزدان پاک، تمام گناهکاران و نامداران سپاه بهرام را بخشیده است و هر کس که بازگردد جانش در امان است. این آواز در تاریکی شب در گوش بزرگان سپاه بهرام نشست و آنان یک‌سره کمر به ترک بهرام بستند و نهانی اردوگاه را رها کردند.

چون خورشید سپیده زد و زمین را روشن ساخت، دشت سراسر خالی از مردان جنگی بود و تنها خیمه‌های تهی بر جای مانده بود. بهرام به همراه یاران اندک و ویژه خویش بر خیمه‌ها گذشت و چون فروپاشی لشکرش را دید، دانست که ماندن جز نابودی نیست. او دستور داد سه هزار شتر گران‌بار آورند و تمام خزانه‌ها، تخت عاج، گستردنی‌ها، طوق‌ها و تاج‌های زرین و سیمین را بار کردند و در دل بیابان راه گریز پیش گرفتند.
#1
هم آنگه ز کوه اندر آمد سپاه
✦
جهان شد ز گرد سواران سیاه
#2
وزان روی بهرام لشکر براند
✦
به روز اندرون روشنایی نماند
#3
همی‌گفت هرکس که راند سپاه
✦
خرد باید و مردی و دستگاه
#4
دلیران که دیدند خشت مرا
✦
همان پهلوانی سرشت مرا
#5
مرا برگزیدند بر خسروان
✦
به خاک افگنم نام نوشین روان
#6
ز لشکر بر شاه شد خیره خیر
✦
کمان را بزه کرد و یک چوبه تیر
#7
بزد ناگهان بر کمرگاه شاه
✦
بکژ اندر آویخت پیکان به راه
#8
یکی بنده چون زخم پیکان بدید
✦
بیامد ز دیباش بیرون کشید
#9
سبک شهریار اندر آمد دمان
✦
به بهرام چوبینهٔ بد نشان
#10
بزد نیزه‌ای بر کمربند اوی
✦
زره بود نگسست پیوند اوی
#11
سنان سر نیزه شد به دونیم
✦
دل مرد بی‌راه شد پر ز بیم
#12
چو بشکست نیزه بر آشفت شاه
✦
بزد تیغ بر مغفر کینه خواه
#13
سراسر همه تیغ برهم شکست
✦
بدان پیکر مغفر اندر نشست
#14
همی آفرین کرد هرکس که دید
✦
هم آنکس که آواز آهن شنید
#15
گرانمایگان از پس اندر شدند
✦
چنان لشکری را بهم بر زدند
#16
خرامید بندوی نزدیک شاه
✦
که‌ای تاج تو برتر از چرخ ماه
#17
یکی لشکرست این چومور وملخ
✦
گرفته بیابان همه ریگ و شخ
#18
نه والا بود خیره خون ریختن
✦
نه این شاه با بنده آویختن
#19
هر آنکس که خواهد ز ما زینهار
✦
به از کشته یا خسته در کارزار
#20
بدو گفت خسرو که هر کز گناه
✦
بپیچد برو من نیم کینه خواه
#21
همه پاک در زینهار منند
✦
به تاج اندرون گوشوار منند
#22
برآمد هم آنگه شب از تیره کوه
✦
سپه بازگشتند هر دو گروه
#23
چوآمد غوپاسبان و جرس
✦
ز لشکر نبد خفته بسیار کس
#24
جهان جوی بندوی ز آنجا برفت
✦
میان دو لشکر خرامید تفت
#25
ز لشکر نگه کرد کنداوری
✦
خوش آواز و گویا منادیگری
#26
بفرمود تا بارگی برنشست
✦
به بیدار کردن میان را ببست
#27
چنین تا میان دولشکر براند
✦
کزو تا بدشمن فراوان نماند
#28
خروشی برآورد کای بندگان
✦
گنه کرده و بخت جویندگان
#29
هران کز شما او گنهکارتر
✦
به جنگ اندرون نامبردارتر
#30
به یزدانش بخشید شاه جهان
✦
گناهی‌که کرد آشکار و نهان
#31
به تیره شبان چون برآمد خروش
✦
نهادند هرکس به آواز گوش
#32
همه نامداران بهرامیان
✦
برفتن ببستند یک سر میان
#33
چو برزد سر از کوه گیتی فروز
✦
زمین را به ملحم بیاراست روز
#34
همه دشت بی‌مرد و خرگاه بود
✦
که بهرام زان شب نه آگاه بود
#35
بدان خیمه‌ها در ندیدند کس
✦
جز از ویژه یاران بهرام و بس
#36
چو بهرام زان لشکر آگاه گشت
✦
بیامد بران خیمه‌ها برگذشت
#37
به یاران چنین گفت کاکنون گریز
✦
به آید ز آرام با رستخیز
#38
شتر خواست از ساروان سه هزار
✦
هیونان کفک افگن و نامدار
#39
ز چیزی که در گنج بد بردنی
✦
ز گستردنیها و از خوردنی
#40
ز زرین و سیمین وز تخت عاج
✦
همان یاره و طوق زرین وتاج
#41
همه بار کردند و خود برنشست
✦
میان از پی بازگشتن ببست

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: