بخش ۳۲ - جنگ خسرو و بهرام چوبینه، گرفتاری شاه در غار و نجات یافتن از سروش

#1

چو بر زد ز دریا درفش سپید

✦

ستاره شد از تیرگی ناامید

#2

تبیره زنان از دو پرده سرای

✦

برفتند با پیل و باکرنای

#3

خروش آمد و نالهٔ گاودم

✦

هم از کوههٔ پیل رویینه خم

#4

تو گفتی بجنبد همی دشت وراغ

✦

شده روی خورشید چون پر زاغ

#5

چو ایرانیان برکشیدند صف

✦

همه نیزه و تیغ هندی بکف

#6

زمین سر به سر گفتی ازجوشنست

✦

ستاره ز نوک سنان روشنست

#7

چو خسرو بیاراست بر قلبگاه

✦

همه دل گرفتند یکسر سپاه

#8

ورامیمنه دار گردوی بود

✦

که گرد ودلیر وجهانجوی بود

#9

بدست چپش نامدار ارمنی

✦

ابا جوشن وتیغ آهرمنی

#10

مبارز چوشاپور وچون اندیان

✦

بران جنگ بر تنگ بسته میان

#11

همی‌بود گستهم بردست شاه

✦

که دارد مر او را ز دشمن نگاه

#12

چوبهرام یل رومیان راندید

✦

درنگی شد وخامشی برگزید

#13

بفرمود تاکوس برپشت پیل

✦

ببستند وشد گرد لشکر چونیل

#14

نشست ازبرپشت پیل سپید

✦

هم آوردش ازبخت شد ناامید

#15

همی‌راند آن پیل تامیمنه

✦

بشاپور گفت ای بد بدتنه

#16

نه پیمانت این بد به نامه درون

✦

که پیش من آیی بدین دشت خون

#17

نه این باشد آیین پرمایگان

✦

همی تن بکشتن دهی رایگان

#18

بدو گفت شاپور کای دیوفش

✦

سرخویش دربندگی کرده کش

#19

ازین نامه کی بود نام ونشان

✦

که گویی کنون پیش گردنکشان

#20

گرانمایه خسرو بشاپور گفت

✦

که آن نامه با رای او بود جفت

#21

به نامه توپاداش یابی زمن

✦

هم ازنامداران این انجمن

#22

چوهنگام باشد بگویم تو را

✦

زاندیشه بد بشویم تو را

#23

چوبهرام آواز خسرو شنید

✦

باندیشه آن جادوی را بدید

#24

برآشفت وزان کار تنگ آمدش

✦

چوارغنده شد رای جنگ آمدش

#25

جفا پیشه برپیل تنها برفت

✦

سوی قلب خسرو خرامید تفت

#26

چوخسرو چنان دید با اندیان

✦

چین گفت کای نره شیر ژیان

#27

برین پیل برتیرباران کنید

✦

کمان را چوابر بهاران کنید

#28

از ایرانیان آنک بد روزبه

✦

کمان برنهادند یکسر بزه

#29

زپیکان چنان گشت خرطوم پیل

✦

توگفتی شد از خستگی پیل نیل

#30

هم آنگاه بهرام بالای خواست

✦

یکی مغفر خسرو آرای خواست

#31

همان تیرباران گرفتند باز

✦

برآشفت بهرام گردن فراز

#32

پیاده شد آن مرد پرخاشخر

✦

زره دامنش رابزد برکمر

#33

سپر برسرآورد وشمشیر تیز

✦

برآورد زان جنگیان رستخیز

#34

پیاده زبهرام بگریختند

✦

کمانهای چاچی فروریختند

#35

یکی باره بردند هم درزمان

✦

سپهبد نشست از بر اودمان

#36

خروشان همی‌تاخت تا قلبگاه

✦

بجایی کجا شاه بد بی‌سپاه

#37

همه قلبگه پاک برهم درید

✦

درفش جهاندار شد ناپدید

#38

وزان جایگه شد سوی میسره

✦

پس پشتش آزادگان یکسره

#39

نگهبان آن دست گردوی بود

✦

که مردی دلیر وجهانجوی بود

#40

برادر چوروی برادر بدید

✦

کمان را بزه کرد واندرکشید

#41

دوخونی بران سان برآویختند

✦

که گفتی بهمشان برآمیختند

#42

بدین سان زمانی برآمد دراز

✦

همی یک زدیگر نگشتند باز

#43

بدو گفت بهرام کای بی‌پدر

✦

به خون برادر چه بندی کمر

#44

بدو گفت گردوی کای پیسه گرگ

✦

تونشنیدی آن داستان بزرگ

#45

که هرکو برادر بود دوست به

✦

چو دشمن بود بی پی و پوست به

#46

تو هم دشمن و بد تن و ریمنی

✦

جهان آفرین را به دل دشمنی

#47

به پیش برادر برادر به جنگ

✦

نیاید اگر باشدش نام و ننگ

#48

چوبشنید بهرام زو بازگشت

✦

برآشفت و با او دژم ساز گشت

#49

همی‌راند گردوی تا نزد شاه

✦

ز آهن شده روی جنگی سیاه

#50

برو آفرین کرد خسرو به مهر

✦

که پاداش بادت ز گردان سپهر

#51

فرستاده خسرو به شاپور کس

✦

که موسیل راباش فریادرس

#52

بکوشید تا پشت پشت آورید

✦

مگر بخت روشن به مشت آورید

#53

به گستهم گفت آن زمان شهریار

✦

که گر هیچ رومی کند کارزار

#54

چو بهرام جنگی شکسته شود

✦

وگر نیز در جنگ خسته شود

#55

همه رومیان سر به گردون برند

✦

سخنها ز اندازه بیرون برند

#56

نخواهم که رومی بود سرفراز

✦

به ما برکنند اندرین جنگ ناز

#57

بدیدم هنرهای رومی همه

✦

بسان رمه روزگار دمه

#58

هم آن به که من با سپاه اندکی

✦

ز چوبینه آورد خواهم یکی

#59

نخواهم درین کار یاری ز کس

✦

امیدم به یزدان فریادرس

#60

بدو گفت گستهم کای شهریار

✦

به شیرین روانت مخور زینهار

#61

چو رایت چنین است مردان کین

✦

بخواه و مکن تیره روی زمین

#62

بدو گفت خسرو که اینست روی

✦

که گفتی ز لشکر کنون یار جوی

#63

گزین کرد گستهم ز ایران سوار

✦

ده و چار گردنکش نامدار

#64

نخستین ازین جنگیان نام خویش

✦

نوشت و بیاورد و بنهاد پیش

#65

دگر گرد شاپور با اندیان

✦

چو بند وی و گردوی پشت کیان

#66

چو آذرگشسپ و دگر شیر ذیل

✦

چو زنگوی گستاخ با شیر و پیل

#67

تخواره که در جنگ غمخواره بود

✦

یلان سینه را زشت پتیاره بود

#68

فرخ زاد و چون خسرو سرفراز

✦

چو اشتاد پیروز دشمن گداز

#69

چو فرخنده خورشید با اورمزد

✦

که دشمن بدی پیش ایشان فرزد

#70

چومردان گزین کرد ز ایران دو هفت

✦

ز لشکر بیک سو خرامید تفت

#71

چنین گفت خسرو بدین مهتران

✦

که ای سرفرازان و فرمانبران

#72

همه پشت را سوی یزدان کنید

✦

دل خویش را شاد و خندان کنید

#73

جز از خواست یزدان نباشد سخن

✦

چنین بود تا بود چرخ کهن

#74

برزم اندرون کشته بهتر بود

✦

که در خانه‌ات بنده مهتر بود

#75

نگهدار من بود باید به جنگ

✦

بهنگام جنبش نسازم درنگ

#76

همه هم زبان آفرین خواندند

✦

ورا شهریار زمین خواندند

#77

بکردند پیمان که از شهریار

✦

کسی برنگردد ازین کارزار

#78

سپهدار بشنید و آرام یافت

✦

خوش آمدش وز مهتران کام یافت

#79

سپه رابه بهرام فرخ سپرد

✦

همی‌رفت با چارده مرد گرد

#80

هم آنگه خروش آمد از دیده‌گاه

✦

به بهرام گفتند کامد سپاه

#81

جهان جوی بیدار دل برنشست

✦

کمندی به فتراک و تیغی بدست

#82

ز بالا چو آن مایه مردم بدید

✦

تنی چند زان جنگیان برگزید

#83

یلان سینه راگفت کاین بد نژاد

✦

به جنگ اندرون دادمردی بداد

#84

که من دانم اکنون جزو نیست این

✦

که یارد چمیدن برین دشت کین

#85

برین مایه مردم به جنگ آمدست

✦

وگر پیش کام نهنگ آمدست

#86

فزون نیست با او سرافراز بیست

✦

ازیشان کسی را ندانم که کیست

#87

اگر پیشم آید جهان را بسم

✦

اگر بر نیایم ازو ناکسم

#88

به ایزد گشسپ ویلان سینه گفت

✦

که مردان ندارند مردی نهفت

#89

نباید که ما بیش باشیم چار

✦

به خسرو مرا کس نیاید به کار

#90

یکی بد کجا نام او جان فروز

✦

که تیره شبان برگزیدی به روز

#91

سپه را بدو داد و خود پیش رفت

✦

همی تاخت با این سه بیدار تفت

#92

چو بهرام را دید خسرو ز راه

✦

به ایرانیان گفت کامد سپاه

#93

کنون هیچ دل را مدارید تنگ

✦

که آمد مرا روزگار درنگ

#94

من و گرز و چوبینه بدنشان

✦

شما رزم سازید با سرکشان

#95

شما چارده یار و ایشان سه تن

✦

مبادا که بینید هرگز شکن

#96

نیاطوس با لشکر رومیان

✦

ببستند ناچار یکسر میان

#97

برفتند زان رزمگه سوی کوه

✦

که دیدار بودی بهر دو گروه

#98

همی‌گفت هرکس که پر مایه شاه

✦

چرا جان فروشد ز بهر کلاه

#99

بماند بدین دشت چندین سوار

✦

شود خیره تنها سوی کارزار

#100

همه دست برآسمان داشتند

✦

که او را همه کشته پنداشتند

#101

چو بهرام جنگی برانگیخت اسپ

✦

یلان سینه و گرد ایزد گشسپ

#102

بدیدند یاران خسروهمه

✦

شد او گرگ و آن نامداران رمه

#103

بماند آنگهی شاه ز آویختن

✦

وزان شورش و باره انگیختن

#104

جهاندار ناکام برگاشت اسپ

✦

پس اندر همی‌رفت ایزدگشسپ

#105

چوگستهم وبندوی وگردوی ماند

✦

گوتاجور نام یزدان بخواند

#106

بگستهم گفت آن زمان شهریار

✦

که تنگ اندرآمد بد روزگار

#107

چه بایست این بیهده رستخیز

✦

بدیدند پشت من اندر گریز

#108

بدو گفت گستهم کامد سوار

✦

توتنهاشدی چون کنی کارزار

#109

نگه کرد خسرو پس پشت خویش

✦

ازان چار بهرام را دید پیش

#110

همی‌داشت تن رازدشمن نگاه

✦

ببرید برگستوان سیاه

#111

ازوبازماندند هردوسوار

✦

پس پشت اودشمن کینه دار

#112

به پیش اندر آمد یکی غار تنگ

✦

سه جنگی پس اندر بسان پلنگ

#113

بن غارهم بسته آمد زکوه

✦

بماند آن جهاندار دور ازگروه

#114

فرود آمد از اسپ فرخ جوان

✦

پیاده بران کوه برشد دوان

#115

پیاده شد وراه اوبسته شد

✦

دل نامداران ازو خسته شد

#116

نه جای درنگ ونه جای گریز

✦

پس اندر همی‌رفت بهرام تیز

#117

بخسرو چنین گفت کای پرفریب

✦

به پیش فراز توآمد نشیب

#118

برمن چراتاختی هوش خویش

✦

نهاده برین گونه بردوش خویش

#119

چوشد زان نشان کار برشاه تنگ

✦

پس پشت شمشیر و در پیش سنگ

#120

به یزدان چنین گفت کای کردگار

✦

توی برتر از گردش روزگار

#121

بدین جای بیچارگی دست گیر

✦

تو باشی ننالم به کیوان و تیر

#122

هم آنگه چو از کوه برشد خروش

✦

پدید آمد از راه فرخ سروش

#123

همه جامه‌اش سبز و خنگی به زیر

✦

ز دیدار او گشت خسرو دلیر

#124

چو نزدیک شد دست خسرو گرفت

✦

ز یزدان پاک این نباشد شگفت

#125

چواز پیش بدخواه برداشتش

✦

به آسانی آورد و بگذاشتش

#126

بدو گفت خسرو که نام تو چیست

✦

همی‌گفت چندی و چندی گریست

#127

فرشته بدو گفت نامم سروش

✦

چو ایمن شدی دور باش از خروش

#128

کزین پس شوی بر جهان پادشا

✦

نباید که باشی جز از پارسا

#129

بدین زودی اندر بشاهی رسی

✦

بدین سالیان بگذرد هشت و سی

#130

بگفت این سخن نیز و شد ناپدید

✦

کس اندر جهان این شگفتی ندید

#131

چو آن دید بهرام خیره بماند

✦

جهان آفرین را فراوان بخواند

#132

همی‌گفت تا جنگ مردم بود

✦

مبادا که مردی ز من گم بود

#133

برآنم که جنگم کنون با پریست

✦

برین تخت تیره بباید گریست

#134

نیاطوس زان روی بر کوهسار

✦

همی‌خواست از دادگر زینهار

#135

خراشید مریم دو رخسار خویش

✦

ز تیمار جفت جهاندار خویش

#136

سپه بود برکوه و هامون وراغ

✦

دل رومیان زو پر از درد و داغ

#137

نیاطوس چون روی خسرو ندید

✦

عماری زرین به یکسو کشید

#138

بمریم چنین گفت کاندر نشین

✦

که ترسم که شد شاه ایران زمین

#139

هم آنگاه خسرو بران روی کوه

✦

پدید آمد از راه دور از گروه

#140

همه لشکر نامور شاد شد

✦

دل مریم از درد آزاد شد

#141

چوآمد به مریم بگفت آنچ دید

✦

وزان کوه خارا سر اندر کشید

#142

چنین گفت کای ماه قیصر نژاد

✦

مرا داور دادگر داد داد

#143

نه از کاهلی بدنه از بد دلی

✦

که در جنگ بد دل کند کاهلی

#144

بدان غار بی‌راه در ماندم

✦

به دل آفریننده را خواندم

#145

نهان داشت دارنده کارجهان

✦

برین بنده گشت آشکارا نهان

#146

فریدون فرخ ندید این به خواب

✦

نه تورو نه سلم و نه افراسیاب

#147

که امروز من دیدم ای سرکشان

✦

ز پیروزی و شهریاری نشان

#148

بدیشان بگفت آن کجا دید شاه

✦

از آن پس به فرمود تا آن سپاه

#149

همه جنگ را تاختن نوکنند

✦

برزم اندرون یاد خسرو کنند

#150

وزان روی بهرام شد پر ز درد

✦

پشیمان شده زان همه کارکرد

پادشاهی خسرو پرویز

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما