#1
وزان پس چو دانست کامد سپاه
✦
جهان شد ز گرد سواران سیاه
“And thereafter, when he realized that the army had gathered, the world turned dark with the dust of cavalry.”
#2
گزین کرد زان رومیان صدهزار
✦
همه نامدار ازدرکارزار
“He chose a hundred thousand renowned warriors from among the Romans, all suited for the field of battle.”
#3
سلیح و درم خواست واسپان جنگ
✦
سرآمد برو روزگار درنگ
“He provided arms, coin, and warhorses; the time of delay had come to an end.”
#4
یکی دخترش بود مریم بنام
✦
خردمند و با سنگ و با رای وکام
“He had a daughter named Maryam, wise, dignified, prudent, and noble of mind.”
#5
بخسرو فرستاد به آیین دین
✦
همی‌خواست ازکردگار آفرین
“He sent her to Khosrow according to holy rites, seeking blessings from the Creator.”
#6
بپذرفت دخترش گستهم گرد
✦
به آیین نیکو بخسرو سپرد
“The brave warrior Gustahm received the maiden and entrusted her to Khosrow with splendid rites.”
#7
وزان پس بیاورد چندان جهیز
✦
کزان کند شد بارگیهای تیز
“And after that, so vast a dowry was brought forth that swift steeds slowed beneath its weight.”
#8
ز زرینه و گوهر شاهوار
✦
ز یاقوت وز جامهٔ زرنگار
“Of gold and royal gems, of rubies and gold-woven garments of splendour,”
#9
ز گستردنیها و دیبای روم
✦
به زر پیکر و از بریشمش بوم
“Of Roman carpets and silk fabrics, woven with golden patterns upon silk backings,”
#10
همان یاره و طوق با گوشوار
✦
سه تاج گرانمایه گوهرنگار
“Armlets, collars, earrings, and three magnificent jewel-bedecked crowns,”
#11
عماری بیاراست زرین چهار
✦
جلیلش پر ازگوهر شاهوا ر
“They adorned four golden litters, their coverings laden with royal gems,”
#12
چهل مهد دیگر بد از آبنوس
✦
ز گوهر درفشان چو چشم خروس
“And forty other sedan-chairs of ebony, gleaming with gems like the bright eyes of a rooster.”
#13
ازان پس پرستنده ماه روی
✦
زایوان برفتند با رنگ وبوی
“Then moon-faced maidens emerged from the palace, arrayed in beauty and sweet fragrance.”
#14
خردمند و بیدار پانصد غلام
✦
بیامد بزرین وسیمین ستام
“Five hundred wise and alert page-boys came, bearing gold- and silver-embossed reins.”
#15
ز رومی همان نیز خادم چهل
✦
پری چهره و شهره ودلگسل
“Also forty Roman maidens, fairy-faced, renowned, and captivating to the heart.”
#16
وزان فیلسوفان رومی چهار
✦
خردمند و با دانش ونامدار
“And four Roman philosophers, learned, prudent, and famed for wisdom.”
#17
بدیشان بگفت آنچ بایست گفت
✦
همان نیز با مریم اندرنهفت
“Caesar spoke to them all that was needful, and counselled Maryam in secret as well,”
#18
از آرام وز کام و بایستگی
✦
همان بخشش و خورد و شایستگی
“Concerning composure, desire, duty, generosity, banquet etiquette, and fitting conduct.”
#19
پس از خواسته کرد رومی شمار
✦
فزون بد ز سیصد هزاران هزار
“After reckoning the riches, the Roman counted them far exceeding three hundred thousand thousands.”
#20
فرستاد هر کس که بد بردرش
✦
ز گوهر نگار افسری بر سرش
“He sent forth everyone at his court, bestowing jewel-studded crowns upon their heads.”
#21
مهان را همان اسپ و دینار داد
✦
ز شایسته هر چیز بسیار داد
“To the nobles he gave horses and gold dinars, bestowing abundance of all worthy things.”
#22
چنین گفت کای زیردستان شاه
✦
سزد گر بر آرید گردن بماه
“He said: 'O subjects of the King, it is fitting if you raise your heads unto the moon.'”
#23
ز گستهم شایسته‌تر در جهان
✦
نخیزد کسی از میان مهان
“'No one more worthy than Gustahm shall ever arise among the nobles of the world.'”
#24
چوشاپور مهتر کرانجی بود
✦
که اندر سخنها میانجی بود
“'For Shapur is a noble leader and mediator in all grave matters.'”
#25
یکی راز دارست بالوی نیز
✦
که نفروشد آزادگان را بچیز
“'Baluy is also a keeper of secrets who would never sell noble men for any price.'”
#26
چوخراد برزین نبیند کسی
✦
اگر چند ماند بگیتی بسی
“'None shall ever match Kharrad Barzin, though one were to live long in this world.'”
#27
بران آفریدش خدای جهان
✦
که تا آشکارا شود زو نهان
“'God created him so that through him hidden truths might be made plain.'”
#28
چو خورشید تابنده او بی‌بدیست
✦
همه کار و کردار او ایزدیست
“'Like the radiant sun he is peerless, and all his deeds and actions are divine.'”
#29
همه یاد کرد این به نامه درون
✦
برفتند با دانش و رهنمون
“He recorded all these praises in a letter, and they set forth with knowledge and guidance.”
#30
ستاره شمر پیش با رهنمای
✦
که تارفتنش کی به آید ز جای
“The astrologer went ahead as a guide, calculating when it was best to depart.”
#31
به جنبید قیصر به بهرام روز
✦
به نیک اختر و فال گیتی فروز
“Caesar moved on the day of Bahram, beneath a blessed star and a world-illuminating omen.”
#32
دو منزل همی‌رفت قیصر به راه
✦
سدیگر بیامد به پیش سپاه
“Caesar accompanied the caravan for two stages; on the third, he came before the host.”
#33
به فرمود تا مریم آمد به پیش
✦
سخن گفت با او ز اندازه بیش
“He commanded Maryam to step forward, and spoke to her beyond all measure.”
#34
بدو گفت دامن ز ایرانیان
✦
نگه دار و مگشای بند ازمیان
“He said to her: 'Guard your virtue before the Iranians, and loose not your girdle.'”
#35
برهنه نباید که خسرو تو را
✦
ببیند که کاری رسد نو تو را
“'Let not Khosrow behold you unveiled, lest some new adversity befall you.'”
#36
بگفت این و بدرود کردش به مهر
✦
که یار تو بادا برفتن سپهر
“He said this and bade her farewell with love, saying: 'May the heavens be your companion on the journey!'”
#37
نیاطوس جنگی برادرش بود
✦
بدان جنگ سالار لشکرش بود
“Niyatus, his warlike brother, was the supreme commander of that fighting army.”
#38
بدو گفت مریم به خون خویش تست
✦
بران برنهادم که هم کیش تست
“Caesar said to him: 'Maryam is of your own blood, and I have resolved that she shares your faith.'”
#39
سپردم تو را دختر وخواسته
✦
سپاهی برین گونه آراسته
“'I entrust to you my daughter, my treasures, and an army arrayed in this wise.'”
#40
نیاطوس یکسر پذیرفت از وی
✦
بگفتند و گریان بپیچید روی
“Niyatus accepted everything from him; they spoke, and tears streamed down their faces as he turned back.”
#41
همی‌رفت لشکر به راه و به ریغ
✦
نیا طوس در پیش با گرز وتیغ
“The army marched along the road in dust, Niyatus leading them with mace and sword.”
#42
چو بشنید خسروکه آمد سپاه
✦
ازان شارستان برد لشکر به راه
“When Khosrow heard that the army had arrived, he led his own host forth from the city.”
#43
چو آمد پدیدار گرد سران
✦
درفش سواران جوشن وران
“When the dust of the chieftains appeared, along with the banners of armor-clad horsemen,”
#44
همی‌رفت لشکر بکردار گرد
✦
سواران بیدار و مردان مرد
“The host advanced like a storm-cloud, filled with alert horsemen and brave warriors.”
#45
دل خسرو از لشکر نامدار
✦
بخندید چون گل بوقت بهار
“Khosrow's heart bloomed at the sight of that famed army, like a flower in springtime.”
#46
دل روشن راد راتیز کرد
✦
مران باره را پاشنه خیز کرد
“He quickened his bright, noble heart, spurring his charger into a swift gallop.”
#47
نیاطوس را دید و در برگرفت
✦
بپرسیدن آزادی اندرگرفت
“He saw Niyatus and embraced him warmly, beginning to greet him with utter nobility and grace.”
#48
ز قیصر که برداشت زانگونه رنج
✦
ابا رنج دیگر تهی کرد گنج
“He inquired after Caesar, who had endured such toil and emptied his treasures to aid him.”
#49
وزانجای سوی عماری کشید
✦
بپرده درون روی مریم بدید
“From there he turned toward the litter, and within the curtains he beheld the face of Maryam.”
#50
بپرسید و بر دست او بوس داد
✦
ز دیدار آن خوب رخ گشت شاد
“He greeted her and kissed her hand, his heart gladdened by the sight of that fair-faced maiden.”
#51
بیاورد لشکر به پرده سرای
✦
نهفته یکی ماه را ساخت جای
“He led the army to the pavilion, preparing a grand and veiled abode for that moon-like beauty.”
#52
سخن گفت و بنشست بااوسه روز
✦
چهارم چو بفروخت گیتی فروز
“He conversed and feasted with him for three days; on the fourth, as the world-illuminating sun blazed forth,”
#53
گزیده سرایی بیاراستند
✦
نیاطوس را پیش اوخواستند
“They adorned a splendid palace chamber and summoned Niyatus into his presence.”
#54
ابا سرگس و کوت جنگی بهم
✦
سران سپه را همه بیش و کم
“Together with Sargis and the warlike Kut, alongside all the commanders of the host, great and small.”
#55
بدیشان چنین گفت کاکنون سران
✦
کدامند و مردان جنگاوران
“He addressed them thus: 'Who among you now are the principal leaders and valiant warriors?'”
#56
نیاطوس بگزید هفتاد مرد
✦
که آورد گیرند روز نبرد
“Niyatus chose seventy champions capable of taking the field on the day of battle,”
#57
که زیر درفشش برفتی هزار
✦
گزیده سواران خنجر گزار
“Each of whom commanded a thousand chosen horsemen, skilled in wielding the blade.”
#58
چو خسرو بدید آن گزیده سپاه
✦
سواران گردنکش ورزمخواه
“When Khosrow beheld that elite host, those proud and battle-eager horsemen,”
#59
همی‌خواند بر کردگار آفرین
✦
که چرخ آفرید و زمان و زمین
“He offered praises to the Almighty Creator, who fashioned the heavens, time, and the earth;”
#60
همان بر نیاطوس وبر لشکرش
✦
چه برنامور قیصر وکشورش
“And likewise invoked blessings upon Niyatus, his army, the renowned Caesar, and his realm.”
#61
بدان مهتران گفت اگر کردگار
✦
مرا یارباشد گه کارزار
“He said to those chieftains: 'If the Creator aids me in the hour of battle,”
#62
توانایی خویش پیداکنم
✦
زمین رابکوکب ثریاکنم
“I shall make my might manifest, making the earth shine bright as the Pleiades.'”
#63
نباشد جزاندیشهٔ دوستان
✦
فلک یارومهر ردان بوستان
“'Naught shall fill my thoughts save the well-being of friends; Heaven be our ally and the affection of nobles our garden.'”