#1
فرستادهٔ سلم چون گشت باز
✦
شهنشاه بنشست و بگشاد راز
“When Salm's envoy had taken his leave, the King of kings sat in solitude and unburdened his heart.”
#2
گرامی جهانجوی را پیش خواند
✦
همه گفتها پیش او بازراند
“He summoned his beloved, heroic son Iraj, and recounted to him all that had been said.”
#3
ورا گفت کان دو پسر جنگجوی
✦
ز خاور سوی ما نهادند روی
“He said to him: 'Those two warlike sons have set their faces from the West and Turan towards us.'”
#4
از اختر چنین استشان بهره خود
✦
که باشند شادان به کردار بد
“'Such is their destiny written in the stars—that they should take delight in evil deeds.'”
#5
دگر آنکه دو کشور آبشخورست
✦
که آن بومها را درشتی برست
“'Furthermore, those two realms nourish their anger, and harshness has taken root in those lands.'”
#6
برادرت چندان برادر بود
✦
کجا مر ترا بر سر افسر بود
“'A brother remains a brother to you only so long as you hold the crown upon your head.'”
#7
چو پژمرده شد روی رنگین تو
✦
نگردد دگر گرد بالین تو
“'Once the rosy color fades from your cheek, he will no longer linger by your bedside.'”
#8
تو گر پیش شمشیر مهرآوری
✦
سرت گردد آشفته از داوری
“'If you offer love in the face of the sword, your head shall be bewildered and undone by their judgment.'”
#9
دو فرزند من کز دو دوش جهان
✦
برینسان گشادند بر من زبان
“'My two sons, who from the two shoulders of the world have opened their tongues against me in such fashion,'”
#10
گرت سر بکارست بپسیچ کار
✦
در گنج بگشای و بربند بار
“'If you value your head, prepare for action; open the doors of the treasury and pack the war gear!'”
#11
تو گر چاشت را دست یازی به جام
✦
و گر نه خورند ای پسر بر تو شام
“'Stretch out your hand to the cup for breakfast, my son, lest they feast upon you for their dinner!'”
#12
نباید ز گیتی ترا یار کس
✦
بی‌آزاری و راستی یار بس
“'You need no ally in this world save purity; let harmlessness and truth be your sole companions.'”
#13
نگه کرد پس ایرج نامور
✦
برآن مهربان پاک فرخ پدر
“Then noble Iraj gazed upon his loving, pure, and auspicious father.”
#14
چنین داد پاسخ که ای شهریار
✦
نگه کن بدین گردش روزگار
“He made answer: 'O King, look upon the turning of this treacherous wheel of fortune!'”
#15
که چون باد بر ما همی بگذرد
✦
خردمند مردم چرا غم خورد
“'Since life passes over us like the wind, why should a wise man consume his heart with sorrow?'”
#16
همی پژمراند رخ ارغوان
✦
کند تیره دیدار روشن‌روان
“'It wilts the purple blossom of youth and darkens the sight of the luminous spirit.'”
#17
به آغاز گنج است و فرجام رنج
✦
پس از رنج رفتن ز جای سپنچ
“'In the beginning is wealth, and in the end is toil; and after toil, departure from this transient inn.'”
#18
چو بستر ز خاکست و بالین ز خشت
✦
درختی چرا باید امروز کشت
“'When our bed must be dust and our pillow a brick, why plant a seed today—'”
#19
که هر چند چرخ از برش بگذرد
✦
تنش خون خورد بار کین آورد
“'Which, as time passes over it, drinks blood into its trunk and yields the bitter fruit of vengeance?'”
#20
خداوند شمشیر و گاه و نگین
✦
چو ما دید بسیار و بیند زمین
“'The earth has seen countless masters of sword, throne, and signet ring like us, and shall see many more.'”
#21
از آن تاجور نامداران پیش
✦
ندیدند کین اندر آیین خویش
“'Those crowned rulers of renowned memory did not hold vengeance within their sacred code.'”
#22
چو دستور باشد مرا شهریار
✦
به بد نگذرانم بد روزگار
“'If the King grants me leave, I shall not spend these ill times in evil deeds.'”
#23
نباید مرا تاج و تخت و کلاه
✦
شوم پیش ایشان دوان بی‌سپاه
“'I desire neither crown, nor throne, nor royal helm; I shall go before them swiftly, without an army!'”
#24
بگویم که ای نامداران من
✦
چنان چون گرامی تن و جان من
“'I shall say: "O noble brothers of mine, who are dear to me as my very body and soul,"'”
#25
به بیهوده از شهریار زمین
✦
مدارید خشم و مدارید کین
“'"Do not harbor anger, nor bear revenge in vain against the Lord of the World!"'”
#26
به گیتی مدارید چندین امید
✦
نگر تا چه بد کرد با جمشید
“'"Place not such high hopes in this fleeting world; behold what ill fate it wrought upon Jamshid!"'”
#27
به فرجام هم شد ز گیتی بدر
✦
نماندش همان تاج و تخت و کمر
“'"In the end he too departed from this world, leaving behind his crown, his throne, and his royal girdle."'”
#28
مرا با شما هم به فرجام کار
✦
بباید چشیدن بد روزگار
“'"In the final reckoning, I too must taste with you the bitter adversity of time."'”
#29
دل کینه ورشان بدین آورم
✦
سزاوارتر زانکه کین آورم
“'I shall turn their revengeful hearts toward love; for this is far worthier than bringing forth revenge.'”
#30
بدو گفت شاه ای خردمند پور
✦
برادر همی رزم جوید تو سور
“The King said to him: 'O wise son! Your brothers seek battle, while you seek a feast of peace.'”
#31
مرا این سخن یاد باید گرفت
✦
ز مه روشنایی نیاید شگفت
“'I must cherish this wisdom; yet from the moon, light is no cause for wonder.'”
#32
ز تو پر خرد پاسخ ایدون سزید
✦
دلت مهر پیوند ایشان گزید
“'Such a response full of wisdom was indeed worthy of you, for your heart chose the bond of love.'”
#33
ولیکن چو جانی شود بی‌بها
✦
نهد پر خرد در دم اژدها
“'Yet when a soul becomes cheap to its possessor, the wise man steps right into the dragon's breath!'”
#34
چه پیش آیدش جز گزاینده زهر
✦
کش از آفرینش چنین است بهر
“'What can come forth from it save biting poison? For such is its destined share in creation.'”
#35
ترا ای پسر گر چنین است رای
✦
بیارای کار و بپرداز جای
“'If such is your resolve, my son, array your purpose and prepare your journey.'”
#36
پرستنده چند از میان سپاه
✦
بفرمای کایند با تو به راه
“'Order a few attendants from among the army to accompany you upon the road.'”
#37
ز درد دل اکنون یکی نامه من
✦
نویسم فرستم بدان انجمن
“'Now out of grief of heart I shall write a letter and send it to that council.'”
#38
مگر باز بینم ترا تن درست
✦
که روشن روانم به دیدار تست
“'That perchance I may see your body whole and healthy once more, for my luminous spirit lives by your sight.'”