بخش ۱۳ - آگاهی سلم و تور از منوچهر | میز خوانش حماسه

#1

به سلم و به تور آمد این آگهی

✦

که شد روشن آن تخت شاهنشهی

#2

دل هر دو بیدادگر پر نهیب

✦

که اختر همی رفت سوی نشیب

#3

نشستند هر دو به اندیشگان

✦

شده تیره روز جفاپیشگان

#4

یکایک بران رایشان شد درست

✦

کزان روی شان چاره بایست جست

#5

که سوی فریدون فرستند کس

✦

به پوزش کجا چاره این بود بس

#6

بجستند از آن انجمن هردوان

✦

یکی پاک دل مرد چیره‌زبان

#7

بدان مرد باهوش و با رای و شرم

✦

بگفتند با لابه بسیار گرم

#8

در گنج خاور گشادند باز

✦

بدیدند هول نشیب از فراز

#9

ز گنج گهر تاج زر خواستند

✦

همی پشت پیلان بیاراستند

#10

به گردونه‌ها بر چه مشک و عبیر

✦

چه دیبا و دینار و خز و حریر

#11

ابا پیل گردونکش و رنگ و بوی

✦

ز خاور به ایران نهادند روی

#12

هر آنکس که بد بر در شهریار

✦

یکایک فرستادشان یادگار

#13

چو پردخته‌شان شد دل از خواسته

✦

فرستاده آمد برآراسته

#14

بدادند نزد فریدون پیام

✦

نخست از جهاندار بردند نام

#15

که جاوید باد آفریدون گرد

✦

همه فرهی ایزد او را سپرد

#16

سرش سبز باد و تنش ارجمند

✦

منش برگذشته ز چرخ بلند

#17

بدان کان دو بدخواه بیدادگر

✦

پر از آب دیده ز شرم پدر

#18

پشیمان شده داغ دل بر گناه

✦

همی سوی پوزش نمایند راه

#19

چه گفتند دانندگان خرد

✦

که هر کس که بد کرد کیفر برد

#20

بماند به تیمار و دل پر ز درد

✦

چو ما مانده‌ایم ای شه رادمرد

#21

نوشته چنین بودمان از بوش

✦

به رسم بوش اندر آمد روش

#22

هژبر جهانسوز و نر اژدها

✦

ز دام قضا هم نیابد رها

#23

و دیگر که فرمان ناپاک دیو

✦

ببرد دل از ترس گیهان خدیو

#24

به ما بر چنین خیره شد رای بد

✦

که مغز دو فرزند شد جای بد

#25

همی چشم داریم از آن تاجور

✦

که بخشایش آرد به ما بر مگر

#26

اگر چه بزرگست ما را گناه

✦

به بی‌دانشی برنهد پیشگاه

#27

و دیگر بهانه سپهر بلند

✦

که گاهی پناهست و گاهی گزند

#28

سوم دیو کاندر میان چون نوند

✦

میان بسته دارد ز بهر گزند

#29

اگر پادشا را سر از کین ما

✦

شود پاک و روشن شود دین ما

#30

منوچهر را با سپاه گران

✦

فرستد به نزدیک خواهشگران

#31

بدان تا چو بنده به پیشش به پای

✦

بباشیم جاوید و اینست رای

#32

مگر کان درختی کزین کین برست

✦

به آب دو دیده توانیم شست

#33

بپوییم تا آب و رنجش دهیم

✦

چو تازه شود تاج و گنجش دهیم

#34

فرستاده آمد دلی پر سخن

✦

سخن را نه سر بود پیدا نه بن

#35

ابا پیل و با گنج و با خواسته

✦

به درگاه شاه آمد آراسته

#36

به شاه آفریدون رسید آگهی

✦

بفرمود تا تخت شاهنشهی

#37

به دیبای چینی بیاراستند

✦

کلاه کیانی بپیراستند

#38

نشست از بر تخت پیروزه شاه

✦

چو سرو سهی بر سرش گرد ماه

#39

ابا تاج و با طوق و باگوشوار

✦

چنان چون بود در خور شهریار

#40

خجسته منوچهر بر دست شاه

✦

نشسته نهاده به سر بر کلاه

#41

به زرین عمود و به زرین کمر

✦

زمین کرده خورشیدگون سر به سر

#42

دو رویه بزرگان کشیده رده

✦

سراپای یکسر به زر آژده

#43

به یک دست بربسته شیر و پلنگ

✦

به دست دگر ژنده پیلان جنگ

#44

برون شد ز درگاه شاپور گرد

✦

فرستادهٔ سلم را پیش برد

#45

فرستاده چون دید درگاه شاه

✦

پیاده دوان اندر آمد ز راه

#46

چو نزدیک شاه آفریدون رسید

✦

سر و تخت و تاج بلندش بدید

#47

ز بالا فرو برد سر پیش اوی

✦

همی بر زمین بر بمالید روی

#48

گرانمایه شاه جهان کدخدای

✦

به کرسی زرین ورا کرد جای

#49

فرستاده بر شاه کرد آفرین

✦

که ای نازش تاج و تخت و نگین

#50

زمین گلشن از پایهٔ تخت تست

✦

زمان روشن از مایهٔ بخت تست

#51

همه بندهٔ خاک پای توایم

✦

همه پاک زنده به رای توایم

#52

پیام دو خونی به گفتن گرفت

✦

همه راستیها نهفتن گرفت

#53

گشاده زبان مرد بسیار هوش

✦

بدو داده شاه جهاندار گوش

#54

ز کردار بد پوزش آراستن

✦

منوچهر را نزد خود خواستن

#55

میان بستن او را بسان رهی

✦

سپردن بدو تاج و تخت مهی

#56

خریدن ازو باز خون پدر

✦

بدینار و دیبا و تاج و کمر

#57

فرستاده گفت و سپهبد شنید

✦

مر آن بند را پاسخ آمد کلید

#58

چو بشنید شاه جهان کدخدای

✦

پیام دو فرزند ناپاک رای

#59

یکایک بمرد گرانمایه گفت

✦

که خورشید را چون توانی نهفت

#60

نهان دل آن دو مرد پلید

✦

ز خورشید روشن‌تر آمد پدید

#61

شنیدم همه هر چه گفتی سخن

✦

نگه کن که پاسخ چه یابی ز بن

#62

بگو آن دو بی‌شرم ناپاک را

✦

دو بیداد و بد مهر و ناباک را

#63

که گفتار خیره نیرزد به چیز

✦

ازین در سخن خود نرانیم نیز

#64

اگر بر منوچهرتان مهر خاست

✦

تن ایرج نامورتان کجاست

#65

که کام دد و دام بودش نهفت

✦

سرش را یکی تنگ تابوت جفت

#66

کنون چون ز ایرج بپرداختید

✦

به کین منوچهر بر ساختید

#67

نبینید رویش مگر با سپاه

✦

ز پولاد بر سر نهاده کلاه

#68

ابا گرز و با کاویانی درفش

✦

زمین کرده از سم اسپان بنفش

#69

سپهدار چون قارن رزم زن

✦

چو شاپور و نستوه شمشیر زن

#70

به یک دست شیدوش جنگی به پای

✦

چو شیروی شیراوژن رهنمای

#71

چو سام نریمان و سرو یمن

✦

به پیش سپاه اندرون رای زن

#72

درختی که از کین ایرج برست

✦

به خون برگ و بارش بخواهیم شست

#73

از آن تاکنون کین او کس نخواست

✦

که پشت زمانه ندیدیم راست

#74

نه خوب آمدی با دو فرزند خویش

✦

کجا جنگ را کردمی دست پیش

#75

کنون زان درختی که دشمن بکند

✦

برومند شاخی برآمد بلند

#76

بیاید کنون چون هژبر ژیان

✦

به کین پدر تنگ بسته میان

#77

فرستاده آن هول گفتار دید

✦

نشست منوچهر سالار دید

#78

بپژمرد و برخاست لرزان ز جای

✦

هم آنگه به زین اندر آورد پای

#79

همه بودنیها به روشن روان

✦

بدید آن گرانمایه مرد جوان

#80

که با سلم و با تور گردان سپهر

✦

نه بس دیر چین اندر آرد بچهر

#81

بیامد به کردار باد دمان

✦

سری پر ز پاسخ دلی پرگمان

#82

ز دیدار چون خاور آمد پدید

✦

به هامون کشیده سراپرده دید

#83

بیامد به درگاه پرده سرای

✦

به پرده درون بود خاور خدای

#84

یکی خیمهٔ پرنیان ساخته

✦

ستاره زده جای پرداخته

#85

دو شاه دو کشور نشسته به راز

✦

بگفتند کامد فرستاده باز

#86

بیامد هم آنگاه سالار بار

✦

فرستاده را برد زی شهریار

#87

نشستنگهی نو بیاراستند

✦

ز شاه نو آیین خبر خواستند

#88

بجستند هر گونه‌ای آگهی

✦

ز دیهیم و از تخت شاهنشهی

#89

ز شاه آفریدون و از لشکرش

✦

ز گردان جنگی و از کشورش

#90

و دیگر ز کردار گردان سپهر

✦

که دارد همی بر منوچهر مهر

#91

بزرگان کدامند و دستور کیست

✦

چه مایستشان گنج و گنجور کیست

#92

فرستاده گفت آنکه روشن بهار

✦

بدید و ببیند در شهریار

#93

بهاری ست خرم در اردیبهشت

✦

همه خاک عنبر همه زر خشت

#94

سپهر برین کاخ و میدان اوست

✦

بهشت برین روی خندان اوست

#95

به بالای ایوان او راغ نیست

✦

به پهنای میدان او باغ نیست

#96

چو رفتم به نزدیک ایوان فراز

✦

سرش با ستاره همی گفت راز

#97

به یک دست پیل و به یک دست شیر

✦

جهان را به تخت اندر آورده زیر

#98

ابر پشت پیلانش بر تخت زر

✦

ز گوهر همه طوق شیران نر

#99

تبیره زنان پیش پیلان به پای

✦

ز هر سو خروشیدن کره نای

#100

تو گفتی که میدان بجوشد همی

✦

زمین به آسمان بر خروشد همی

#101

خرامان شدم پیش آن ارجمند

✦

یکی تخت پیروزه دیدم بلند

#102

نشسته برو شهریاری چو ماه

✦

ز یاقوت رخشان به سر بر کلاه

#103

چو کافور موی و چو گلبرگ روی

✦

دل آزرم جوی و زبان چرب‌گوی

#104

جهان را ازو دل به بیم و امید

✦

تو گفتی مگر زنده شد جمشید

#105

منوچهر چون زاد سرو بلند

✦

به کردار طهمورث دیوبند

#106

نشسته بر شاه بر دست راست

✦

تو گویی زبان و دل پادشاست

#107

به پیش اندرون قارن رزم زن

✦

به دست چپش سرو شاه یمن

#108

چو شاه یمن سرو دستورشان

✦

چو پیروز گرشاسپ گنجورشان

#109

شمار در گنجها ناپدید

✦

کس اندر جهان آن بزرگی ندید

#110

همه گرد ایوان دو رویه سپاه

✦

به زرین عمود و به زرین کلاه

#111

سپهدار چون قارن کاوگان

✦

به پیش سپاه اندرون آوگان

#112

مبارز چو شیروی درنده شیر

✦

چو شاپور یل ژنده پیل دلیر

#113

چنو بست بر کوههٔ پیل کوس

✦

هوا گردد از گرد چون آبنوس

#114

گر آیند زی ما به جنگ آن گروه

✦

شود کوه هامون و هامون کوه

#115

همه دل پر از کین و پرچین بروی

✦

به جز جنگشان نیست چیز آرزوی

#116

بریشان همه برشمرد آنچه دید

✦

سخن نیز کز آفریدون شنید

#117

دو مرد جفا پیشه را دل ز درد

✦

بپیچید و شد رویشان لاژورد

#118

نشستند و جستند هرگونه رای

✦

سخن را نه سر بود پیدا نه پای

#119

به سلم بزرگ آنگهی تور گفت

✦

که آرام و شادی بباید نهفت

#120

نباید که آن بچهٔ نره‌شیر

✦

شود تیزدندان و گردد دلیر

#121

چنان نامور بی‌هنر چون بود

✦

کش آموزگار آفریدون بود

#122

نبیره چو شد رای زن با نیا

✦

ازان جایگه بردمد کیمیا

#123

بباید بسیچید ما را بجنگ

✦

شتاب آوریدن به جای درنگ

#124

ز لشکر سواران برون تاختند

✦

ز چین و ز خاور سپه ساختند

#125

فتاد اندران بوم و بر گفت‌گوی

✦

جهانی بدیشان نهادند روی

#126

سپاهی که آن را کرانه نبود

✦

بدان بد که اختر جوانه نبود

#127

ز خاور دو لشکر به ایران کشید

✦

بخفتان و خود اندرون ناپدید

#128

ابا ژنده پیلان و با خواسته

✦

دو خونی به کینه دل آراسته

فریدون

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما