بخش ۶ - کینهٔ سلم و تور ایرج را | میز خوانش حماسه

#1

برآمد برین روزگار دراز

✦

زمانه به دل در همی داشت راز

#2

فریدون فرزانه شد سالخورد

✦

به باغ بهار اندر آورد گرد

#3

برین گونه گردد سراسر سخن

✦

شود سست نیرو چو گردد کهن

#4

چو آمد به کاراندرون تیرگی

✦

گرفتند پرمایگان خیرگی

#5

بجنبید مر سلم را دل ز جای

✦

دگرگونه‌تر شد به آیین و رای

#6

دلش گشت غرقه به آزاندرون

✦

به اندیشه بنشست با رهنمون

#7

نبودش پسندیده بخش پدر

✦

که داد او به کهتر پسر تخت زر

#8

به دل پر ز کین شد به رخ پر ز چین

✦

فرسته فرستاد زی شاه چین

#9

فرستاد نزد برادر پیام

✦

که جاوید زی خرم و شادکام

#10

بدان ای شهنشاه ترکان و چین

✦

گسسته دل روشن از به گزین

#11

ز نیکی زیان کرده گویی پسند

✦

منش پست و بالا چو سرو بلند

#12

کنون بشنو ازمن یکی داستان

✦

کزین گونه نشنیدی از باستان

#13

سه فرزند بودیم زیبای تخت

✦

یکی کهتر از ما برآمد به بخت

#14

اگر مهترم من به سال و خرد

✦

زمانه به مهر من اندر خورد

#15

گذشته ز من تاج و تخت و کلاه

✦

نزیبد مگر بر تو ای پادشاه

#16

سزد گر بمانیم هر دو دژم

✦

کزین سان پدر کرد بر ما ستم

#17

چو ایران و دشت یلان و یمن

✦

به ایرج دهد روم و خاور به من

#18

سپارد ترا مرز ترکان و چین

✦

که از تو سپهدار ایران زمین

#19

بدین بخشش اندر مرا پای نیست

✦

به مغز پدر اندرون رای نیست

#20

هیون فرستاده بگزارد پای

✦

بیامد به نزدیک توران خدای

#21

به خوبی شنیده همه یاد کرد

✦

سر تور بی‌مغز پرباد کرد

#22

چو این راز بشنید تور دلیر

✦

برآشفت ناگاه برسان شیر

#23

چنین داد پاسخ که با شهریار

✦

بگو این سخن هم چنین یاد دار

#24

که ما را به گاه جوانی پدر

✦

بدین گونه بفریفت ای دادگر

#25

درختیست این خود نشانده بدست

✦

کجا آب او خون و برگش کبست

#26

ترا با من اکنون بدین گفت‌گوی

✦

بباید بروی اندر آورد روی

#27

زدن رای هشیار و کردن نگاه

✦

هیونی فگندن به نزدیک شاه

#28

زبان‌آوری چرب گوی از میان

✦

فرستاد باید به شاه جهان

#29

به جای زبونی و جای فریب

✦

نباید که یابد دلاور شکیب

#30

نشاید درنگ اندرین کار هیچ

✦

کجا آید آسایش اندر بسیچ

#31

فرستاده چون پاسخ آورد باز

✦

برهنه شد آن روی پوشیده‌راز

#32

برفت این برادر ز روم آن ز چین

✦

به زهر اندر آمیخته انگبین

#33

رسیدند پس یک به دیگر فراز

✦

سخن راندند آشکارا و راز

#34

گزیدند پس موبدی تیزویر

✦

سخن گوی و بینادل و یادگیر

#35

ز بیگانه پردخته کردند جای

✦

سگالش گرفتند هر گونه رای

#36

سخن سلم پیوند کرد از نخست

✦

ز شرم پدر دیدگان را بشست

#37

فرستاده را گفت ره برنورد

✦

نباید که یابد ترا باد و گرد

#38

چو آیی به کاخ فریدون فرود

✦

نخستین ز هر دو پسر ده درود

#39

پس آنگه بگویش که ترس خدای

✦

بباید که باشد به هر دو سرای

#40

جوان را بود روز پیری امید

✦

نگردد سیه‌ ، مویِ گشته سپید

#41

چه سازی درنگ اندرین جای تنگ

✦

که شد تنگ بر تو سرای درنگ

#42

جهان مرترا داد یزدان پاک

✦

ز تابنده خورشید تا تیره خاک

#43

همه بآرزو ساختی رسم و راه

✦

نکردی به فرمان یزدان نگاه

#44

نجستی به جز کژی و کاستی

✦

نکردی به بخشش درون راستی

#45

سه فرزند بودت خردمند و گرد

✦

بزرگ آمدت تیره بیدار خرد

#46

ندیدی هنر با یکی بیشتر

✦

کجا دیگری زو فرو برد سر

#47

یکی را دم اژدها ساختی

✦

یکی را به ابر اندر افراختی

#48

یکی تاج بر سر ببالین تو

✦

برو شاد گشته جهان‌بین تو

#49

نه ما زو به مام و پدر کمتریم

✦

نه بر تخت شاهی نه اندر خوریم

#50

ایا دادگر شهریار زمین

✦

برین داد هرگز مباد آفرین

#51

اگر تاج از آن تارک بی‌بها

✦

شود دور و یابد جهان زو رها

#52

سپاری بدو گوشه‌ای از جهان

✦

نشیند چو ما از تو خسته نهان

#53

و گرنه سواران ترکان و چین

✦

هم از روم گردان جوینده کین

#54

فراز آورم لشگر گرزدار

✦

از ایران و ایرج برآرم دمار

#55

چو بشنید موبد پیام درشت

✦

زمین را ببوسید و بنمود پشت

#56

بر آنسان به زین اندر آورد پای

✦

که از باد آتش بجنبد ز جای

#57

به درگاه شاه آفریدون رسید

✦

برآورده‌ای دید سر ناپدید

#58

به ابر اندر آورده بالای او

✦

زمین کوه تا کوه پهنای او

#59

نشسته به در بر گرانمایگان

✦

به پرده درون جای پرمایگان

#60

به یک دست بربسته شیر و پلنگ

✦

به دست دگر ژنده پیلان جنگ

#61

ز چندان گرانمایه گرد دلیر

✦

خروشی برآمد چو آوای شیر

#62

سپهریست پنداشت ایوان به جای

✦

گران لشگری گرد او بر به پای

#63

برفتند بیدار کارآگهان

✦

بگفتند با شهریار جهان

#64

که آمد فرستاده‌ای نزد شاه

✦

یکی پرمنش مرد با دستگاه

#65

بفرمود تا پرده برداشتند

✦

بر اسپش ز درگاه بگذاشتند

#66

چو چشمش به روی فریدون رسید

✦

همه دیده و دل پر از شاه دید

#67

به بالای سرو و چو خورشید روی

✦

چو کافور گرد گل سرخ موی

#68

دولب پر ز خنده دو رخ پر ز شرم

✦

کیانی زبان پر ز گفتار نرم

#69

نشاندش هم آنگه فریدون ز پای

✦

سزاوار کردش بر خویش جای

#70

بپرسیدش از دو گرامی نخست

✦

که هستند شادان دل و تن‌درست

#71

دگر گفت کز راه دور و دراز

✦

شدی رنجه اندر نشیب و فراز

#72

فرستاده گفت ای گرانمایه شاه

✦

ابی تو مبیناد کس پیش‌گاه

#73

ز هر کس که پرسی به کام تواند

✦

همه پاک زنده به نام تواند

#74

منم بنده‌ای شاه را ناسزا

✦

چنین بر تن خویش ناپارسا

#75

پیامی درشت آوریده به شاه

✦

فرستنده پر خشم و من بیگناه

#76

بگویم چو فرمایدم شهریار

✦

پیام جوانان ناهوشیار

#77

بفرمود پس تا زبان برگشاد

✦

شنیده سخن سر به سر کرد یاد

#78

فریدون بدو پهن بگشاد گوش

✦

چو بشنید مغزش برآمد به جوش

#79

فرستاده را گفت کای هوشیار

✦

بباید ترا پوزش اکنون به کار

#80

که من چشم از ایشان چنین داشتم

✦

همی بر دل خویش بگذاشتم

#81

که از گوهر بد نیاید مهی

✦

مرا دل همی داد این آگهی

#82

بگوی آن دو ناپاک بیهوده را

✦

دو اهریمن مغز پالوده را

#83

انوشه که کردید گوهر پدید

✦

درود از شما خود بدین سان سزید

#84

ز پند من ار مغزتان شد تهی

✦

همی از خردتان نبود آگهی

#85

ندارید شرم و نه بیم از خدای

✦

شما را همانا همین‌ست رای

#86

مرا پیشتر قیرگون بود موی

✦

چو سرو سهی قد و چون ماه روی

#87

سپهری که پشت مرا کرد کوز

✦

نشد پست و گردان بجایست نوز

#88

خماند شما را هم این روزگار

✦

نماند برین گونه بس پایدار

#89

بدان برترین نام یزدان پاک

✦

به رخشنده خورشید و بر تیره خاک

#90

به تخت و کلاه و به ناهید و ماه

✦

که من بد نکردم شما را نگاه

#91

یکی انجمن کردم از بخردان

✦

ستاره شناسان و هم موبدان

#92

بسی روزگاران شدست اندرین

✦

نکردیم بر باد بخشش زمین

#93

همه راستی خواستم زین سخن

✦

به کژی نه سر بود پیدا نه بن

#94

همه ترس یزدان بد اندر میان

✦

همه راستی خواستم در جهان

#95

چو آباد دادند گیتی به من

✦

نجستم پراگندن انجمن

#96

مگر همچنان گفتم آباد تخت

✦

سپارم به سه دیدهٔ نیک بخت

#97

شما را کنون گر دل از راه من

✦

به کژی و تاری کشید اهرمن

#98

ببینید تا کردگار بلند

✦

چنین از شما کرد خواهد پسند

#99

یکی داستان گویم ار بشنوید

✦

همان بر که کارید خود بدروید

#100

چنین گفت باما سخن رهنمای

✦

جزین است جاوید ما را سرای

#101

به تخت خرد بر نشست آزتان

✦

چرا شد چنین دیو انبازتان

#102

بترسم که در چنگ این اژدها

✦

روان یابد از کالبدتان رها

#103

مرا خود ز گیتی گه رفتن است

✦

نه هنگام تندی و آشفتن است

#104

ولیکن چنین گوید آن سالخورد

✦

که بودش سه فرزند آزاد مرد

#105

که چون آز گردد ز دلها تهی

✦

چه آن خاک و آن تاج شاهنشهی

#106

کسی کو برادر فروشد به خاک

✦

سزد گر نخوانندش از آب پاک

#107

جهان چون شما دید و بیند بسی

✦

نخواهد شدن رام با هر کسی

#108

کزین هر چه دانید از کردگار

✦

بود رستگاری به روز شمار

#109

بجویید و آن توشهٔ ره کنید

✦

بکوشید تا رنج کوته کنید

#110

فرستاده بشنید گفتار اوی

✦

زمین را ببوسید و برگاشت روی

#111

ز پیش فریدون چنان بازگشت

✦

که گفتی که با باد انباز گشت

فریدون

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما