بخش ۳۲ - آزادی اسفندیار، نبرد دوباره با ارجاسپ و گرفتن گرگسار

#1

برآمد بران تند بالا فراز

✦

چو روی پدر دید بردش نماز

#2

پدر داغ دل بود بر پای جست

✦

ببوسید و بسترد رویش به دست

#3

بدو گفت یزدان سپاس ای جوان

✦

که دیدم ترا شاد و روشن‌روان

#4

ز من در دل آزار و تندی مدار

✦

به کین خواستن هیچ کندی مدار

#5

گُرَزْم آن بداندیش بدخواه مرد

✦

دل من ز فرزند خود تیره کرد

#6

بد آید به مردم ز کردار بد

✦

بد آید به روی بد از کار بد

#7

پذیرفتم از کردگار جهان

✦

شناسندهٔ آشکار و نهان

#8

که چون من شوم شاد و پیروزبخت

✦

سپارم ترا کشور و تاج و تخت

#9

پرستش بهی برکنم زین جهان

✦

سپارم ترا تاج و تخت مهان

#10

چنین پاسخش داد اسفندیار

✦

که خشنود بادا ز من شهریار

#11

مرا آن بود تخت و تاج و سپاه

✦

که خشنود باشد جهاندار شاه

#12

جهاندار داند که بر دشت رزم

✦

چو من دیدم افگنده روی گُرَزْم

#13

بدان مرد بد گوی گریان شدم

✦

ز درد دل شاه بریان شدم

#14

کنون آنچ بد بود از ما گذشت

✦

غم رفته نزدیک ما بادگشت

#15

ازین پس چو من تیغ را برکشم

✦

وزین کوه‌پایه سراندر کشم

#16

نه ارجاسپ مانم نه خاقان چین

✦

نه کهرم نه خلخ نه توران زمین

#17

چو لشکر بدانست کاسفندیار

✦

ز بند گران رست و بد روزگار

#18

برفتند یکسر گروها گروه

✦

به پیش جهاندار بر تیغ کوه

#19

بزرگان فزرانه و خویش اوی

✦

نهادند سر بر زمین پیش اوی

#20

چنین گفت نیک‌اختر اسفندیار

✦

که ای نامداران خنجرگزار

#21

همه تیغ زهرآبگون برکشید

✦

یکایک درآیید و دشمن کشید

#22

بزرگان برو خواندند آفرین

✦

که ما را توی افسر و تیغ کین

#23

همه پیش تو جان گروگان کنیم

✦

به دیدار تو رامش جان کنیم

#24

همه شب همی لشکر آراستند

✦

همی جوشن و تیغ پیراستند

#25

پدر نیز با فرخ اسفندیار

✦

همی راز گفت از بد روزگار

#26

ز خون جوانان پرخاشجوی

✦

به رخ بر نهاد از دو دیده دو جوی

#27

که بودند کشته بران رزمگاه

✦

به سر بر ز خون و ز آهن کلاه

#28

همان شب خبر نزد ارجاسپ شد

✦

که فرزند نزدیک گشتاسپ شد

#29

به ره بر فراوان طلایه بکشت

✦

کسی کو نشد کشته بنمود پشت

#30

غمی گشت و پرمایگان را بخواند

✦

بسی پیش کهرم سخنها براند

#31

که ما را جزین بود در جنگ رای

✦

بدانگه که لشکر بیامد ز جای

#32

همی گفتم آن دیو را گر به بند

✦

بیابیم گیتی شود بی‌گزند

#33

بگیرم سر گاه ایران زمین

✦

به هر مرز بر ما کنند آفرین

#34

کنون چون گشاده شد آن دیوزاد

✦

به چنگست ما را غم و سرد باد

#35

ز ترکان کسی نیست همتای اوی

✦

که گیرد به رزم اندرون جای اوی

#36

کنون با دلی شاد و پیروز بخت

✦

به توران خرامیم با تاج و تخت

#37

بفرمود تا هرچ بد خواسته

✦

ز گنج و ز اسپان آراسته

#38

ز چیزی که از بلخ بامی ببرد

✦

بیاورد یکسر به کهرم سپرد

#39

ز کهرمش کهتر پسر بد چهار

✦

بنه بر نهادند و شد پیش بار

#40

برفتند بر هر سوی صد هیون

✦

نشسته برو نیز صد رهنمون

#41

دلش بود پربیم و سر پر شتاب

✦

ازو دور بد خورد و آرام و خواب

#42

یکی ترک بد نام او گرگسار

✦

ز لشکر بیامد بر شهریار

#43

بدو گفت کای شاه ترکان چین

✦

به یک تن مزن خویشتن بر زمین

#44

سپاهی همه خسته و کوفته

✦

گریزان و بخت اندر آشوفته

#45

پسر کوفته سوخته شهریار

✦

بیاری که آمد جز اسفندیار

#46

هم‌آورد او گر بیاید منم

✦

تن مرد جنگی به خاک افگنم

#47

سپه را همی دل شکسته کنی

✦

به گفتار بی‌جنگ خسته کنی

#48

چو ارجاسپ بشنید گفتار اوی

✦

بدید آن دل و رای هشیار اوی

#49

بدو گفت کای شیر پرخاشخر

✦

ترا هست نام و نژاد و هنر

#50

گر این را که گفتی بجای آوری

✦

هنر بر زبان رهنمای آوری

#51

ز توران زمین تا به دریای چین

✦

ترا بخشم و بوم ایران زمین

#52

سپهبد تو باشی به هر کشورم

✦

ز فرمان تو یک زمان نگذرم

#53

هم اندر زمان لشکر او را سپرد

✦

کسانی که بودند هشیار و گرد

#54

همه شب همی خلعت آراستند

✦

همی بارهٔ پهلوان خواستند

#55

چو خورشید زرین سپر برگرفت

✦

شب تیره زو دست بر سر گرفت

#56

بینداخت پیراهن مشک رنگ

✦

چو یاقوت شد مهر چهرش به رنگ

#57

ز کوه اندر آمد سپاه بزرگ

✦

جهانگیر اسفندیار سترگ

#58

چو لشکر بیاراست اسفندیار

✦

جهان شد به کردار دریای قار

#59

بشد گرد بستور پور زریر

✦

که بگذاشتی بیشه زو نره شیر

#60

بیاراست بر میمنه جای خویش

✦

سپهبد بد و لشکر آرای خویش

#61

چو گردوی جنگی بر میسره

✦

بیامد چو خور پیش برج بره

#62

به پیش سپاه آمد اسفندیار

✦

به زین اندرون گُرزهٔ گاوسار

#63

به قلب اندرون شاه گشتاسپ بود

✦

روانش پر از کین لهراسپ بود

#64

وزان روی ارجاسپ صف برکشید

✦

ستاره همی روی دریا ندید

#65

ز بس نیزه و تیغهای بنفش

✦

هوا گشته پر پرنیانی درفش

#66

بشد قلب ارجاسپ چون آبنوس

✦

سوی راستش کهرم و بوق و کوس

#67

سوی میسره نام شاه چگل

✦

که در جنگ ازو خواستی شیر دل

#68

برآمد ز هر دو سپه گیر و دار

✦

به پیش اندر آمد گو اسفندیار

#69

چو ارجاسپ دید آن سپاه گران

✦

گزیده سواران نیزه‌وران

#70

بیامد یکی تند بالا گزید

✦

به هر سوی لشکر همی بنگرید

#71

ازان پس بفرمود تا ساروان

✦

هیون آورد پیش ده کاروان

#72

چنین گفت با نامداران براز

✦

که این کار گردد به مابر دراز

#73

نیاید پدیدار پیروزئی

✦

نکو رفتنی گر دل افروزئی

#74

خود و ویژگان بر هیونان مست

✦

بسازیم باهستگی راه جست

#75

چو اسفندیار از میان دو صف

✦

چو پیل ژیان بر لب آورده کف

#76

همی گشت برسان گردان سپهر

✦

به چنگ اندرون گُرزهٔ گاو چهر

#77

تو گفتی همه دشت بالای اوست

✦

روانش همی در نگنجد به پوست

#78

خروش آمد و نالهٔ کرنای

✦

برفتند گردان لشکر ز جای

#79

تو گفتی ز خون بوم دریا شدست

✦

ز خنجر هوا چون ثریا شدست

#80

گران شد رکیب یل اسفندیار

✦

بغرید با گُرزهٔ گاوسار

#81

بیفشارد بر گُرز پولاد مشت

✦

ز قلب سپه گرد سیصد بکشت

#82

چنین گفت کز کین فرشیدورد

✦

ز دریا برانگیزم امروز گرد

#83

ازان پس سوی میمنه حمله برد

✦

عنان بارهٔ تیزتگ را سپرد

#84

صد و شست گرد از دلیران بکشت

✦

چو کهرم چنان دید بنمود پشت

#85

چنین گفت کاین کین خون نیاست

✦

کزو شاه را دل پر از کیمیاست

#86

عنان را بپیچید بر میسره

✦

زمین شد چو دریای خون یکسره

#87

بکشت از دلیران صد و شصت و پنج

✦

همه نامداران با تاج و گنج

#88

چنین گفت کاین کین آن سی و هشت

✦

گرامی برادر که اندر گذشت

#89

چو ارجاسپ آن دید با گرگسار

✦

چنین گفت کز لشکر بی‌شمار

#90

همه کشته شد هرک جنگی بدند

✦

به پیش صف‌اندر درنگی بدند

#91

ندانم تو خامش چرا مانده‌ای

✦

چنین داستانها چرا رانده‌ای

#92

ز گفتار او تیز شد گرگسار

✦

بیامد به پیش صف کارزار

#93

گرفته کمان کیانی به چنگ

✦

یکی تیر پولاد پیکان خدنگ

#94

چو نزدیک شد راند اندر کمان

✦

بزد بر بر و سینهٔ پهلوان

#95

ز زین اندر آویخت اسفندیار

✦

بدان تا گمانی برد گرگسار

#96

که آن تیر بگذشت بر جوشنش

✦

بخست آن کیانی بر روشنش

#97

یکی تیغ الماس گون برکشید

✦

همی خواست از تن سرش را برید

#98

بترسید اسفندیار از گزند

✦

ز فتراک بگشاد پیچان کمند

#99

به نام جهان‌آفرین کردگار

✦

بینداخت بر گردن گرگسار

#100

به بند اندر آمد سر و گردنش

✦

بخاک اندر افگند لرزان تنش

#101

دو دست از پس پشت بستش چو سنگ

✦

گره زد به گردن برش پالهنگ

#102

به لشکرگه آوردش از پیش صف

✦

کشان و ز خون بر لب آورده کف

#103

فرستاد بدخواه را نزد شاه

✦

به دست همایون زرین کلاه

#104

چنین گفت کاین را به پرده سرای

✦

ببند و به کشتن مکن هیچ رای

#105

کنون تا کرا بد دهد کردگار

✦

که پیروز گردد ازین کارزار

#106

وزان جایگه شد به آوردگاه

✦

به جنگ اندر آورد یکسر سپاه

#107

برانگیختند آتش کارزار

✦

هوا تیره گون شد ز گرد سوار

#108

چو ارجاسپ پیکار زان‌گونه دید

✦

ز غم پست گشت و دلش بردمید

#109

به جنگاوران گفت کهرم کجاست

✦

درفشش نه پیداست بر دست راست

#110

همان تیغ‌زن کندر شیرگیر

✦

که بگذاشتی نیزه بر کوه و تیر

#111

به ارجاسپ گفتند کاسفندیار

✦

به رزم اندرون بود با گرگسار

#112

ز تیغ دلیران هوا شد بنفش

✦

نه پیداست آن گرگ پیکر درفش

#113

غمی شد در ارجاسپ را زان شگفت

✦

هیون خواست و راه بیابان گرفت

#114

خود و ویژگان بر هیونان مست

✦

برفتند و اسپان گرفته به دست

#115

سپه را بران رزمگه بر بماند

✦

خود و مهتران سوی خَلُّخ براند

#116

خروشی برآمد ز اسفندیار

✦

بلرزید ز آواز او کوه و غار

#117

به ایرانیان گفت شمشیر جنگ

✦

مدارید خیره گرفته به چنگ

#118

نیام از دل و خون دشمن کنید

✦

ز تورانیان کوه قارن کنید

#119

بیفشارد ران لشکر کینه‌خواه

✦

سپاه اندر آمد به پیش سپاه

#120

به خون غرقه شد خاک و سنگ و گیا

✦

بگشتی بخون گر بدی آسیا

#121

همه دشت پا و بر و پشت بود

✦

بریده سر و تیغ در مشت بود

#122

سواران جنگی همی تاختند

✦

به کالا گرفتن نپرداختند

#123

چو ترکان شنیدند کارجاسپ رفت

✦

همی پوستشان بر تن از غم بکفت

#124

کسی را که بد باره بگریختند

✦

دگر تیغ و جوشن فرو ریختند

#125

به زنهار اسفندیار آمدند

✦

همه دیده چون جویبار آمدند

#126

بریشان ببخشود زورآزمای

✦

ازان پس نیفگند کس را ز پای

#127

ز خون نیا دل بی‌آزار کرد

✦

سری را بریشان نگهدار کرد

#128

خود و لشکر آمد به نزدیک شاه

✦

پر از خون بر و تیغ و رومی کلاه

#129

ز خون در کفش خنجر افسرده بود

✦

بر و کتفش از جوش آزرده بود

#130

بشستند شمشیر و کفش به شیر

✦

کشیدند بیرون ز خفتانش تیر

#131

به آب اندر آمد سر و تن بشست

✦

جهانجوی شادان دل و تن درست

#132

یکی جامهٔ سوکواران بخواست

✦

بیامد بر داور داد و راست

#133

نیایش همی کرد خود با پدر

✦

بران آفرینندهٔ دادگر

#134

یکی هفته بر پیش یزدان پاک

✦

همی بود گشتاسپ با درد و باک

#135

به هشتم به جا آمد اسفندیار

✦

بیامد به درگاه او گرگسار

#136

ز شیرین روان دل شده ناامید

✦

تن از بیم لرزان چو از باد بید

#137

بدو گفت شاها تو از خون من

✦

ستایش نیابی به هر انجمن

#138

یکی بنده باشم بپیشت بپای

✦

همیشه به نیکی ترا رهنمای

#139

به هر بد که آید زبونی کنم

✦

به رویین دژت رهنمونی کنم

#140

بفرمود تا بند بر دست و پای

✦

ببردند بازش به پرده سرای

#141

به لشکر گه آمد که ارجاسپ بود

✦

که ریزندها خون لهراسپ بود

#142

ببخشید زان رزمگه خواسته

✦

سوار و پیاده شد آراسته

#143

سران و اسیران که آورده بود

✦

بکشت آن کزو لشکر آزرده بود

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما