#1
چو شب شد چو آهرمن کینه‌خواه
✦
خروش جرس خاست از بارگاه
“When night fell like envious Ahriman, the clamor of bells arose from the royal court.”
#2
بران بارهٔ پهلوی برنشست
✦
یکی تیغ هندی گرفته به دست
“He mounted his noble Pahlavi charger, holding a blade of Indian steel in hand.”
#3
چو نوشاذر و بهمن و مهرنوش
✦
برفتند یکسر پر از جنگ و جوش
“Nush-Azhar, Bahman, and Mehr-Nush set forth together, full of battle zeal.”
#4
ورا راهبر پیش جاماسپ بود
✦
که دستور فرخنده گشتاسپ بود
“Their guide was Jamasp, the blessed minister of King Goshtasp.”
#5
ازان بارهٔ دژ چو بیرون شدند
✦
سواران جنگی به هامون شدند
“When they issued forth from that fortress, the warlike horsemen entered the desert plain.”
#6
سپهبد سوی آسمان کرد روی
✦
چنین گفت کای داور راست‌گوی
“The commander turned his face to heaven and said: 'O Truthful Judge!'”
#7
توی آفریننده و کامگار
✦
فروزندهٔ جان اسفندیار
“'You are the Creator and Sovereign, the illuminator of Esfandiyar's soul.'”
#8
تو دانی که از خون فرشیدورد
✦
دلم گشت پر درد و رخساره زرد
“'You know that because of Farshidvard's blood, my heart is filled with pain and my face has turned pale.'”
#9
گر ایدونک پیروز گردم به جنگ
✦
کنم روی گیتی بر ارجاسپ تنگ
“'If I emerge victorious in battle, I shall narrow the face of the earth for Arjasp.'”
#10
بخواهیم ازو کین لهراسپ شاه
✦
همان کین چندین سر بیگناه
“'We will demand vengeance from him for King Lohrasp, as well as for so many innocent heads.'”
#11
برادر جهان بین من سی و هشت
✦
که از خونشان لعل شد خاک دشت
“'My thirty-eight clear-sighted brothers, whose blood turned the dust of the plain ruby-red.'”
#12
پذیرفتم از داور دادگر
✦
که کینه نگیرم ز بند پدر
“'I have pledged to the Just Judge that I will seek no vengeance for my father's fetters.'”
#13
به گیتی صد آتشکده نو کنم
✦
جهان از ستمگاره بی‌خو کنم
“'I shall construct a hundred new fire-temples in the world, and cleanse the earth of oppressors.'”
#14
نبیند کسی پای من بر بساط
✦
مگر در بیابان کنم صد رباط
“'No one shall see my feet resting on carpets until I erect a hundred caravanserais in the wilderness.'”
#15
به شاخی که کرگس برو نگذرد
✦
بدو گور و نخچیر پی نسپرد
“'Upon desolate peaks where even vultures do not fly, and wild game leaves no track...'”
#16
کنم چاه آب اندرو صدهزار
✦
توانگر کنم مردم خیش کار
“'I will dig a hundred thousand water wells, and make the working folk prosperous.'”
#17
همه بی‌رهان را بدین آورم
✦
سر جادوان بر زمین آورم
“'I will bring all lost souls to the true Faith, and cast the heads of sorcerers to the ground.'”
#18
بگفت این و برگاشت اسپ نبرد
✦
بیامد به نزدیک فرشیدورد
“He spoke thus, turned his warhorse, and came to Farshidvard's side.”
#19
ورا از بر جامه بر خفته دید
✦
تن خسته در جامه بنهفته دید
“He saw him lying beneath his battle armor, his wounded body hidden inside his garments.”
#20
ز دیده ببارید چندان سرشک
✦
که با درد او آشنا شد پزشک
“Tears poured from his eyes in such measure that even the physician grieved for his pain.”
#21
بدو گفت کای شاه پرخاشجوی
✦
ترا این گزند از که آمد به روی
“He said to him: 'O warlike king, who brought this severe blow upon you?'”
#22
کزو کین تو باز خواهم به جنگ
✦
اگر شیر جنگیست او گر پلنگ
“'For I shall exact your vengeance in battle, be he a fierce lion or a leopard!'”
#23
چنین داد پاسخ که ای پهلوان
✦
ز گشتاسپم من خلیده‌روان
“He answered: 'O champion, my soul is wounded on account of Goshtasp.'”
#24
چو پای ترا او نکردی به بند
✦
ز ترکان بما نامدی این گزند
“'Had he not bound your feet in chains, this harm from the Turks would never have reached us.'”
#25
همان شاه لهراسپ با پیر سر
✦
همه بلخ ازو گشت زیر و زبر
“'Nor would old King Lohrasp have seen all Balkh turned upside down.'”
#26
ز گفت گُرَزم آنچ بر ما رسید
✦
ندیدست هرگز کسی نه شنید
“'What befell us through Gorazm's words—none has ever seen or heard the like.'”
#27
بدرد من اکنون تو خرسند باش
✦
به گیتی درخت برومند باش
“'Be content now with my suffering, and remain a fruitful tree in the world.'”
#28
که من رفتنی‌ام به دیگر سرای
✦
تو باید که باشی همیشه به جای
“'For I am departing to the other realm; you must abide forever in your place.'”
#29
چو رفتم ز گیتی مرا یاددار
✦
به بخشش روان مرا شاددار
“'When I depart this world, remember me, and gladden my soul with acts of charity.'”
#30
تو پدرود باش ای جهان پهلوان
✦
که جاوید بادی و روشن‌روان
“'Farewell, O World Champion! May you live forever with a luminous soul!'”
#31
بگفت این و رخسارگان کرد زرد
✦
شد آن نامور شاه فرشیدورد
“Having said this, his cheeks turned pale, and the renowned Prince Farshidvard passed away.”
#32
بزد دست بر جامه اسفندیار
✦
همه پرنیان بر تنش گشت خار
“Esfandiyar tore his garments in grief; all the fine silk on his body turned into thorns.”
#33
همی گفت کای پاک برتر خدای
✦
به نیکی تو باشی مرا رهنمای
“He kept praying: 'O holy God on High, in goodness be my guide...'”
#34
که پیش آورم کین فرشیدورد
✦
برانگیزم از رود وز کوه گرد
“'That I may exact retribution for Farshidvard, raising dust from rivers and mountains!'”
#35
بریزم ز تن خون ارجاسپ را
✦
شکیبا کنم جان لهراسپ را
“'I will spill the blood of Arjasp, and bring comfort to the soul of Lohrasp!'”
#36
برادرش را مرده بر زین نهاد
✦
دلی پر ز کینه لبی پر ز باد
“He placed his dead brother upon the saddle, his heart filled with hatred and his lips with deep sighs.”
#37
ز هامون بیامد به کوه بلند
✦
برادرش بسته بر اسپ سمند
“From the plains he climbed up to the high mountain, his brother bound upon the bay horse.”
#38
همی گفت کاکنون چه سازم ترا
✦
یکی دخمه چون برفرازم ترا
“He lamented: 'What can I do for you now? How can I erect a tomb like snow for you?'”
#39
نه چیزست با من نه سیم و نه زر
✦
نه خشت و نه آب و نه دیوارگر
“'I have no gold, no silver, no bricks, no water, and no builder with me.'”
#40
به زیر درختی که بد سایه‌دار
✦
نهادش بدان جایگه نامدار
“Beneath a shady tree, the renowned hero laid him down.”
#41
برآهیخت خفتان جنگ از تنش
✦
کفن کرد دستار و پیراهنش
“He stripped his battle armor from his body, and made a shroud of his own turban and shirt.”
#42
وزانجا بیامد بدان جایگاه
✦
کجا شاه گشتاسپ گم کرد راه
“From there he came to the spot where King Goshtasp had lost his way.”
#43
بسی مرد ز ایرانیان کشته دید
✦
شده خاک و ریگ از جهان ناپدید
“He saw many slain Iranians, with earth and sand hidden beneath the corpses.”
#44
همی زار بگریست بر کشتگان
✦
پر از درد دل شد ازان خستگان
“He wept bitterly over the dead, his heart brimming with grief for the wounded.”
#45
به جایی کجا کرده بودند رزم
✦
به چشم آمدش زرد روی گُرَزم
“Where they had waged battle, his eyes fell upon the pale face of Gorazm.”
#46
به نزدیک او اسپش افگنده بود
✦
برو خاک چندی پراگنده بود
“Beside him lay his fallen steed, upon which dust had scattered.”
#47
چنین گفت با کشته اسفندیار
✦
که ای مرد نادان بد روزگار
“Thus spoke Esfandiyar to the slain man: 'O foolish warrior of evil fortune!”
#48
نگه کن که دانای ایران چه گفت
✦
بدانگه که بگشاد راز از نهفت
“Consider what the sage of Iran proclaimed when he unveiled the mystery from secret depths:”
#49
که دشمن که دانا بود به ز دوست
✦
ابا دشمن و دوست دانش نکوست
“'A wise foe is better than a foolish friend; wisdom is commendable in enemy and friend alike.”
#50
براندیشد آنکس که دانا بود
✦
به کاری که بر وی توانا بود
“He who is wise ponders only that which lies within the scope of his power,”
#51
ز چیزی که افتد بران ناتوان
✦
به جستنش رنجه ندارد روان
“And for that which exceeds his capability, he does not torment his soul in pursuit.'”
#52
از ایران همی جای من خواستی
✦
برافگندی اندر جهان کاستی
“'You coveted my realm in Iran, and thereby wrought ruin across the world.”
#53
ببردی ازین پادشاهی فروغ
✦
همی چاره جستی بگفت دروغ
“You stripped the splendor from this kingdom, seeking your ends through deceit and lies.”
#54
بدین رزم خونی که شد ریخته
✦
تو باشی بدان گیتی آویخته
“For all the blood shed in this battle, you shall be bound in torment in the realm to come.'”
#55
وزان دشت گریان سراندر کشید
✦
به انبوه گردان ترکان رسید
“Weeping, he turned his face away from that plain and reached the dense host of Turanian heroes.”
#56
سپه دید بر هفت فرسنگ دشت
✦
کزیشان همی آسمان تیره گشت
“He beheld an army stretching seven leagues across the plain, darkening the very heavens with their presence.”
#57
یکی کنده کرده به گرد اندرون
✦
به پهنای پرتاب تیری فزون
“A moat was dug around their camp, wider than the flight of a shot arrow.”
#58
ز کنده به صد چاره اندر گذشت
✦
عنان را نهاده بران سوی دشت
“With a hundred stratagems he crossed the trench and gave his steed free rein across the plain.”
#59
طلایه ز ترکان چو هشتاد مرد
✦
همی گشت بر گرد دشت نبرد
“A Turanian vanguard of eighty horsemen was patrolling the edges of the battlefield.”
#60
برآهیخت شمشیر و اندر نهاد
✦
همی کرد از رزم گشتاسپ یاد
“He unsheathed his sword and charged into their midmost, recalling the valorous battle of Goshtasp.”
#61
بیفگند زیشان فراوان به راه
✦
وزان جایگه رفت نزدیک شاه
“He struck down a multitude along his path, and from that spot he hastened toward the King.”