بخش ۳۱ - سوگند اسفندیار بر کین ارجاسپ، جان دادن فرشیدورد و تاختن بر طلایهٔ ترکان
#1
چو شب شد چو آهرمن کینه‌خواه
✦
خروش جرس خاست از بارگاه
#2
بران بارهٔ پهلوی برنشست
✦
یکی تیغ هندی گرفته به دست
#3
چو نوشاذر و بهمن و مهرنوش
✦
برفتند یکسر پر از جنگ و جوش
#4
ورا راهبر پیش جاماسپ بود
✦
که دستور فرخنده گشتاسپ بود
#5
ازان بارهٔ دژ چو بیرون شدند
✦
سواران جنگی به هامون شدند
#6
سپهبد سوی آسمان کرد روی
✦
چنین گفت کای داور راست‌گوی
#7
توی آفریننده و کامگار
✦
فروزندهٔ جان اسفندیار
#8
تو دانی که از خون فرشیدورد
✦
دلم گشت پر درد و رخساره زرد
#9
گر ایدونک پیروز گردم به جنگ
✦
کنم روی گیتی بر ارجاسپ تنگ
#10
بخواهیم ازو کین لهراسپ شاه
✦
همان کین چندین سر بیگناه
#11
برادر جهان بین من سی و هشت
✦
که از خونشان لعل شد خاک دشت
#12
پذیرفتم از داور دادگر
✦
که کینه نگیرم ز بند پدر
#13
به گیتی صد آتشکده نو کنم
✦
جهان از ستمگاره بی‌خو کنم
#14
نبیند کسی پای من بر بساط
✦
مگر در بیابان کنم صد رباط
#15
به شاخی که کرگس برو نگذرد
✦
بدو گور و نخچیر پی نسپرد
#16
کنم چاه آب اندرو صدهزار
✦
توانگر کنم مردم خیش کار
#17
همه بی‌رهان را بدین آورم
✦
سر جادوان بر زمین آورم
#18
بگفت این و برگاشت اسپ نبرد
✦
بیامد به نزدیک فرشیدورد
#19
ورا از بر جامه بر خفته دید
✦
تن خسته در جامه بنهفته دید
#20
ز دیده ببارید چندان سرشک
✦
که با درد او آشنا شد پزشک
#21
بدو گفت کای شاه پرخاشجوی
✦
ترا این گزند از که آمد به روی
#22
کزو کین تو باز خواهم به جنگ
✦
اگر شیر جنگیست او گر پلنگ
#23
چنین داد پاسخ که ای پهلوان
✦
ز گشتاسپم من خلیده‌روان
#24
چو پای ترا او نکردی به بند
✦
ز ترکان بما نامدی این گزند
#25
همان شاه لهراسپ با پیر سر
✦
همه بلخ ازو گشت زیر و زبر
#26
ز گفت گُرَزم آنچ بر ما رسید
✦
ندیدست هرگز کسی نه شنید
#27
بدرد من اکنون تو خرسند باش
✦
به گیتی درخت برومند باش
#28
که من رفتنی‌ام به دیگر سرای
✦
تو باید که باشی همیشه به جای
#29
چو رفتم ز گیتی مرا یاددار
✦
به بخشش روان مرا شاددار
#30
تو پدرود باش ای جهان پهلوان
✦
که جاوید بادی و روشن‌روان
#31
بگفت این و رخسارگان کرد زرد
✦
شد آن نامور شاه فرشیدورد
#32
بزد دست بر جامه اسفندیار
✦
همه پرنیان بر تنش گشت خار
#33
همی گفت کای پاک برتر خدای
✦
به نیکی تو باشی مرا رهنمای
#34
که پیش آورم کین فرشیدورد
✦
برانگیزم از رود وز کوه گرد
#35
بریزم ز تن خون ارجاسپ را
✦
شکیبا کنم جان لهراسپ را
#36
برادرش را مرده بر زین نهاد
✦
دلی پر ز کینه لبی پر ز باد
#37
ز هامون بیامد به کوه بلند
✦
برادرش بسته بر اسپ سمند
#38
همی گفت کاکنون چه سازم ترا
✦
یکی دخمه چون برفرازم ترا
#39
نه چیزست با من نه سیم و نه زر
✦
نه خشت و نه آب و نه دیوارگر
#40
به زیر درختی که بد سایه‌دار
✦
نهادش بدان جایگه نامدار
#41
برآهیخت خفتان جنگ از تنش
✦
کفن کرد دستار و پیراهنش
#42
وزانجا بیامد بدان جایگاه
✦
کجا شاه گشتاسپ گم کرد راه
#43
بسی مرد ز ایرانیان کشته دید
✦
شده خاک و ریگ از جهان ناپدید
#44
همی زار بگریست بر کشتگان
✦
پر از درد دل شد ازان خستگان
#45
به جایی کجا کرده بودند رزم
✦
به چشم آمدش زرد روی گُرَزم
#46
به نزدیک او اسپش افگنده بود
✦
برو خاک چندی پراگنده بود
#47
چنین گفت با کشته اسفندیار
✦
که ای مرد نادان بد روزگار
#48
نگه کن که دانای ایران چه گفت
✦
بدانگه که بگشاد راز از نهفت
#49
که دشمن که دانا بود به ز دوست
✦
ابا دشمن و دوست دانش نکوست
#50
براندیشد آنکس که دانا بود
✦
به کاری که بر وی توانا بود
#51
ز چیزی که افتد بران ناتوان
✦
به جستنش رنجه ندارد روان
#52
از ایران همی جای من خواستی
✦
برافگندی اندر جهان کاستی
#53
ببردی ازین پادشاهی فروغ
✦
همی چاره جستی بگفت دروغ
#54
بدین رزم خونی که شد ریخته
✦
تو باشی بدان گیتی آویخته
#55
وزان دشت گریان سراندر کشید
✦
به انبوه گردان ترکان رسید
#56
سپه دید بر هفت فرسنگ دشت
✦
کزیشان همی آسمان تیره گشت
#57
یکی کنده کرده به گرد اندرون
✦
به پهنای پرتاب تیری فزون
#58
ز کنده به صد چاره اندر گذشت
✦
عنان را نهاده بران سوی دشت
#59
طلایه ز ترکان چو هشتاد مرد
✦
همی گشت بر گرد دشت نبرد
#60
برآهیخت شمشیر و اندر نهاد
✦
همی کرد از رزم گشتاسپ یاد
#61
بیفگند زیشان فراوان به راه
✦
وزان جایگه رفت نزدیک شاه
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.