بخش ۱۰ - سخن دقیقی: پیش‌گویی جاماسپ دربارهٔ نبرد و سرنوشت پهلوانان ایران

#1

چو از بلخ بامی به جیحون رسید

✦

سپهدار لشکر فرود آورید

#2

بشد شهریار از میان سپاه

✦

فرود آمد از باره بر شد به گاه

#3

بخواند او گرانمایه جاماسپ را

✦

کجا رهنمون بود گشتاسپ را

#4

سر موبدان بودو شاه ردان

✦

چراغ بزرگان و اسپهبدان

#5

چنان پاک تن بود و تابنده جان

✦

که بودی بر او آشکارا نهان

#6

ستاره‌شناس و گرانمایه بود

✦

ابا او به دانش کرا پایه بود

#7

بپرسید ازو شاه و گفتا خدای

✦

ترا دین به داد و پاکیزه رای

#8

چو تو نیست اندر جهان هیچ کس

✦

جهاندار دانش ترا داد و بس

#9

ببایدت کردن ز اختر شمار

✦

بگویی همی مر مرا روی کار

#10

که چون باشد آغاز و فرجام جنگ

✦

کرا بیشتر باشد اینجا درنگ

#11

نیامد خوش آن پیر جاماسپ را

✦

به روی دژم گفت گشتاسپ را

#12

که میخواستم کایزد دادگر

✦

ندادی مرا این خرد وین هنر

#13

مرا گر نبودی خرد شهریار

✦

نکردی زمن بودنی خواستار

#14

مگر با من از داد پیمان کند

✦

که نه بد کند خود نه فرمان کند

#15

جهانجوی گفتا به نام خدای

✦

بدین و به دین آور پاک رای

#16

به جان زریر آن نبرده سوار

✦

به جان گرانمایه اسفندیار

#17

که نه هرگزت روی دشمن کنم

✦

نفرمایمت بد نه خود من کنم

#18

تو هرچ اندرین کار دانی بگوی

✦

که تو چاره‌دانی و من چاره‌جوی

#19

خردمند گفت ای گرانمایه شاه

✦

همیشه بتو تازه بادا کلاه

#20

ز بنده میازار و بنداز خشم

✦

خنک آنکسی کو نبیند به چشم

#21

بدان ای نبرده کی نامجوی

✦

چو در رزم روی اندر آری بروی

#22

بدانگه کجا بانگ و ویله کنند

✦

تو گویی همی کوه را برکنند

#23

به پیش اندر آیند مردان مرد

✦

هوا تیره گردد ز گرد نبرد

#24

جهان را ببینی بگشته کبود

✦

زمین پر ز آتش هوا پر زدود

#25

وزان زخم آن گُرزهای گران

✦

چنان پتک پولاد آهنگران

#26

به گوش اندر آید ترنگا ترنگ

✦

هوا پر شده نعرهٔ بور و خنگ

#27

شکسته شود چرخ گردونها

✦

زمین سرخ گردد از ان خونها

#28

تو گویی هوا ابر دارد همی

✦

وزان ابر الماس بارد همی

#29

بسی بی پدر گشته بینی پسر

✦

بسی بی پسر گشته بینی پدر

#30

نخستین کس نام‌دار اردشیر

✦

پس شهریار آن نبرده دلیر

#31

به پیش افگند اسپ تازان خویش

✦

به خاک افگند هر ک آیدش پیش

#32

پیاده کند ترک چندان سوار

✦

کز اختر نباشد مر آن را شمار

#33

ولیکن سرانجام کشته شود

✦

نکونامش اندر نوشته شود

#34

دریغ آنچنان مرد نام آورا

✦

ابا رادمردان همه سرورا

#35

پس آزاده شیدسپ فرزند شاه

✦

چو رستم درآید به روی سپاه

#36

پس آنگاه مر تیغ را برکشد

✦

بتازد بسی اسپ و دشمن کشد

#37

بسی نامداران و گردان چین

✦

که آن شیر مرد افگند بر زمین

#38

سرانجام بختش کند خاکسار

✦

برهنه کند آن سر تاجدار

#39

بیاید پس آنگاه فرزند من

✦

ببسته میان را جگر بند من

#40

ابر کین شیدسپ فرزند شاه

✦

به میدان کند تیز اسپ سیاه

#41

بسی رنج بیند به رزم اندرون

✦

شه خسروان را بگویم که چون

#42

درفش فروزندهٔ کاویان

✦

بیفگنده باشند ایرانیان

#43

گرامی بگیرد به دندان درفش

✦

به دندان بدارد درفش بنفش

#44

به یک دست شمشیر و دیگر کلاه

✦

به دندان درفش فریدون شاه

#45

برین سان همی‌افگند دشمنان

✦

همی برکند جان آهرمنان

#46

سرانجام در جنگ کشته شود

✦

نکو نامش اندر نوشته شود

#47

پس ازاده بستور پور زریر

✦

به پیش افگند اسپ چون نره شیر

#48

بسی دشمنان را کند ناپدید

✦

شگفتی‌تر از کار او کس ندید

#49

چو آید سرانجام پیروز باز

✦

ابر دشمنان دست کرده دراز

#50

بیاید پس آن برگزیده سوار

✦

پس شهریار جهان نامدار

#51

ز آهرمنان بفگند شست گرد

✦

نماید یکی پهلوی دستبرد

#52

سرانجام ترکان به تیرش زنند

✦

تن پیلوارش به خاک افگنند

#53

بیاید پس آن نره شیر دلیر

✦

سوار دلاور که نامش زریر

#54

به پیش اندر آید گرفته کمند

✦

نشسته بر اسفندیاری سمند

#55

ابا جوشن زر درخشان چو ماه

✦

بدو اندرون خیره گشته سپاه

#56

بگیرد ز گردان لشکر هزار

✦

ببندد فرستد بر شهریار

#57

به هر سو کجا بنهد آن شاه روی

✦

همی راند از خون بدخواه جوی

#58

نه استد کس آن پهلوان شاه را

✦

ستوه آورد شاه خرگاه را

#59

پس افگنده بیند بزرگ اردشیر

✦

سیه گشته رخسار و تن چون زریر

#60

بگرید برو زار و گردد نژند

✦

برانگیزد اسفندیاری سمند

#61

به خاقان نهد روی پر خشم و تیز

✦

تو گویی ندیدست هرگز گریز

#62

چو اندر میان بیند ارجاسپ را

✦

ستایش کند شاه گشتاسپ را

#63

صف دشمنان سر بسر بردرد

✦

ز گیتی سوی هیچ کس ننگرد

#64

همی خواند او زند زردشت را

✦

به یزدان نهاده کیی پشت را

#65

سرانجام گردد برو تیره‌بخت

✦

بریده کندش آن نکو تاج و تخت

#66

بیاید یکی نام او بیدرفش

✦

به سرنیزه دارد درفش بنفش

#67

نیارد شدن پیش گرد گزین

✦

نشیند به راه وی اندر کمین

#68

باستد بران راه چون پیل مست

✦

یکی تیغ زهر آب داده به دست

#69

چو شاه جهان بازگردد ز رزم

✦

گرفته جهان را و کشته گُرَزم

#70

بیندازد آن ترک تیری بروی

✦

نیارد شدن آشکارا بروی

#71

پس از دست آن بیدرفش پلید

✦

شود شاه آزادگان ناپدید

#72

به ترکان برد باره و زین اوی

✦

بخواهد پسرت آن زمان کین اوی

#73

پس آن لشکر نامدار بزرگ

✦

به دشمن درافتد چو شیر سترگ

#74

همی تازند این بر آن آن برین

✦

ز خون یلان سرخ گردد زمین

#75

یلان را بباشد همه روی زرد

✦

چو لرزه برافتد به مردان مرد

#76

برآید به خورشید گرد سپاه

✦

نبیند کس از گرد تاریک راه

#77

فروغ سر نیزه و تیر و تیغ

✦

بتابد چنان چون ستاره ز میغ

#78

وزان زخم مردان کجا می‌زنند

✦

و بر یکدگر بر همی افگند

#79

همه خسته و کشته بر یکدگر

✦

پسر بر پدر بر پدر بر پسر

#80

وزان ناله و زاری خستگان

✦

به بند اندر آیند نابستگان

#81

شود کشته چندان ز هر سو سپاه

✦

که از خونشان پر شود رزمگاه

#82

پس آن بیدرفش پلید و سترگ

✦

به پیش اندر آید چو ارغنده گرگ

#83

همان تیغ زهر آب داده به دست

✦

همی تازد او باره چون پیل مست

#84

به دست وی اندر فراوان سپاه

✦

تبه گردد از برگزینان شاه

#85

بیاید پس آن فرخ اسفندیار

✦

سپاه از پس پشت و یزدانش یار

#86

ابر بیدرفش افگند اسپ تیز

✦

برو جامه پر خون و دل پر ستیز

#87

مر او را یکی تیغ هندی زند

✦

ز بر نیمهٔ تنش زیر افگند

#88

بگیرد پس آن آهنین گُرز را

✦

بتاباند آن فره و برز را

#89

به یک حمله از جایشان بگسلد

✦

چو بگسستشان بر زمین کی هلد

#90

بنوک سر نیزه‌شان بر چند

✦

کندشان تبه پاک و بپراگند

#91

گریزد سرانجام سالار چین

✦

از اسفندیار آن گو بافرین

#92

به ترکان نهد روی بگریخته

✦

شکسته سپر نیزها ریخته

#93

بیابان گذارد به اندک سپاه

✦

شود شاه پیروز و دشمن تباه

#94

بدان ای گزیده شه خسروان

✦

که من هرچ گفتم نباشد جز آن

#95

نباشد ازین یک سخن بیش و کم

✦

تو زین پس مکن روی بر من دژم

#96

که من آنچ گفتم نگفتم مگر

✦

به فرمانت ای شاه پیروزگر

#97

وزان کم بپرسید فرخنده شاه

✦

ازین ژرف دریا و تاریک راه

#98

ندیدم که بر شاه بنهفتمی

✦

وگرنه من این راز کی گفتمی

#99

چو شاه جهاندار بشنید راز

✦

بران گوشهٔ تخت خسپید باز

#100

ز دستش بیفتاد زرینه گُرز

✦

تو گفتی برفتش همی فر و برز

#101

به روی اندر افتاد و بیهوش گشت

✦

نگفتش سخن نیز و خاموش گشت

#102

چو با هوش آمد جهان شهریار

✦

فرود آمد از تخت و بگریست زار

#103

چه باید مرا گفت شاهی و گاه

✦

که روزم همی گشت خواهد سیاه

#104

که آنان که بر من گرامی‌ترند

✦

گزین سپاهند و نامی‌ترند

#105

همی رفت و خواهند از پیش من

✦

ز تن برکنند این دل ریش من

#106

به جاماسپ گفت ار چنینست کار

✦

به هنگام رفتن سوی کارزار

#107

نخوانم نبرده برادرم را

✦

نسوزم دل پیر مادرم را

#108

نفرمایمش نیز رفتن به رزم

✦

سپه را سپارم به فرخ گُرَزم

#109

کیان زادگان و جوانان من

✦

که هر یک چنانند چون جان من

#110

بخوانم همه سربسر پیش خویش

✦

زره‌شان نپوشم نشانم به پیش

#111

چگونه رسد نوک تیر خدنگ

✦

برین آسمان بر شده کوه سنگ

#112

خردمند گفتا به شاه زمین

✦

که ای نیک‌خو مهتر بافرین

#113

گر ایشان نباشند پیش سپاه

✦

نهاده بسر بر کیانی کلاه

#114

که یارد شدن پیش ترکان چین

✦

که بازآورد فره پاک دین

#115

تو زین خاک برخیز و برشو به گاه

✦

مکن فره پادشاهی تباه

#116

که داد خدایست وزین چاره نیست

✦

خداوند گیتی ستمگاره نیست

#117

ز اندوه خوردن نباشدت سود

✦

کجا بودنی بود و شد کار بود

#118

مکن دلت را بیشتر زین نژند

✦

بداد خدای جهان کن بسند

#119

بدادش بسی پند و بشنید شاه

✦

چو خورشید گون گشت بر شد به گاه

#120

نشست از برگاه و بنهاد دل

✦

به رزم جهانجوی شاه چگل

#121

از اندیشهٔ دل نیامدش خواب

✦

به رزم و به بزمش گرفته شتاب

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما