در کنار کرانه‌های تیره و رازآلود دریای چیچست، گودرز کشوادگان همراه فرزندش گیو و گروهی از آزادگان ایرانی روانه باریابی به پیشگاه کیخسرو بودند. چون گودرز چشم بر آب روان فکند، مردی پرهیزگار و دین‌دار را دید که کمند به دست، لرزان و نگران بر لب آب ایستاده و خیره به اعماق تیره دریا چشم دوخته است. گودرز پیش آمد و از او جویا شد که در این تنهایی بر لب دریا چه می‌جوید و چه راز نهانی در دل دارد.
آن مرد پرهیزگار که هوم نام داشت، راز خویش آشکار ساخت و گفت: «من بنده‌ای از بندگان یزدانم که بر تیغ کوه پرستشگاهی دارم و شب‌های تار را به ستایش پروردگار می‌گذرانم. به هنگام سحرگاهان که مرغان خروش برداشتند، ناله‌ای بس زار و دردناک از غاری بی‌بن برآمد. دلم گواهی داد که این خروش حزین جز از سینه افراسیاب برنمی‌آید. پس کوه و غار را کاویدم و آن شهریار شوربخت را یافتم. دست‌های خونریزش را به کمندی که زنار من بود چون سنگ بستم و او را مویه‌کنان از کوه پایین آوردم. اما او چندان زاری کرد و سوگند یاد نمود که دلم بر او بسوخت و بندش را اندکی سست کردم. در دم، از چنگم بجست و خود را به اعماق تیره دریای چیچست افکند.»
گودرز با شنیدن این سخن، بی‌درنگ روانه آتشکده آذرگشسب شد؛ جایی که کیخسرو و کاووس‌شاه بر گرد آتش مقدس به نیایش ایستاده بودند. گودرز راز گشود و سرگذشت افراسیاب و هوم را بازگفت. دو پادشاه شتابان از ایوان آذرگشسب بیرون آمدند و به نزد هوم شتافتند. کاووس‌شاه هوم دین‌دار را آفرین گفت و یزدان را بر دیدار چنین مرد خردمند و توانایی سپاس گزارد.
هوم چاره کار را برای شاهان نمایان ساخت و گفت: «افراسیاب اکنون در اعماق آب پنهان است، اما اگر مهر برادرش گرسیوز در دلش بجنبد، بیرون خواهد آمد. شهریار باید فرمان دهد تا گرسیوز را در بند کشند و بازوانش را در چرم خام گاو بدوزند. چون چرم بر تنش خشک و تنگ شود، فریاد و ناله گرسیوز بر آسمان خواهد شد و افراسیاب با شنیدن بانگ برادر، طاقت نیاورده از دریا بیرون می‌آید.»
کیخسرو فرمان داد تا روزبانان و دژخیمان، گرسیوز شوم را بیاورند. به دستور شاه، پرده از چهره ستمکار او برداشتند و بر کتفش چرم خام گاو دوختند. چون چرم بر تن گرسیوز فشردن گرفت و استخوان‌هایش را کوبید، فریاد دردناک و ناله زارش بلند شد و از یزدان زنهار خواست. افراسیاب از اعماق آب بانگ پردرد برادر را شنید؛ روانش پر از تیمار گشت و نتوانست گریه و فغان او را تاب آورد. پس شناکنان به کناره دریا آمد تا برادر را ببیند.
گرسیوز چون افراسیاب را با دیدگانی پر از خون در میان آب دید، خروش برداشت و گفت: «ای شهریار جهان! کجا رفت آن همه شکوه و تاج و سپاه؟ کجا رفت آن دانش و فرّ رزمی که اکنون چنین خوار به کناره دریا پناه آورده‌ای؟» افراسیاب با اشک خونین پاسخ داد: «من سراسر گیتی را گشتم تا از سرنوشت شوم بگریزم، اما بدتر از بد بر سرم آمد. اکنون زندگی بر نبیره فریدون و فرزند پشنگ خوار شده و در کام نهنگ افتاده‌ام.»
در همین هنگام که دو برادر به زاری پرداخته بودند، هوم پرهیزگار که بر صخره‌ای در جزیره کمین کرده بود، فرصت را غنیمت شمرد. او کمند کیانی را ز میان گشود و مانند شیری ژیان پیش آمد. کمند تابیده‌اش را بر گردن افراسیاب انداخت و سر توران‌شاه را در حلقه بلا گرفتار ساخت. هوم با بازوان توانای خویش، افراسیاب را به خاری از دریا برکشید و محکم ببست و او را به شاهان ایران سپرد.