#1
وزان جایگه تنگ بسته کمر
✦
بیامد پر از کینه و جنگ سر
“Girding his loins tightly from that place, he advanced with a head filled with vengeance and war.”
#2
چو رخش اندر آمد بران هفت کوه
✦
بران نره دیوان گشته گروه
“As Rakhsh entered upon those Seven Mountains, where the formidable male demons had gathered in throngs.”
#3
به نزدیکی غار بی‌بن رسید
✦
به گرد اندرون لشکر دیو دید
“He drew near to the bottomless cave, beholding the host of demons surrounding it.”
#4
به اولاد گفت آنچ پرسیدمت
✦
همه بر ره راستی دیدمت
“He said to Avlad: 'Whatever I questioned thee, I have found to be true along the path of truth.'”
#5
کنون چون گه رفتن آمد فراز
✦
مرا راه بنمای و بگشای راز
“'Now that the time of entry hath come, guide my path and unlock the secret.'”
#6
بدو گفت اولاد چون آفتاب
✦
شود گرم و دیو اندر آید به خواب
“Avlad answered him: 'When the sun becometh hot, the demon realm succumbs to sleep.'”
#7
بریشان تو پیروز باشی به جنگ
✦
کنون یک زمان کرد باید درنگ
“'Over them thou shalt be victorious in battle; now thou must tarry for a brief moment.'”
#8
ز دیوان نبینی نشسته یکی
✦
جز از جادوان پاسبان اندکی
“'Thou shalt see none of the demons sitting awake, save for a few sorcerers standing watch.'”
#9
بدانگه تو پیروز باشی مگر
✦
اگر یار باشدت پیروزگر
“'At that hour victory shall be thine, provided the Victorious Lord be thy helper.'”
#10
نکرد ایچ رستم به رفتن شتاب
✦
بدان تا برآمد بلند آفتاب
“Rostam made no haste to advance, tarrying until the sun rose high in the heavens.”
#11
سراپای اولاد بر هم ببست
✦
به خم کمند آنگهی برنشست
“He bound Avlad firmly from head to foot, then mounted with his coiled lasso in hand.”
#12
برآهیخت جنگی نهنگ از نیام
✦
بغرید چون رعد و برگفت نام
“He drew his warlike dragon-blade from its scabbard, roared like thunder, and proclaimed his name.”
#13
میان سپاه اندر آمد چو گرد
✦
سران را سر از تن همی دور کرد
“He plunged into the midst of the army like a whirlwind, severing the heads of their leaders.”
#14
ناستاد کس پیش او در به جنگ
✦
نجستند با او یکی نام و ننگ
“None stood before him in combat; none sought name or renown against his terrible fury.”
#15
رهش باز دادند و بگریختند
✦
به آورد با او نیاویختند
“They opened a path for him and fled, daring not to engage him in fierce battle.”
#16
وزان جایگه سوی دیو سپید
✦
بیامد به کردار تابنده شید
“From that place, he advanced toward the White Demon, radiant as the beaming sun.”
#17
به کردار دوزخ یکی غار دید
✦
تن دیو از تیرگی ناپدید
“He beheld a cave like Hell itself, wherein the demon's form was hidden by dark gloom.”
#18
زمانی همی بود در چنگ تیغ
✦
نبد جای دیدار و راه گریغ
“For a moment he stood with blade in grip; there was no sight for his eyes, nor path for flight.”
#19
ازان تیرگی جای دیده ندید
✦
زمانی بران جایگه آرمید
“His eyes could perceive nothing in that deep gloom, so he paused at that place for a brief space.”
#20
چو مژگان بمالید و دیده بشست
✦
دران جای تاریک لختی بجست
“When he rubbed his eyelashes and washed his sight, he searched that dark space for a moment.”
#21
به تاریکی اندر یکی کوه دید
✦
سراسر شده غار ازو ناپدید
“Within the darkness he beheld a mountain, by which the whole cave was obscured.”
#22
به رنگ شبه روی و چون شیر موی
✦
جهان پر ز پهنای و بالای اوی
“With face pitch-black like jet and hair like a lion, filling all the breadth and height of the world.”
#23
سوی رستم آمد چو کوهی سیاه
✦
از آهنش ساعد ز آهن کلاه
“He moved toward Rostam like a black mountain, his forearms forged of iron and his helm of steel.”
#24
ازو شد دل پیلتن پرنهیب
✦
بترسید کامد به تنگی نشیب
“The heart of the elephant-bodied hero was struck with dread, fearing the narrowness of the steep place.”
#25
برآشفت برسان پیل ژیان
✦
یکی تیغ تیزش بزد بر میان
“Enraged like a raging elephant, he struck a swift sword-blow directly at the demon's waist.”
#26
ز نیروی رستم ز بالای اوی
✦
بینداخت یک ران و یک پای اوی
“By Rostam's force and mighty stature, he severed one leg and thigh clean away.”
#27
بریده برآویخت با او به هم
✦
چو پیل سرافراز و شیر دژم
“The maimed beast grappled with him, wrestling like an exalted elephant and a fierce lion.”
#28
همی پوست کند این از آن آن ازین
✦
همی گل شد از خون سراسر زمین
“They tore skin from skin, one from another; the earth became a mire of blood.”
#29
به دل گفت رستم گر امروز جان
✦
بماند به من زنده‌ام جاودان
“Rostam said in his heart: 'If my soul survives today, I shall live eternally.'”
#30
همیدون به دل گفت دیو سپید
✦
که از جان شیرین شدم ناامید
“Likewise the White Demon said in his heart: 'I have grown hopeless of my sweet life.'”
#31
گر ایدونک از چنگ این اژدها
✦
بریده پی و پوست یابم رها
“'If I obtain deliverance now, severed in skin and limb from this dragon's claws,'”
#32
نه کهتر نه برتر منش مهتران
✦
نبینند نیزم به مازندران
“'Neither lesser nor greater lords shall ever behold me again in Mazandaran.'”
#33
همی گفت ازین گونه دیو سپید
✦
همی داد دل را بدینسان نوید
“Thus spoke the White Demon, giving such solace to his struggling soul.”
#34
تهمتن به نیروی جان‌آفرین
✦
بکوشید بسیار با درد و کین
“Tahamtan, through the strength of the Creator of Life, strove mightily with pain and fury.”
#35
بزد دست و برداشتش نره شیر
✦
به گردن برآورد و افگند زیر
“He stretched forth his hand, lifted the male lion, hoisted him over his neck, and dashed him down.”
#36
فرو برد خنجر دلش بردرید
✦
جگرش از تن تیره بیرون کشید
“He plunged his dagger, tore open his breast, and pulled the liver out from his dark body.”
#37
همه غار یکسر پر از کشته بود
✦
جهان همچو دریای خون گشته بود
“The entire cave was filled with the slain, and the world became like a sea of blood.”
#38
بیامد ز اولاد بگشاد بند
✦
به فتراک بربست پیچان کمند
“He came forth, unfastened Avlad's bonds, and bound the coiled lasso to his saddlebow.”
#39
به اولاد داد آن کشیده جگر
✦
سوی شاه کاووس بنهاد سر
“He handed that extracted liver to Avlad, and set his face toward King Kay Kavus.”
#40
بدو گفت اولاد کای نره شیر
✦
جهانی به تیغ آوریدی به زیر
“Avlad said to him: 'O fierce lion! Thou hast brought a world under thy sword!'”
#41
نشانهای بند تو دارد تنم
✦
به زیر کمند تو بد گردنم
“'My body bears the marks of thy bonds; my neck hath lain under thy lasso.'”
#42
به چیزی که دادی دلم را امید
✦
همی باز خواهد امیدم نوید
“'By that which thou didst give my heart hope, my expectation now seeks fulfillment.'”
#43
به پیمان شکستن نه اندر خوری
✦
که شیر ژیانی و کی منظری
“'It befitteth thee not to break a covenant, for thou art a raging lion and of royal countenance.'”
#44
بدو گفت رستم که مازندران
✦
سپارم ترا از کران تا کران
“Rostam said to him: 'I entrust Mazandaran to thee, from border unto border.'”
#45
ترا زین سپس بی‌نیازی دهم
✦
به مازندران سرفرازی دهم
“'Henceforth I shall make thee free of want, and grant thee exaltation in Mazandaran.'”
#46
یکی کار پیشست و رنج دراز
✦
که هم با نشیب است و هم با فراز
“A long trial and an arduous task lie before us, filled with both ups and downs.”
#47
همی شاه مازندران را ز گاه
✦
بباید ربودن فگندن به چاه
“The King of Mazandaran must be snatched from his throne and cast into a deep pit.”
#48
سر دیو جادو هزاران هزار
✦
بیفگند باید به خنجر به زار
“Thousands upon thousands of sorcerer-demons must be decapitated piteously by the dagger.”
#49
ازان پس اگر خاک را بسپرم
✦
وگرنه ز پیمان تو نگذرم
“Only after that shall I tread the dust, for I will never stray from my pledge to thee.”
#50
رسید آنگهی نزد کاووس کی
✦
یل پهلو افروز فرخنده پی
“Then came before King Kay Kavus the realm-illuminating hero of blessed stride.”
#51
چنین گفت کای شاه دانش پذیر
✦
به مرگ بداندیش رامش پذیر
“He spoke thus: 'O wisdom-accepting King, who findeth solace in the demise of thy foes!'”
#52
دریدم جگرگاه دیو سپید
✦
ندارد بدو شاه ازین پس امید
“'I have ripped open the chest of the White Demon; the King need harbor no further fear of him!'”
#53
ز پهلوش بیرون کشیدم جگر
✦
چه فرمان دهد شاه پیروزگر
“'I extracted the liver from his side; what now is the command of the victorious King?'”
#54
برو آفرین کرد کاووس شاه
✦
که بی‌تو مبادا نگین و کلاه
“King Kavus bestowed blessings upon him, crying: 'May ring and crown never exist without thee!'”
#55
بران مام کاو چون تو فرزند زاد
✦
نشاید جز از آفرین کرد یاد
“'Upon the mother who bore a son like thee, naught but praise and blessing should be bestowed!'”
#56
مرا بخت ازین هر دو فرخترست
✦
که پیل هژبر افگنم کهترست
“'My fortune is more blessed than both, for the lion-slaying, elephant-overthrowing hero is my servant!'”
#57
به رستم چنین گفت کاووس کی
✦
که ای گرد و فرزانهٔ نیک پی
“Thus spake Kay Kavus unto Rostam: 'O noble knight, wise and blessed of step!'”
#58
به چشم من اندر چکان خون اوی
✦
مگر باز بینم ترا نیز روی
“'Drip his blood into my eyes, so that perchance I may behold thy face once more.'”
#59
به چشمش چو اندر کشیدند خون
✦
شد آن دیدهٔ تیره خورشیدگون
“When they applied the demon's blood to his eyes, those darkened sight-globes turned bright as the sun.”
#60
نهادند زیراندرش تخت عاج
✦
بیاویختند از بر عاج تاج
“They set beneath him an ivory throne, and suspended the crown high above the ivory.”
#61
نشست از بر تخت مازندران
✦
ابا رستم و نامور مهتران
“He sat upon the throne of Mazandaran, together with Rostam and the renowned chieftains.”
#62
چو طوس و فریبرز و گودرز و گیو
✦
چو رهام و گرگین و فرهاد نیو
“Sultans like Tus, Fariburz, Goudarz, and Giv; heroes like Rohham, Gurgin, and valiant Farhad.”
#63
برین گونه یک هفته با رود و می
✦
همی رامش آراست کاووس کی
“In this manner for a whole week, with lute and wine, Kay Kavus arranged revelry and joy.”
#64
به هشتم نشستند بر زین همه
✦
جهانجوی و گردنکشان و رمه
“On the eighth day, all mounted their saddles—the world-conquerors, the chieftains, and the host.”
#65
همه برکشیدند گرز گران
✦
پراگنده در شهر مازندران
“They all brandished heavy maces and dispersed throughout the city of Mazandaran.”
#66
برفتند یکسر به فرمان کی
✦
چو آتش که برخیزد از خشک نی
“They advanced altogether at the King's command, like fire flaring through dry reeds.”
#67
ز شمشیر تیز آتش افروختند
✦
همه شهر یکسر همی سوختند
“With sharp swords they kindled fires of doom, setting the entire city ablaze.”
#68
به لشکر چنین گفت کاووس شاه
✦
که اکنون مکافات کرده گناه
“King Kavus then spoke to the army: 'Now retribution hath been dealt for their misdeeds.'”
#69
چنان چون سزا بد بدیشان رسید
✦
ز کشتن کنون دست باید کشید
“'Now that due punishment hath reached them, we must withhold our hands from further slaughter.'”
#70
بباید یکی مرد با هوش و سنگ
✦
کجا باز داند شتاب از درنگ
“'We require a man of intelligence and weight, one who can discern swift action from patient delay.'”
#71
شود نزد سالار مازندران
✦
کند دلش بیدار و مغزش گران
“'To go unto the Ruler of Mazandaran, to awaken his spirit and weigh down his mind with gravity.'”
#72
بران کار خشنود شد پور زال
✦
بزرگان که بودند با او همال
“The son of Zal was pleased with this resolve, as were the nobles who were his peers.”
#73
فرستاد نامه به نزدیک اوی
✦
برافروختن جان تاریک اوی
“He dispatched a letter unto him, aiming to illuminate his darkened soul.”