#1
ز دشت اندر آمد یکی اژدها
✦
کزو پیل گفتی نیابد رها
“Out of the desert emerged a dragon, from whose grip it was said even an elephant could not escape.”
#2
بدان جایگه بودش آرامگاه
✦
نکردی ز بیمش برو دیو راه
“That place was its quiet lair; out of terror of it, no demon dared pass that way.”
#3
بیامد جهانجوی را خفته دید
✦
بر او یکی اسپ آشفته دید
“It arrived and saw the world-seeker fast asleep, and beside him a restless, agitated horse.”
#4
پر اندیشه شد تا چه آمد پدید
✦
که یارد بدین جایگاه آرمید
“It became filled with wonder as to what had happened, that anyone dared rest in such a place.”
#5
نیارست کردن کس آنجا گذر
✦
ز دیوان و پیلان و شیران نر
“No one had the courage to pass thereby—neither demons, nor elephants, nor ferocious lions.”
#6
همان نیز کامد نیابد رها
✦
ز چنگ بداندیش نر اژدها
“Nor could any who chanced to come escape the claws of that malignant male dragon.”
#7
سوی رخش رخشنده بنهاد روی
✦
دوان اسپ شد سوی دیهیم جوی
“It set its face toward radiant Rakhsh; the horse ran swiftly toward the crown-seeking hero.”
#8
همی کوفت بر خاک رویینه سم
✦
چو تندر خروشید و افشاند دم
“He beat his brass-like hoofs upon the soil, roared like thunder, and flicked his tail.”
#9
تهمتن چو از خواب بیدار شد
✦
سر پر خرد پر ز پیکار شد
“When Tahamtan awoke from his sleep, his wise mind turned toward thoughts of battle.”
#10
به گرد بیابان یکی بنگرید
✦
شد آن اژدهای دژم ناپدید
“He looked across the desert wide, but that gloomy dragon had vanished into darkness.”
#11
ابا رخش بر خیره پیکار کرد
✦
ازان کاو سرخفته بیدار کرد
“He quarreled with Rakhsh to no avail, angry that he had stirred him from his rest.”
#12
دگر باره چون شد به خواب اندرون
✦
ز تاریکی آن اژدها شد برون
“When once again he sank into deep sleep, out from the dark shadows emerged the dragon.”
#13
به بالین رستم تگ آورد رخش
✦
همی کند خاک و همی کرد پخش
“Rakhsh rushed to Rostam's pillow, pawing the earth and raising clouds of dust.”
#14
دگرباره بیدار شد خفته مرد
✦
برآشفت و رخسارگان کرد زرد
“Once more the sleeping man awoke, flared in anger, and his cheeks turned pale with rage.”
#15
بیابان همه سر به سر بنگرید
✦
بجز تیرگی شب به دیده ندید
“He surveyed the desert from end to end, yet saw nothing with his eyes save the gloom of night.”
#16
بدان مهربان رخش بیدار گفت
✦
که تاریکی شب بخواهی نهفت
“He spoke to faithful Rakhsh: 'It seems you wish to pay no heed to the gloom of night,'”
#17
سرم را همی باز داری ز خواب
✦
به بیداری من گرفتت شتاب
“'You keep my head from taking rest, making haste to force me into wakefulness!'”
#18
گر این‌بار سازی چنین رستخیز
✦
سرت را ببرم به شمشیر تیز
“'If you cause such havoc once more, I shall sever your head with my sharp blade!'”
#19
پیاده شوم سوی مازندران
✦
کشم ببر و شمشمیر و گرز گران
“'I will march on foot toward Mazandaran, bearing my tiger-hide, sword, and heavy mace!'”
#20
سیم ره به خواب اندر آمد سرش
✦
ز ببر بیان داشت پوشش برش
“For the third time sleep claimed his head; he lay clad in his tiger-skin Babr-e Bayan.”
#21
بغرید باز اژدهای دژم
✦
همی آتش افروخت گفتی بدم
“Again the gloomy dragon roared, breathing forth what seemed like flashes of fire.”
#22
چراگاه بگذاشت رخش آنزمان
✦
نیارست رفتن بر پهلوان
“Rakhsh abandoned his pasture in that hour, not daring to approach the hero.”
#23
دلش زان شگفتی به دو نیم بود
✦
کش از رستم و اژدها بیم بود
“His heart was split in twain with dread, fearing both Rostam's rage and the dragon's beastly power.”
#24
هم از بهر رستم دلش نارمید
✦
چو باد دمان نزد رستم دوید
“Yet for Rostam's sake he could not rest; like a surging wind he ran to Rostam's side.”
#25
خروشید و جوشید و برکند خاک
✦
ز نعلش زمین شد همه چاک چاک
“He neighed, raged, and tore up the ground; under his hoofs the earth split asunder.”
#26
چو بیدار شد رستم از خواب خوش
✦
برآشفت با بارهٔ دستکش
“When Rostam awoke from sweet sleep, he flared in fury at his beloved steed.”
#27
چنان ساخت روشن جهان‌آفرین
✦
که پنهان نکرد اژدها را زمین
“Then the World-Creator made the world so bright that the earth could hide the dragon no longer.”
#28
برآن تیرگی رستم او را بدید
✦
سبک تیغ تیز از میان برکشید
“In that faint light Rostam beheld the beast; swiftly he drew his sharp sword from his waist.”
#29
بغرید برسان ابر بهار
✦
زمین کرد پر آتش از کارزار
“The dragon roared like a spring raincloud, turning the battleground into a pit of fire.”
#30
بدان اژدها گفت بر گوی نام
✦
کزین پس تو گیتی نبینی به کام
“Rostam cried to the dragon: 'Declare your name! For after this hour you shall not see the world to your desire!'”
#31
نباید که بی‌نام بر دست من
✦
روانت برآید ز تاریک تن
“'Lest your soul depart nameless from your dark body at my hands!'”
#32
چنین گفت دژخیم نر اژدها
✦
که از چنگ من کس نیابد رها
“The cruel dragon replied: 'None has ever escaped from my ferocious claws!'”
#33
صداندرصد از دشت جای منست
✦
بلند آسمانش هوای منست
“'For a hundred parasangs this desert is my domain, and the high heavens are my air!'”
#34
نیارد گذشتن به سر بر عقاب
✦
ستاره نبیند زمینش به خواب
“'No eagle dares soar above this ground, nor do the stars see its earth in sleep!'”
#35
بدو اژدها گفت نام تو چیست
✦
که زاینده را بر تو باید گریست
“The dragon said to him: 'What is your name? For she who birthed you must now weep over you!'”
#36
چنین داد پاسخ که من رستمم
✦
ز دستان و از سام و از نیرمم
“Rostam answered: 'I am Rostam, son of Dastan, son of Sam, son of Nariman!'”
#37
به تنها یکی کینه‌ور لشکرم
✦
به رخش دلاور زمین بسپرم
“'Single-handedly a vengeful army, treading the earth upon valiant Rakhsh!'”
#38
برآویخت با او به جنگ اژدها
✦
نیامد به فرجام هم زو رها
“The dragon plunged into battle with him, yet in the end could not escape his fate.”
#39
چو زور تن اژدها دید رخش
✦
کزان سان برآویخت با تاجبخش
“When Rakhsh saw the dragon's terrible power grappling so fiercely with the crown-bestower,”
#40
بمالید گوش اندر آمد شگفت
✦
بلند اژدها را به دندان گرفت
“He flattened his ears, stepped forward wondrously, and seized the tall dragon with his teeth!”
#41
بدرید کتفش بدندان چو شیر
✦
برو خیره شد پهلوان دلیر
“Like a lion he tore its shoulder with his teeth, leaving the brave hero struck with wonder!”
#42
بزد تیغ و بنداخت از بر سرش
✦
فرو ریخت چون رود خون از برش
“Rostam struck with his blade and severed its head from its body; blood poured down like a rushing river.”
#43
زمین شد به زیر تنش ناپدید
✦
یکی چشمه خون از برش بردمید
“The earth vanished beneath its bulk, and a spring of blood erupted from its neck.”
#44
چو رستم برآن اژدهای دژم
✦
نگه کرد برزد یکی تیز دم
“When Rostam gazed upon that ferocious dragon, he drew a deep, heavy breath.”
#45
بیابان همه زیر او بود پاک
✦
روان خون گرم از بر تیره خاک
“The desert lay cleared beneath him, while warm blood flowed over the dark earth.”
#46
تهمتن ازو در شگفتی بماند
✦
همی پهلوی نام یزدان بخواند
“Tahamtan stood in wonderment, and chanted the divine name of Yazdan in Pahlavi.”
#47
به آب اندر آمد سر و تن بشست
✦
جهان جز به زور جهانبان نجست
“He stepped into the water and washed his head and body, seeking victory in the world only through the Lord's strength.”
#48
به یزدان چنین گفت کای دادگر
✦
تو دادی مرا دانش و زور و فر
“He prayed to Yazdan: 'O Just Lord, You bestowed upon me wisdom, strength, and Divine Glory,'”
#49
که پیشم چه شیر و چه دیو و چه پیل
✦
بیابان بی‌آب و دریای نیل
“'So that before me, lion, demon, or elephant, waterless desert or the river Nile are all as one!'”
#50
بداندیش بسیار و گر اندکیست
✦
چو خشم آورم پیش چشمم یکیست
“'Whether enemies be many or few, when my wrath is kindled, they are all as one in my eyes!'”