#1
ازان پس جهانجوی خسته جگر
✦
برون کرد مردی چو مرغی به پر
“Thereafter, the heart-wounded seeker of the world dispatched a man as fleet as a winged bird.”
#2
سوی زابلستان فرستاد زود
✦
به نزدیک دستان و رستم درود
“He sent him swiftly toward Zabolistan, carrying greetings to Dastan and Rostam.”
#3
کنون چشم شد تیره و تیره بخت
✦
به خاک اندر آمد سر تاج و تخت
“'Now my eyes are darkened and my fortune rendered bleak; the majesty of crown and throne lies in the dust.”
#4
جگر خسته در چنگ آهرمنم
✦
همی بگسلد زار جان از تنم
“My heart is wounded in the clutches of Ahriman, and my soul departs miserably from my body.”
#5
چو از پندهای تو یادآورم
✦
همی از جگر سرد باد آورم
“Whenever I recall your wise counsels, cold sighs of remorse burst forth from my breast.”
#6
نرفتم به گفتار تو هوشمند
✦
ز کم دانشی بر من آمد گزند
“I did not act upon your wise words, and thus through my own ignorance, disaster has befallen me.”
#7
اگر تو نبندی بدین بد میان
✦
همه سود را مایه باشد زیان
“If you do not gird yourself to remedy this evil, all our past gain shall turn into utter ruin.'”
#8
چو پوینده نزدیک دستان رسید
✦
بگفت آنچ دانست و دید و شنید
“When the messenger reached Dastan, he recounted all that he knew, saw, and had heard.”
#9
هم آن گنج و هم لشکر نامدار
✦
بیاراسته چون گل اندر بهار
“He told how that famed treasure and army, decorated like flowers in spring, were lost,”
#10
همه چرخ گردان به دیوان سپرد
✦
تو گویی که باد اندر آمد ببرد
“And how the turning sky surrendered all to the demons, as though a sudden tempest blew them away.”
#11
چو بشنید بر تن بدرید پوست
✦
ز دشمن نهان داشت این هم ز دوست
“When Zal heard this, he tore the skin on his body in grief, yet concealed this distress from foe and friend alike.”
#12
به روشن دل از دور بدها بدید
✦
که زین بر زمانه چه خواهد رسید
“With an enlightened heart, he had foreseen from afar what hardships fortune would bring upon the era.”
#13
به رستم چنین گفت دستان سام
✦
که شمشیر کوته شد اندر نیام
“Thus spoke Dastan, son of Sam, to Rostam: 'The sword must no longer remain rusted in its sheath!”
#14
نشاید کزین پس چمیم و چریم
✦
وگر تخت را خویشتن پروریم
“It is not fitting for us to walk at ease and feast, or to tend only to our own throne,”
#15
که شاه جهان در دم اژدهاست
✦
به ایرانیان بر چه مایه بلاست
“While the King of the World lies in the breath of the dragon, and such immense calamity has befallen the Iranians.”
#16
کنون کرد باید ترا رخش زین
✦
بخواهی به تیغ جهان بخش کین
“Now you must saddle Rakhsh and exact vengeance with your world-bestowing blade.”
#17
همانا که از بهر این روزگار
✦
ترا پرورانید پروردگار
“Surely, for the sake of such a dark day did the Creator cherish and raise you!”
#18
نشاید بدین کار آهرمنی
✦
که آسایش آری و گر دم زنی
“In the face of this demonic menace, it is unbecoming to seek comfort or even draw a calm breath.”
#19
برت را به ببر بیان سخت کن
✦
سر از خواب و اندیشه پردخت کن
“Gird your chest tight with the cuirass of Babr-e Bayan, and clear your head of sleep and idle thoughts.”
#20
هران تن که چشمش سنان تو دید
✦
که گوید که او را روان آرمید
“Whosoever's eye has seen the tip of your spear—who could say that his soul ever found peace again?”
#21
اگر جنگ دریا کنی خون شود
✦
از آوای تو کوه هامون شود
“If you wage war upon the sea, it will turn to blood; at the roar of your voice, mountains will flatten into plains.”
#22
نباید که ارژنگ و دیو سپید
✦
به جان از تو دارند هرگز امید
“Arzhang and the White Demon must never harbor hope of escaping you with their lives.”
#23
کنون گردن شاه مازندران
✦
همه خرد بشکن بگرز گران
“Now break the neck of the King of Mazandaran completely with your heavy mace!'”
#24
چنین پاسخش داد رستم که راه
✦
درازست و من چون شوم کینه خواه
“Rostam answered him thus: 'The road is long; how shall I travel it to seek vengeance?'”
#25
ازین پادشاهی بدان گفت زال
✦
دو راهست و هر دو به رنج و وبال
“Zal said to him: 'To that kingdom there lie two roads, and both are fraught with hardship and calamity.”
#26
یکی از دو راه آنک کاووس رفت
✦
دگر کوه و بالا و منزل دو هفت
“One is the path that Kavus traversed, while the other crosses steep mountains and consists of fourteen stages.”
#27
پر از دیو و شیرست و پر تیرگی
✦
بماند بدو چشمت از خیرگی
“It is filled with demons, lions, and sheer darkness, such that your eyes will be stunned with amazement.”
#28
تو کوتاه بگزین شگفتی ببین
✦
که یار تو باشد جهان‌آفرین
“Choose the shorter path, behold its marvels, and may the Creator of the World be your guardian!”
#29
اگرچه به رنجست هم بگذرد
✦
پی رخش فرخ زمین بسپرد
“Though it be filled with pain, it too shall pass as blessed Rakhsh treads the earth.”
#30
شب تیره تا برکشد روز چاک
✦
نیایش کنم پیش یزدان پاک
“From the dark of night until day breaks open, I shall pray before Holy God,”
#31
مگر باز بینم بر و یال تو
✦
همان پهلوی چنگ و گوپال تو
“Hoping that I may gaze again upon your stature and neck, and your mighty arms and heavy mace.”
#32
و گر هوش تو نیز بر دست دیو
✦
برآید به فرمان گیهان خدیو
“Yet if your death is destined by the hands of a demon by command of the Sovereign of the World,”
#33
تواند کسی این سخن بازداشت
✦
چنان کاو گذارد بباید گذاشت
“Who can avert such a fate? As it has been decreed, so must it pass.”
#34
نخواهد همی ماند ایدر کسی
✦
بخوانند اگرچه بماند بسی
“No one shall abide in this world forever, though they remain for a lengthy span.”
#35
کسی کاو جهان را بنام بلند
✦
گذارد به رفتن نباشد نژند
“He who leaves this world with a glorious name shall not be sorrowful upon departing.'”
#36
چنین گفت رستم به فرخ پدر
✦
که من بسته دارم به فرمان کمر
“Thus spoke Rostam to his fortunate father: 'I have bound my waist tightly in obedience to your command.”
#37
ولیکن بدوزخ چمیدن به پای
✦
بزرگان پیشین ندیدند رای
“Yet to step willingly into hell on foot is not a course the ancient elders deemed wise,”
#38
همان از تن خویش نابوده سیر
✦
نیاید کسی پیش درنده شیر
“Nor does anyone who is not yet sated with life stride right into the jaws of a ferocious lion.”
#39
کنون من کمربسته و رفته‌گیر
✦
نخواهم جز از دادگر دستگیر
“Yet now I gird my loins and count myself as departed; I seek no helper save the Just Creator.”
#40
تن و جان فدای سپهبد کنم
✦
طلسم دل جادوان بشکنم
“I shall sacrifice my body and soul for the Commander, and I will shatter the sorcery of the sorcerers' hearts.”
#41
هرانکس که زنده است ز ایرانیان
✦
بیارم ببندم کمر بر میان
“Whoever among the Iranians remains alive, I shall bring back with girded loins.”
#42
نه ارژنگ مانم نه دیو سپید
✦
نه سنجه نه پولاد غندی نه بید
“I shall leave neither Arzhang nor the White Demon, nor Sanjeh, nor Pulad-e Ghundi, nor Bid alive!”
#43
به نام جهان‌آفرین یک خدای
✦
که رستم نگرداند از رخش پای
“By the name of the One God, Creator of the World, Rostam shall not dismount from Rakhsh,”
#44
مگر دست ارژنگ بسته چو سنگ
✦
فگنده به گردنش در پالهنگ
“Until Arzhang's hands are bound as hard as stone, and a heavy halter is cast around his neck,”
#45
سر و مغز پولاد را زیر پای
✦
پی رخش برده زمین را ز جای
“And the head and brain of Pulad are crushed beneath feet, while Rakhsh's hooves tear the earth from its place!'”
#46
بپوشید ببر و برآورد یال
✦
برو آفرین خواند بسیار زال
“He donned his tiger-skin cuirass and reared his tall stature; and Zal bestowed upon him bountiful blessings.”
#47
چو رستم برخش اندر آورد پای
✦
رخش رنگ بر جای و دل هم به جای
“As Rostam placed his foot in the stirrup of Rakhsh, the steed remained firm and resolute, steadfast in color and heart.”
#48
بیامد پر از آب رودابه روی
✦
همی زار بگریست دستان بروی
“Rudabeh came with a face bathed in tears, while Dastan wept bitterly beside her.”
#49
بدو گفت کای مادر نیکخوی
✦
نه بگزیدم این راه برآرزوی
“Rostam said to her: 'O noble-natured mother, I did not choose this path of my own desire.'”
#50
مرا در غم خود گذاری همی
✦
به یزدان چه امیدداری همی
“'If you abandon me to your sorrow, what hope do you then place in the Almighty?'”
#51
چنین آمدم بخشش روزگار
✦
تو جان و تن من به زنهار دار
“'Such is the decree allotted to me by Time; do thou entrust my soul and body to God's protection.'”
#52
به پدرود کردنش رفتند پیش
✦
که دانست کش باز بینند بیش
“They stepped forward to bid him farewell, for who knew if they would ever behold him again?”
#53
زمانه بدین سان همی بگذرد
✦
دمش مرد دانا همی بشمرد
“Thus passes the relentless tide of Time; and the wise man treasures its every breath.”
#54
هران روز بد کز تو اندر گذشت
✦
بر آنی کزو گیتی آباد گشت
“Whatever evil day has passed over thee, consider it as though the world was rendered prosperous thereby.”