🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
47 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۵۲ - آمدن تبرگ به پیام خاقان چین، کشتن او به دست گردیه و شکستن لشکر ترک
پس از درگذشت بهرام چوبین، غوغایی در میان سپاهیان درگرفت و گروه کثیری از رزمندگان ایرانی که در چین باقی مانده بودند، تصمیم گرفتند با خواری و زاری زنهار خواسته و بازگشت به میهن خویش را آغاز کنند. برادر خاقان چین با دیدن این آشفتگی و خروج سپاهیان نزد خاقان آمد و با خشم و ملامت گفت که اگر این ایرانیان با چنین خفت از مرزهای ما بگذرند، تا ابد نام پادشاهی چین مضحکه خاص و عام خواهد شد.

خاقان چین که از این سخنان برآشفته بود، به تبرگ، سپهدار کهنه‌کار خویش که او را «گرگ پیر» می‌نامید، فرمان داد تا با شش هزار سوار گزیده از جنگجویان تورانی به شتاب در پی آنان بتازد. خاقان او را سفارش کرد که ابتدا با زبانی نرم و افسونگر و پیام دلجویی پادشاه وارد شود و گردیه، خواهر بهرام را به همسری خاقان دعوت کند، اما اگر پند نپذیرفت و سرپیچی کرد، او و همراهانش را به بند کشد و دشت مرو را از خونشان سرخ‌گون سازد.

در روز چهارم، لشکر تبرگ به گردیه و سپاهش رسید. گردیه، آن شیرزنِ ایرانی، بدون ذره‌ای هراس، ابتدا بنه و بار را پشت سر نهاد و سپس زره و سلاح برادر گرانقدرش بهرام چوبین را بر تن کرد و بر اسب جنگی نشست. دو سپاه در برابر یکدیگر صف آراستند. تبرگ پیشاپیش سپاه آمد و بانگ برآورد و سراغ خواهر بهرام را گرفت. گردیه که خود را در پوشش سنگین نبرد پنهان کرده بود پیش آمد. تبرگ او را نشناخت و پیام خاقان را بازگفت که خاقان خواهان همسری با اوست تا یادگار بهرام دلاور در کاخ چین باقی بماند و تهدید کرد که سرپیچی از این پیام، فرجامی جز غل و زنجیر نخواهد داشت.

گردیه با هوشمندی و چاره‌جویی، تبرگ را خواند تا از میان دو سپاه به کناری روند تا پاسخی شایسته به پیامش دهد. چون تبرگ از لشکر جدا شد و تنها در برابر گردیه قرار گرفت، گردیه کلاه‌خود خویش را کنار زد و رخ بنمود. سپس با لحنی پرکبر به تبرگ گفت که اگر می‌خواهد شوهر او شود، ابتدا باید دلاوری و شایستگی خویش را در میدان نبرد بیازماید! هنوز سخن گردیه به پایان نرسیده بود که اسب برانگیخت و با نیزه‌ای سهمگین چنان بر کمربند تبرگ کوبید که زره و پیوند تنش برید و او را خوار و بی‌جان بر خاک افکند.

با سرنگون شدن تبرگ، ایزدگشسپ و یلان‌سینه همراه با دلاوران ایرانی بر لشکر غافلگیرشده چین تاختند. نبردی خونین درگرفت و گردیه و یارانش لشکر چین را درهم شکستند. تا دو فرسنگ، دشمن گریزان تعقیب شد و جوی‌های خون در دشت به راه افتاد؛ چنان‌که کمتر کسی از سواران چین زنده از آن معرکه گریخت و پیروزی درخشانی برای گردیه و ایرانیان به ثبت رسید.
#1
ز لشکر بسی زینهاری شدند
✦
به نزدیک خاقان به زاری شدند
#2
برادر بیامد به نزدیک اوی
✦
که ای نامور مهتر جنگ جوی
#3
سپاه دلاور به ایران کشید
✦
بسی زینهاری بر ما رسید
#4
ازین ننگ تا جاودان بر درت
✦
بخندد همی لشکر و کشورت
#5
سپهدار چین کان سخنها شنید
✦
شد از خشم رنگ رخش ناپدید
#6
بدو گفت بشتاب و برکش سپاه
✦
نگه کن که لشکر کجا شد به راه
#7
بریشان رسی هیچ تندی مکن
✦
نخستین فراز آر شیرین سخن
#8
ازیشان نداند کسی راه ما
✦
مگر بشکنی پشت بدخواه ما
#9
به خوبی سخن گوی و بنوازشان
✦
به مردانگی سر بر افرازشان
#10
وگر هیچ سازد کسی با تو جنگ
✦
تو مردی کن و دور باش از درنگ
#11
ازیشان یکی گورستان کن به مرو
✦
که گردد زمین همچو پر تذرو
#12
بیامد سپهدار با شش هزار
✦
گزیده ز ترکان جنگی سوار
#13
به روز چهارم بریشان رسید
✦
زن شیر دل چون سپه را بدید
#14
ازیشان به دل بر نکرد ایچ یاد
✦
زلشکر سوی ساربان شد چوباد
#15
یکایک بنه از پس پشت کرد
✦
بیامد نگه کرد جای نبرد
#16
سلیح برادر به پوشید زن
✦
نشست از بر باره گام زن
#17
دو لشکر برابر کشیدند صف
✦
همه جانها برنهاده به کف
#18
به پیش سپاه اندر آمد تبرگ
✦
که خاقان ورا خواندی پیر گرگ
#19
به ایرانیان گفت کان پاک زن
✦
مگر نیست با این بزرگ انجمن
#20
بشد گردیه با سلیح گران
✦
میان بسته برسان جنگاوران
#21
دلاور تبرگش ندانست باز
✦
بزد پاشنه شد بر او فراز
#22
چنین گفت کان خواهرکشته شاه
✦
کجا جویمش در میان سپاه
#23
که با او مرا هست چندی سخن
✦
چه از نو چه از روزگار کهن
#24
بدو گردیه گفت اینک منم
✦
که بر شیر درنده اسپ افگنم
#25
چو بشنید آواز او را تبرگ
✦
بران اسپ جنگی چو شیر سترگ
#26
شگفت آمدش گفت خاقان چین
✦
تو را کرد زین پادشاهی گزین
#27
بدان تا تو باشی ورا یادگار
✦
ز بهرام شیر آن گزیده سوار
#28
همی‌گفت پاداش آن نیکوی
✦
بجای آورم چون سخن بشنوی
#29
مرا گفت بشتاب و او را بگوی
✦
که گر زآنک گفتم ندیدی تو روی
#30
چنان دان که این خود نگفتم ز بن
✦
مگر نیز باز آمدم زان سخن
#31
ازین مرز رفتن مرا روی نیست
✦
مکن آرزو گر تو را شوی نیست
#32
سخنها برین گونه پیوند کن
✦
وگر پند نپذیردت بند کن
#33
همان را که او را بدان داشتست
✦
سخنها ز اندازه بگذاشتست
#34
بدو گردیه گفت کز رزمگاه
✦
به یکسو شویم از میان سپاه
#35
سخن هرچ گفتی تو پاسخ دهم
✦
تو را اندرین رای فرخ نهم
#36
ز پیش سپاه اندر آمد تبرگ
✦
بیامد بر نامدار سترگ
#37
چو تنها بدیدش زن چاره جوی
✦
از آن مغفر تیره بگشاد روی
#38
بدو گفت بهرام را دیده‌ای
✦
سواری و رزمش پسندیده ای
#39
مرا بود هم مادر و هم پدر
✦
کنون روزگار وی آمد به سر
#40
کنون من تو را آزمایش کنم
✦
یکی سوی رزمت نمایش کنم
#41
اگر از در شوی یابی بگوی
✦
همانا مرا خود پسندست شوی
#42
بگفت این وزان پس برانگیخت اسپ
✦
پس او همی‌تاخت ایزد گشسپ
#43
یکی نیزه زد بر کمربند اوی
✦
که بگسست خفتان و پیوند اوی
#44
یلان سینه با آن گزیده سپاه
✦
برانگیخت اسپ اندر آن رزمگاه
#45
همه لشکر چین بهم بر شکست
✦
بسی کشت و افگند و چندی بخست
#46
دو فرسنگ لشکر همی‌شد ز پس
✦
بر اسپان نماندند بسیار کس
#47
سراسر همه دشت شد رود خون
✦
یکی بی‌سر و دیگری سرنگون

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: