🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
41 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۴۲ - کشتن اژدها بر کوهسار به دست بهرام گرد، پیمان ازدواج با دختر خاقان و فرمانروایی بر چین
چون شامگاه پرده تاریک خویش را بر زمین گسترانید، بزم و شادخواری به پایان رسید و هر یک از بزرگان به سرای خویش شتافتند. با سپیده‌دمان و برآمدن خورشید زرین‌فام، بهرام چوبین دلاور زره رزم بر تن آراست و جان خویش را به پروردگار دادار سپرد. او کمند، کمان، شش تیر خدنگ و نیزه دوساخ نخچیرگیری بربرداشت و رو به سوی کوهسار مهیب نهاد. چون به دامنه‌های کوه سنگلاخ رسید، همراهان را فرمان داد تا بازگردند و خود به تنهایی گام بر قلمرو هیولا گذاشت.

در آن کوهسار، جانور سهمگینی می‌زیست که او را شیر کپی می‌خواندند؛ اژدهاوش و مهیب که با تر ساختن موی خویش در چشمه‌سار، تن خود را در برابر تیر نفوذناپذیر می‌ساخت. بهرام بر فراز صخره سنگین، کمر به رزم بست و یاد یزدان نیکی‌دهش را بر زبان آورد. شیر کپی غرّان از چشمه بیرون آمد و چنگ بر سنگ خارا زد چندان که آتش از صخره فرو جست. بهرام کمان کیانی را به زهی استوار کشید و تیربارانی چنان سهمگین آغاز کرد که روشنایی هوا تاریک گشت. نخستین تیر بر هیولا نشست و او را خسته ساخت؛ تیر دوم بر سرش فرود آمد و خون چون جویبار از پیگرش جاری شد. تیرهای سوم و چهارم بر دهان و زبانش نشست و فک هیولا را به هم دوخت، و پنجمین تیر بر چنگال نبردآزمایش نشست.

آنگاه بهرام کمند انداخت و میان هیولا را به بند کشید و با نیزه‌ای شکافنده، بر پهلوی دده زد چندان که سنگ خارا به خون آغشته شد. سپس شمشیر خارانکاف برکشید و تن اژدها را به دو نیم ساخت و سر شومش را خوار بر خاک افکند. چون خاقان چین و خاتون از کشته شدن هیولا آگاه گشتند، شتابان به کوهسار آمدند و خروشی از شادی و آفرین از سپاه چین برآمد. خاتون دست بهرام را بوسید و خاقان او را در آغوش کشید و شاه ایران‌زمینش خواند.

با بازگشت به ایوان شهریاری، خاقان گنجینه‌ای گرانبها از درم و جامه و بندگان نزد بهرام فرستاد و پیام داد که دخترش، که تاجی بر تارک ستارگان دارد، به همسری او درخواهد آمد و لشکر و کشور چین به فرمانش سپارده خواهد شد. بهرام پیشنهاد خاقان را پذیرفت و عقد زناشویی بسته شد. دبیر پیش آمد و منشوری نوین بر حریر به نام بهرام نگاشت. بهرام نیز میان بزرگان و سران ایرانی خلعت‌ها و بخشش‌های فراوان تقسیم کرد. از آن پس، بهرام با دادگری، بزم و شکار روزگار می‌گذرانید و همه بزرگان و مردم چین او را شهریار خویش دانسته و به بندگی و فرمانبرداری‌اش افتخار می‌کردند.
#1
چو پیدا شد ازآسمان گرد ماه
✦
شب تیره بفشاند گرد سیاه
#2
پراکنده گشتند و مستان شدند
✦
وز آنجای هرکس به ایوان شدند
#3
چو پیداشد آن فرخورشید زرد
✦
به پیچید زلف شب لاژورد
#4
فژ آگند پوشید بهرام گرد
✦
گرامی تنش را به یزدان سپرد
#5
کمند و کمان برد و شش چوبه تیر
✦
یکی نیزه دو شاخ نخچیرگیر
#6
چوآمد به نزدیک آن برزکوه
✦
بفرمود تا بازگردد گروه
#7
بران شیر کپی چو نزدیک شد
✦
تو گفتی برو کوه تاریک شد
#8
میان اندارن کوه خارا ببست
✦
بخم کمند از بر زین نشست
#9
کمان را بمالید وبر زه نهاد
✦
ز یزدان نیکی دهش کرد یاد
#10
چو بر اژدها برشدی موی‌تر
✦
نبودی برو تیر کس کارگر
#11
شد آن شیر کپی به چشمه درون
✦
به غلتید و برخاست و آمد برون
#12
بغرید و بر زد بران سنگ دست
✦
همی آتش از کوه خارا بجست
#13
کمان را بمالید بهرام گرد
✦
به تیر از هوا روشنایی ببرد
#14
خدنگی بینداخت شیر دلیر
✦
برشیر کپی شد از جنگ سیر
#15
دگر تیر بهرام زد بر سرش
✦
فرو ریخت چون آب خون ازبرش
#16
سیوم تیر و چارم بزد بر دهانش
✦
که بردوخت برهم دهان و زبانش
#17
به پنجم بزد تیر بر چنگ اوی
✦
همی‌دید نیروی و آهنگ اوی
#18
بهشتم میانش گشاد از کمند
✦
بجست از بر کوهسار بلند
#19
بزد نیزه‌ای بر میان دده
✦
که شد سنگ خارا به خون آژده
#20
وزان پس بشمشیر یازید مرد
✦
تن اژدها را به دونیم کرد
#21
سر از تن جدا کند و بفگند خوار
✦
ازان پس فرود آمد از کوهسار
#22
ازان بیشه خاقان و خاتون برفت
✦
دمان و دنان تا برکوه تفت
#23
خروشی برآمد ز گردان چین
✦
کز آواز گفتی بلرزد زمین
#24
به بهرام برآفرین خواندند
✦
بسی گوهر و زر برافشاندند
#25
چو خاتون بشد دست او بوس داد
✦
برفتند گردان فرخ نژاد
#26
همه هم زبان آفرین خواندند
✦
ورا شاه ایران زمین خواندند
#27
گرفتش سپهدار چین در کنار
✦
وزان پس ورا خواندی شهریار
#28
چو خاقان چینی به ایوان رسید
✦
فرستاده‌ای مهربان برگزید
#29
فرستاد ده بدره گنجی درم
✦
همان بدره و برده از بیش و کم
#30
که رو پیش بهرام جنگی بگوی
✦
که نزدیک ما یافتی آب روی
#31
پس پردهٔ ما یکی دخترست
✦
که بر تارک اختران افسرست
#32
کنون گر بخواهی ز من دخترم
✦
سپارم بتو لشکر و کشورم
#33
بدو گفت بهرام کاری رواست
✦
جهاندار بر بندگان پادشاست
#34
به بهرام داد آن زمان دخترش
✦
به فرمان او شد همه کشورش
#35
بفرمود تا پیش او شد دبیر
✦
نوشتند منشور نو بر حریر
#36
بدو گفت هرکس کز ایران سرست
✦
ببخشش نگر تا کرا در خورست
#37
بر آیین چین خلعت آراستند
✦
فراوان کلاه و کمر خواستند
#38
جزاز داد و خورد شکارش نبود
✦
غم گردش روزگارش نبود
#39
بزرگان چینی و گردنکشان
✦
ز بهرام یل داشتندی نشان
#40
همه چین همی‌گفت ما بنده‌ایم
✦
ز بهر تو اندر جهان زنده‌ایم
#41
همی‌خورد بهرام و بخشید چیز
✦
برو بر بسی آفرین بود نیز

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: