🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
18 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳۸ - مرثیهٔ فردوسی: مرگ پسر به جای پدر، ملامت شتاب او و نیایش آمرزش
روزگار سنگین شصت و پنج سالگی بر دوش سخن‌سرای طوس سایه افکنده بود که تازیانه سهمگین‌ترین رنج گیتی بر جانش فرود آمد. گردون گردان آیین دیرین خویش را در هم شکست؛ آنگاه که نوبت رفتن پدر پیر رسیده بود، جوان سی و هفت ساله او رخت خویش از این خاکدان بربست و پدر را در نوبهار کهنسالی تنهای تنها بگذاشت. فرزند جوان، بی‌آنکه به آرزوهای دل خویش دست یابد، با شتابی دردناک چشم از جهان فرو بست و باری گران از غم و رنج بر دل پدر نهاد، چنان‌که اشک خونین از دیدگانش روان شد و پیکرش چون تنی بی‌روان بر جای ماند.

در میان این سوز و گداز، پدر پیر روان خویش را به دنبال فرزند روانه می‌سازد؛ گویی او را در سرای دگر می‌جوید تا بر سرزنش و عتاب گوید: «ای همراه من، نوبت رفتن از آن من بود؛ چرا شتاب کردی و آرامش را از روان من ربودی؟ تو که در سخت‌ترین روزگار یاور من بودی، چگونه پیرمردی کهنسال را در نیمه‌راه رها کردی و رفتی؟» شاهنامه‌سرا با دلی مالامال از درد، بر این باور است که فرزندش اکنون به جهان روشنایی و آرامش رسیده و بر آستانه پروردگار در انتظار پدر نشسته است تا او نیز از این دیرگاه فانی رخت بربندد.

در انتها، طنین ناله‌های سوزناک پدر به نیایشی خالصانه مبدل می‌شود. او رو به سوی کردگار جهان، روزی‌دهنده آشکار و نهان می‌آورد و از ذات پاک پروردگار می‌خواهد که روان فرزند جوانش را به جوشن خرد و روشنایی بیاراید و گناهان او را ببخشد و تیرگی آرامگاهش را به فروغ ایزدی مبدل گرداند.
#1
مرا سال بگذشت برشست و پنج
✦
نه نیکو بود گر بیازم به گنج
#2
مگر بهره بر گیرم از پند خویش
✦
بر اندیشم از مرگ فرزند خویش
#3
مرا بود نوبت برفت آن جوان
✦
ز دردش منم چون تن بی‌روان
#4
شتابم همی تا مگر یابمش
✦
چویابم به بیغاره بشتابمش
#5
که نوبت مرا بود بی‌کام من
✦
چرا رفتی و بردی آرام من
#6
ز بدها تو بودی مرا دستگیر
✦
چرا چاره جستی ز همراه پیر
#7
مگر همرهان جوان یافتی
✦
که از پیش من تیز بشتافتی
#8
جوان را چو شد سال برسی و هفت
✦
نه بر آرزو یافت گیتی برفت
#9
همی‌بود همواره با من درشت
✦
برآشفت و یکباره بنمود پشت
#10
برفت و غم و رنجش ایدر بماند
✦
دل و دیدهٔ من به خون درنشاند
#11
کنون او سوی روشنایی رسید
✦
پدر را همی جای خواهد گزید
#12
برآمد چنین روزگار دراز
✦
کزان همرهان کس نگشتند باز
#13
همانا مرا چشم دارد همی
✦
ز دیر آمدن خشم دارد همی
#14
ورا سال سی بد مرا شصت و هفت
✦
نپرسید زین پیر و تنها برفت
#15
وی اندر شتاب و من اندر درنگ
✦
ز کردارها تا چه آید به چنگ
#16
روان تو دارنده روشن کناد
✦
خرد پیش جان تو جوشن کناد
#17
همی‌خواهم از کردگار جهان
✦
ز روزی ده آشکار و نهان
#18
که یکسر ببخشد گناه مرا
✦
درخشان کند تیره گاه مرا

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: