🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی اشکانیان

❖
30 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۶ - برآمدن هفتواد از کجاران، ساختن دژ بر تیغ کوه و بالیدن کرم تا فیل‌سانی و شهریاری
چو بانگ نفیر کارزار از شهر کجاران برآمد، هفتواد در پیشاپیش دلاوران خویش با تیغ و تیر و نیزه بر دشمن تاخت. او در دل معرکه مردانگی‌ها نمود، حاکم شهر را از پای درآورد، شهر را یکسره تسخیر کرد و گنجینه‌ها و گوهرپاره‌های بی‌شمار به چنگ آورد. با آشکار شدن این پیروزی، مردمان گروه گروه به گرد او آمدند. هفتواد سپاه و تبار خویش را از کجاران به فراز کوهستان کوچ داد و بر تیغ تیز کوه، دژی بلند و تسخیرناپذیر برافراشت. او بر درگاه دژ دری آهنین نهاد تا هم آرامگاه کسانش باشد و هم سنگر رزم و کین. چشمه‌ای زلال از ستیغ کوه می‌جوشید و به میان حصار می‌ریخت، و هفتواد گردِ آن بارویی چنان برافراشت که هیچ چشم بینایی را توان دیدن تارُک آن نبود.

با گذشت زمان، آن کرم رازآمیز چنان بالید که صندوق چوبین برایش تنگ شد. به فرمان هفتواد، حوضی فراخ در سنگِ سختِ کوه کندند و چون ساروج و سنگِ گرم آماده گشت، کرم را نرم‌نرم در آن نهادند. هر بامداد، دختر خرم و پاک‌نهادِ هفتواد شتابان به دیدار کرم می‌رفت و با رنج و مواظبت، خوراک‌های نغز به او می‌خوراند. پنج سال بر این منوال گذشت تا آن کرم کوچک به هیبت پیلی تنومند با شاخ و یال درآمد. هفتواد به شکرانه آوازه و فرخندگی این کرم، آن سرزمین را «کرمان» نامید. دختر، همچنان نگهبان و پرستار کرم ماند و پدر، سپهدار و جنگاورِ مکرمِ کرم شد.

به دستور هفتواد، وزرا و دبیران گماشته شدند تا روز و شب با شهد و شیر و خوراک‌های گران‌بها از کرم پذیرایی کنند. هفتواد بر اریکه فرمانروایی دژ نشست؛ دادگری پیشه ساخت، سپاهیان گرد آورد، دستور و سالارِ بار برگزید و بساط شهریاری را آن‌گونه که شایسته پادشاهان بزرگ بود آراست. لشکر او در سراسر کشور پراکنده شد و دامنه قدرتش از دریای چین تا کرانه‌های کرمان گسترش یافت. او را هفت پسرِ جنگجو و ده هزار شمشیرزن کارآزموده بود با گنجی بی‌کران و افزار کارزار. هر پادشاه یا سپهبدی که خیال نبرد با او در سر می‌پروراند، همین که سپاه هفتواد به نام و یاد آن کرم به او نزدیک می‌شد یا داستان شگفت‌آور کرم به گوشش می‌رسید، لشکرش از هم می‌گسیخت و شکست می‌خورد. دژ هفتواد چنان سهمگین و استوار گشت که پنداری باد را نیز توان گذر از باروهای آن نبود. روزبه‌روز بر فرّ و بخت هفتواد افزوده می‌شد، مردمان او را شهریار می‌خواندند و دژِ لبریز از گنج و سپاهش بر تارک کوهستان می‌درخشید.
#1
ز شهر کجاران برآمد نفیر
✦
برفتند با نیزه و تیغ و تیر
#2
همی رفت پیش اندرون هفتواد
✦
به جنگ اندرون داد مردی بداد
#3
همه شهر بگرفت و او را بکشت
✦
بسی گوهر و گنجش آمد به مشت
#4
به نزدیک او مردم انبوه شد
✦
ز شهر کجاران سوی کوه شد
#5
یکی دژ بکرد از بر تیغ کوه
✦
شد آن شهر با او همه همگروه
#6
نهاد اندران دژ دری آهنین
✦
هم آرامگه بود هم جای کین
#7
یکی چشمه‌ای بود بر کوهسار
✦
ز تخت اندرآمد میان حصار
#8
یکی باره‌ای کرد گرداندرش
✦
که بینا به دیده ندیدی سرش
#9
چو آن کرم را گشت صندوق تنگ
✦
یکی حوض کردند بر کوه سنگ
#10
چو ساروج و سنگ از هوا گشت گرم
✦
نهادند کرم اندرو نرم نرم
#11
چنان بد که دارنده هر بامداد
✦
برفتی دوان از بر هفتواد
#12
گزیدی به رنجش علف ساختی
✦
تن آگنده کرم آن پرداختی
#13
بر آمد برین کار بر پنج سال
✦
چو پیلی شد آن کرم با شاخ و یال
#14
چو یک چند بگذشت بر هفتواد
✦
بر آواز آن کرم کرمان نهاد
#15
همان دخت خرم نگهدار کرم
✦
پدر گشته جنگی سپهدار کرم
#16
بیاراستندش وزیر و دبیر
✦
برنجش بدی خوردن و شهد و شیر
#17
سپهبد بدی بر دژ هفتواد
✦
همان پرسش کار بیداد و داد
#18
سپاهی و دستور و سالار بار
✦
هران چیز کاید شهان را به کار
#19
همه هرچ بایستش آراستند
✦
چنانچون شهان را بپیراستند
#20
به کشور پراگنده شد لشکرش
✦
همه گشت آراسته کشورش
#21
ز دریای چین تا به کرمان رسید
✦
همه روی کشور سپه گسترید
#22
پسر هفت با تیغ‌زن ده هزار
✦
همان گنج با آلت کارزار
#23
هران پادشا کو کشیدی به جنگ
✦
چو رفتی سپاهش بر کرم تنگ
#24
شکسته شدی لشکری کامدی
✦
چو آواز این داستان بشندی
#25
چنان شد دژ نامور هفتواد
✦
که گردش نیارست جنبید باد
#26
همی گشت هر روز برترش بخت
✦
یکی خویشتن را بیاراست سخت
#27
همی خواندندی ورا شهریار
✦
سر مرد بخرد ازو در خمار
#28
سپهبد که بودی به مرز اندرون
✦
به یک چنگ در جنگ کردش زبون
#29
نتابید با او کسی بر به جنگ
✦
برآمد برین نیز چندی درنگ
#30
حصاری شدش پر ز گنج و سپاه
✦
ندیدی بران باره‌بر باد راه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: