🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی اشکانیان

❖
52 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۸ - گریز اردشیر و گلنار با بارگان شاه، تعقیب اردوان و پیوستن غرم فرّ به اردشیر
بدان‌گاه که بامدادان، اردوان از خواب برخاست، دلش از ندیدن چهر گلنار که همواره بخت‌گشای و روشنی‌بخش روزگارش بود، آشفته گشت. برآشفت و خشمگین به دربار آمد، جایی که بزرگان و سالاران کشور صف کشیده بودند. سالار بار خبر آورد که گلنار در بالین شاه حاضر نشده است. در همین هنگام، دبیر بزرگ سر رسید و آگاهی داد که دوش هنگام، اردشیر نهانی گریخته و دو باره‌ی نامبردار و بی‌مانند شاه—یکی خنگ و دیگری سیاه—را از آخور برده است. با این خبر، آشکار شد که گلنار نیز همراه گنجور و گنجینه‌های شاهی با اردشیر همراه گشته است.

خشم و نارامی بر جان اردوان چیره شد. او بی‌نگارش زمان، سواران جنگی فراوان برانگیخت و گرد و خاک بر صحرا افشاند تا پناهندگان را بازیابد. در راه به مردمان و شبانانی برخورد و از ایشان سراغ شتابندگان را گرفت. رهگذران گواهی دادند که دو سوار بر اسبان خنگ و سیاه با شتابی چون باد گذشتند و پساپشت سوار، غرم پاک و سپیدی مانند اسبی تیزپا می‌دوید و گرد برمی‌افشاند. اردوان از موبد و دستور خویش پرسید که راز این غرم شتابان چیست؟ دستور خردمند پاسخ داد که این غرم، همان فرّ ایزدی و شکوه پادشاهی است که بر گردن اردشیر سایه افکنده است؛ اگر این غرم به اردشیر پیوند خورد، دیگر کس را توان مقابله با او نخواهد بود و کار پادشاهی تو به پایان خواهد رسید.

از سوی دیگر، اردشیر و گلنار بی‌هیچ درنگ و آسایش می‌تاختند. اردشیر که از تازیانه رنج و خستگی پیکرش فرسوده شده بود، به آبگیری درخشان رسید. خواست فرود آید تا جرعه‌ای آب نوشد و خستگی از تن و باره بزداید. اما دو برنای پاک‌نهاد بر لب آبگیر پدیدار شدند و فریاد برآوردند که عنان برکش و مەیست، چرا که از دم اژدها رسته و اکنون وقت نوشیدن آب نیست! اردشیر پند ایشان را بنیوشید، عنان باره گران کرد و با سنان رخشان دوباره به راه افتاد. اردوان نیز تا نیمی از روز تاخت تا به شهری رسید. در آنجا بزرگان و کدخدایان شهری او را آگاه ساختند که سواران با فرّ ایزدی از شهر گذشتند و بخت از اردوان برگشته است. دستور و کدخدا شاه اشکانی را پند دادند که تعقیب بی‌فایده است؛ بهتر آن است که به پایتخت بازگردد، لشکری گران بیاراید و نامه‌ای به فرزند خویش بنویسد تا پیش از محکم شدن پایه‌ی شهریاری اردشیر، چاره‌ای بیندیشد. اردوان چون دریافت که کار از کار گذشته و فرّ ایزدی از دودمانش پر کشیده است، فرود آمد و سر بر آستان دادار نیکی‌دهش نهاد.
#1
چنان بد که بی‌ماه روی اردوان
✦
نبودی شب و روز روشن‌روان
#2
ز دیبا نبرداشتی دوش و یال
✦
مگر چهر گلنار دیدی به فال
#3
چو آمدش هنگام برخاستن
✦
به دیبا سر گاهش آراستن
#4
کنیزک نیامد به بالین اوی
✦
برآشفت و پیچان شد از کین اوی
#5
بدربر سپاه ایستاده به پای
✦
بیاراسته تخت و تاج و سرای
#6
ز درگاه برخاست سالار بار
✦
بیامد بر نامور شهریار
#7
بدو گفت گردنکشان بر درند
✦
هر آنکس کجا مهتر کشورند
#8
پرستندگان را چنین گفت شاه
✦
که گلنار چون راه و آیین نگاه
#9
ندارد نیاید به بالین من
✦
که داند بدین داستان دین من
#10
بیامد هم‌انگاه مهتر دبیر
✦
که رفتست بیگاه دوش اردشیر
#11
وز آخور ببردست خنگ و سیاه
✦
که بد بارهٔ نامبردار شاه
#12
هم‌انگاه شد شاه را دلپذیر
✦
که گنجور او رفت با اردشیر
#13
دل مرد جنگی برآمد ز جای
✦
برآشفت و زود اندر آمد به پای
#14
سواران جنگی فراوان ببرد
✦
تو گفتی همی باره آتش سپرد
#15
بره‌بر یکی نامور دید جای
✦
بسی اندرو مردم و چارپای
#16
بپرسید زیشان که شبگیر هور
✦
شنیدی شما بانگ نعل ستور
#17
یکی گفت زیشان که اندر گذشت
✦
دو تن بر دو باره درآمد به دشت
#18
همی برگذشتند پویان به راه
✦
یکی بارهٔ خنگ و دیگر سیاه
#19
به دم سواران یکی غرم پاک
✦
چو اسپی همی بر پراگند خاک
#20
به دستور گفت آن زمان اردوان
✦
که این غرم باری چرا شد دوان
#21
چنین داد پاسخ که آن فر اوست
✦
به شاهی و نیک‌اختری پر اوست
#22
گر این غرم دریابد او را متاز
✦
که این کار گردد بمابر دراز
#23
فرود آمد آن جایگه اردوان
✦
بخورد و برآسود و آمد دوان
#24
همی تاختند از پس اردشیر
✦
به پیش اندرون اردوان و وزیر
#25
جوان با کنیزک چو باد دمان
✦
نپردخت از تاختن یک زمان
#26
کرا یار باشد سپهر بلند
✦
بروبر ز دشمن نیاید گزند
#27
ازان تاختن رنجه شد اردشیر
✦
بدید از بلندی یکی آبگیر
#28
جوانمرد پویان به گلنار گفت
✦
که اکنون که با رنج گشتیم جفت
#29
بباید بدین چشمه آمد فرود
✦
که شد باره و مرد بی‌تار و پود
#30
بباشیم بر آب و چیزی خوریم
✦
ازان پس بر آسودگی بگذریم
#31
چو هر دو رسیدند نزدیک آب
✦
به زردی دو رخساره چون آفتاب
#32
همی خواست کاید فرود اردشیر
✦
دو مرد جوان دید بر آبگیر
#33
جوانان به آواز گفتند زود
✦
عنان و رکیبت بباید بسود
#34
که رستی ز کام و دم اژدها
✦
کنون آب خوردن نیارد بها
#35
نباید که آیی به خوردن فرود
✦
تن خویش را داد باید درود
#36
چو از پندگوی آن شنید اردشیر
✦
به گلنار گفت این سخن یادگیر
#37
رکیبش گران شد سبک شد عنان
✦
به گردن برآورد رخشان سنان
#38
پس‌اندر چو باد دمان اردوان
✦
همی تاخت با رنج و تیره‌روان
#39
بدانگه که بگذشت نیمی ز روز
✦
فلک را بپیمود گیتی فروز
#40
یکی شارستان دید با رنگ و بوی
✦
بسی مردم آمد به نزدیک اوی
#41
چنین گفت با موبدان نامدار
✦
که کی برگذشت آن دلاور سوار
#42
چنین داد پاسخ بدو رهنمای
✦
که ای شاه نیک‌اختر و پاک‌رای
#43
بدانگه که خورشید برگشت زرد
✦
بگسترد شب چادر لاژورد
#44
بدین شهر بگذشت پویان دو تن
✦
پر از گرد وبی‌آب گشته دهن
#45
یکی غرم بود از پس یک سوار
✦
که چون او ندیدم به ایوان نگار
#46
چنین گفت با اردوان کدخدای
✦
کز ایدر مگر بازگردی به جای
#47
سپه سازی و ساز جنگ آوری
✦
که اکنون دگرگونه شد داوری
#48
که بختش پس پشت او برنشست
✦
ازین تاختن باد ماند به دست
#49
یکی نامه بنویس نزد پسر
✦
به نامه بگوی این سخن در به در
#50
نشانی مگر یابد از اردشیر
✦
نباید که او دو شد از غرم شیر
#51
چو بشنید زو اردوان این سخن
✦
بدانست کآواز او شد کهن
#52
بدان شارستان اندر آمد فرود
✦
همی داد نیکی دهش را درود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: