🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی اشکانیان

❖
50 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۵ - شکار گور و ستیز اردشیر با پسر اردوان، خشم شاه و گماردنش به سالاری آخور
چون اردشیر بابکان به نزدیکی بارگاه اردوان اشکانی رسید، پرده‌داران حضور جوان پرهنر را به آگاهی شاه رساندند. اردوان او را با مهر فراوان پیش خواند، از بزرگی و نیکی‌های بابک سخن‌ها گفت و او را در نزدیکی تخت خویش جای داد و سرایی شایسته برایش مهیا ساخت. جامه‌های فاخر، گسترده‌های گران‌بها و خوان‌های آراسته برای اردشیر فرستاد و فرستادهٔ بابک نیز هدیه‌های ارزشمندی را که همراه آورده بود پیشکش پادشاه کرد. اردوان جوان را همچون فرزند خویش گرامی می‌داشت و در بزم، میگساری و شکارگاه لحظه‌ای او را از خود جدا نمی‌ساخت.

روزی در نخچیرگاهی پهناور، سپاه شاهی و فرزندان اردوان در دشت پراکنده شدند. اردشیر در کنار اردوان می‌تاخت. ناگهان از دوردستِ هامون، گله‌ای گورخر پدیدار گشت و غوغایی میان سواران درگرفت. اردشیر مرکب خویش برانگیخت، از همگان پیشی گرفت و چون به گورخری نر نزدیک شد، تیری سخت بر کمان نهاد. تیر بر کفل گور بنشست و پیکان و پرش از سوی دیگر بیرون زد. اردوان که فرا رسید و آن گشادِ بی‌نظیر و پیکر بر خاک افتادهٔ گور را دید، شگفت‌زده شد و بر دستِ تیرانداز آفرین خواند. اردشیر بانگ برآورد که «این گور را من به تیر افکندم!» اما پسر اردوان پیش آمد و مدعی شد که شکار کار او بوده است.

اردشیر بی‌باکانه گفت: «دشت پهناور است و تیر و گور فراوان؛ یکی دیگر را بدین نشان بر خاک افکن، که دروغ بر سرکشان و بزرگان گناهی بس بزرگ است!» این سخن، خشم اردوان را برانگیخت. شاه بر او بانگ زد و گفت: «گناه از من است که تو را بدین مرتبه پروردم تا بر فرزند من پیشی جویی و کندآوری کنی! کنون برو و سالار آخور اسبان تازی ما باش و خدمت دیگران کن.»

اردشیر با چشمی پر از اشک و دلی پرخشم راهی آخور اسبان شد. او نامه‌ای پر از سوز و درد به نیا خویش بابک نوشت و ستم اردوان را بازگو کرد. چون نامه به دست بابک رسید، راز بر کس نگشود، اما ده هزار دینار به همراه هیونی تندرو برای اردشیر فرستاد و دبیر را فراخواند تا نامه‌ای سرشار از پند بنویسد. بابک در نامه او را اندرز داد که «ای جوان نورسیده، چرا با فرزند شاه ستیز کردی و پیش افتادی؟ تو در چشم او پرستنده‌ای نه خویشاوند! کنون سر از فرمان او برپیچ و خشنودی‌اش را بجوی.» اردشیر با خواندن نامه و دریافت مال دلگرم شد، در آخور اسبان سرایی برای خود برگزید و روز و شب را به شادمانی و رامشگری سپری ساخت تا روزگار چه پیش آورد.
#1
چو آمد به نزدیکی بارگاه
✦
بگفتند با شاه زان بارخواه
#2
جوان را به مهر اردوان پیش خواند
✦
ز بابک سخنها فراوان براند
#3
به نزدیکی تخت بنشاختش
✦
به برزن یکی جایگه ساختش
#4
فرستاد هرگونه‌ای خوردنی
✦
ز پوشیدنی هم ز گستردنی
#5
ابا نامداران بیامد جوان
✦
به جایی که فرموده بود اردوان
#6
چو کرسی نهاد از بر چرخ شید
✦
جهان گشت چون روی رومی سپید
#7
پرستنده‌ای پیش خواند اردشیر
✦
همان هدیه‌هایی که بد ناگزیر
#8
فرستاد نزدیک شاه اردوان
✦
فرستادهٔ بابک پهلوان
#9
بدید اردوان و پسند آمدش
✦
جوانمرد را سودمند آمدش
#10
پسروار خسرو همی داشتش
✦
زمانی به تیمار نگذاشتش
#11
به می خوردن و خوان و نخچیرگاه
✦
به پیش خودش داشتی سال و ماه
#12
همی داشتش همچو فرزند خویش
✦
جدایی ندادش ز پیوند خویش
#13
چنان بد که روزی به نخچیرگاه
✦
پراگنده شد لشکر و پور شاه
#14
همی راند با اردوان اردشیر
✦
جوانمرد را شاه بد دلپذیر
#15
پسر بود شاه اردوان را چهار
✦
ازان هر یکی چون یکی شهریار
#16
به هامون پدید آمد از دور گور
✦
ازان لشکر گشن برخاست شور
#17
همه بادپایان برانگیختند
✦
همی گرد با خوی برآمیختند
#18
همی تاخت پیش اندرون اردشیر
✦
چو نزدیک شد در کمان راند تیر
#19
بزد بر سرون یکی گور نر
✦
گذر کرد بر گور پیکان و پر
#20
بیامد هم اندر زمان اردوان
✦
بدید آن گشاد و بر آن جوان
#21
بدید آن یکی گور افگنده گفت
✦
که با دست آنکس هنر باد جفت
#22
چنین داد پاسخ به شاه اردشیر
✦
که این گور را من فگندم به تیر
#23
پسر گفت کین را من افگنده‌ام
✦
همان جفت را نیز جوینده‌ام
#24
چنین داد پاسخ بدو اردشیر
✦
که دشتی فراخست و هم گور و تیر
#25
یکی دیگر افگن برین هم نشان
✦
دروغ از گناهست بر سرکشان
#26
پر از خشم شد زان جوان اردوان
✦
یکی بانگ برزد به مرد جوان
#27
بدو گفت شاه این گناه منست
✦
که پروردن آیین و راه منست
#28
ترا خود به بزم و به نخچیرگاه
✦
چرا برد باید همی با سپاه
#29
بدان تا ز فرزند من بگذری
✦
بلندی گزینی و کنداوری
#30
برو تازی اسپان ما را ببین
✦
هم آن جایگه بر سرایی گزین
#31
بران آخر اسپ سالار باش
✦
به هر کار با هر کسی یار باش
#32
بیامد پر از آب چشم اردشیر
✦
بر آخر اسپ شد ناگزیر
#33
یکی نامه بنوشت پیش نیا
✦
پر از غم دل و سر پر از کیمیا
#34
که ما را چه پیش آمد از اردوان
✦
که درد تنش باد و رنج روان
#35
همه یاد کرد آن کجا رفته بود
✦
کجا اردوان از چه آشفته بود
#36
چو آن نامه نزدیک بابک رسید
✦
نکرد آن سخن نیز بر کس پدید
#37
دلش گشت زان کار پر درد و رنج
✦
بیاورد دینار چندی ز گنج
#38
فرستاد نزدیک او ده هزار
✦
هیونی برافگند گرد و سوار
#39
بفرمود تا پیش او شد دبیر
✦
یکی نامه فرمود زی اردشیر
#40
که این کم خرد نورسیده جوان
✦
چو رفتی به نخچیر با اردوان
#41
چرا تاختی پیش فرزند اوی
✦
پرستنده‌ای تو نه پیوند اوی
#42
نکردی به تو دشمنی ار بدی
✦
که خود کرده‌ای تو به نابخردی
#43
کنون کام و خشنودی او بجوی
✦
مگردان ز فرمان او هیچ روی
#44
ز دینار لختی فرستادمت
✦
به نامه درون پندها دادمت
#45
هرانگه که این مایه بردی بکار
✦
دگر خواه تا بگذرد روزگار
#46
تگاور هیون جهاندیده پیر
✦
بیامد دوان تا بر اردشیر
#47
چو آن نامه برخواند خرسند گشت
✦
دلش سوی نیرنگ و اروند گشت
#48
بگسترد هرگونه گستردنی
✦
ز پوشیدنیها و از خوردنی
#49
به نزدیک اسپان سرایی گزید
✦
نه اندر خور کار جایی گزید
#50
شب و روز خوردن بدی کار اوی
✦
می و جام و رامشگران یار اوی

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: