🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی اشکانیان

❖
49 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳ - کشته شدن دارا و شبانی زادگان ساسان، خواب بابک و دادن دختر و افسر بدو
هنگامی که داراشاه در رزمگاه جان سپرد، اختر بختیاری دودمان کیانی به تیرگی گرایید و روزگار بر تبار او برگشت. فرزند جوان او، ساسان، که شهریاری خردمند و جنگ‌آور بود، از چنگال لشکر روم بگریخت تا خویشتن را در دام بلا و اسارت نیفکند. او روی به هندوستان نهاد و در اندوه و غربت جان سپرد، اما کودکی خردسال از خود بر جای گذاشت. بدین سان، تا چهار پشت، هر پدری نام فرزند خویش را به یاد نیای بزرگ «ساسان» می‌نهاد؛ شهریارزادگانی که چرخش روزگار آنان را به شبانی و ساربانی کشانده بود و هر ساله زیر رنج و کارهای سخت گردن خم می‌کردند.

چون چهارمین ساسان به سن جوانی رسید، به قلمرو بابک آمد و در دشت و صحرا سرشبان گله‌های او را یافت. جوان پرغم از او خواست تا وی را به مزدوری بپذیرد. سرشبان کار او را پسندید و پس از چندی، آن جوان کارآزموده را سرشبان تمامی گله‌های بابک ساخت. ساسان سال‌ها در آن دشت با دلی آکنده از غم نژاد بربادرفته‌اش روزگار می‌گذراند.

در یکی از شب‌ها، بابک در خواب دید که ساسان بر پیلی ژیان سوار است، تیغی از فولاد هندی در دست دارد و هر که به او نزدیک می‌شود، بر او درود می‌فرستد و پیشگاهش نماز می‌برد؛ چنان‌که زمین از عدل او آراسته گشته و غم از دل‌ها رخت بربسته است. شب دیگر، خوابی شگفت‌تر دید: آتش‌پرستی سه آتش فروزان — همچون آذرگشسپ، خراد (برزین‌مهر) و مهر (فرنبغ) — بر دست گرفته و این سه آتش، روشن و تابناک، پیش روی ساسان می‌سوزند و بوی خوش عود از آن‌ها برمی‌خیزد.

بابک سراسیمه از خواب برخاست و بامدادان موبدان و تعبیرگران خردمند را در ایوان خویش گرد آورد. چون خواب را بازگفت، یکی از دانایان پاسخ داد: «کسی که بدین سان در خواب دیده شود، سر به شاهی فراتر از آفتاب خواهد برافراشت، یا فرزندی از او پدید خواهد آمد که جهان را به کام خویش درآورد.»

بابک شادمان شد و به دانا پاداش فراوان داد. آن‌گاه در روزی سرد و برفی، دستور داد تا سرشبان گله را به کاخ آورند. ساسان با گلیمی کهنه و پر از برف وارد شد، در حالی که از بیم جان دلی لرزان داشت. بابک بیگانگان را از مجلس بیرون راند و شبان جوان را در کنار خود نشانید و از نژاد و گوهرش جویا شد. ساسان زنهار خواست و بابک به یزدانِ نیکی‌بخش سوگند یاد کرد که هیچ آسیبی به او نرساند. آن‌گاه جوان راز نهان برپردخت و گفت: «من ساسان هستم، فرزند ساسان، نبیره اردشیر (بهمن) شهریار، پور اسفندیار پهلوان و یادگار گشتاسپ‌شاه!»

با شنیدن این راز بزرگ، اشک از چشمان بابک فرو ریخت. او شبان آزاده را به گرمابه فرستاد، جامه‌های فاخر پهلوی و اسبی خسروی بدو داد، کاخی پرشکوه با پرستاران بر پایش ساخت و او را از هر خواسته بی‌نیاز گردانید. در پایان، بابک دختر خردمند و تاج و تخت خویش را به آن پادشاه‌زاده نهان بخشید تا نژاد شاهان کیانی بار دیگر بر تارک جهان بدرخشد.
#1
چو دارا به رزم اندرون کشته شد
✦
همه دوده را روز برگشته شد
#2
پسر بد مر او را یکی شادکام
✦
خردمند و جنگی و ساسان به نام
#3
پدر را بران گونه چون کشته دید
✦
سر بخت ایرانیان گشته دید
#4
ازان لشکر روم بگریخت اوی
✦
به دام بلا در نیاویخت اوی
#5
به هندوستان در به زاری بمرد
✦
ز ساسان یکی کودکی ماند خرد
#6
بدین هم‌نشان تا چهارم پسر
✦
همی نام ساسانش کردی پدر
#7
شبانان بدندی و گر ساربان
✦
همه ساله با رنج و کار گران
#8
چو کهتر پسر سوی بابک رسید
✦
به دشت اندرون سر شبان را بدید
#9
بدو گفت مزدورت آید به کار
✦
که ایدر گذارد به بد روزگار
#10
بپذرفت بدبخت را سرشبان
✦
همی داشت با رنج روز و شبان
#11
چو شد کارگر مرد و آمد پسند
✦
شبان سرشبان گشت بر گوسفند
#12
دران روزگاری همی بود مرد
✦
پر از غم دل و تن پر از رنج و درد
#13
شبی خفته بد بابک رود یاب 
✦
چنان دید روشن روانش به خواب
#14
که ساسان به پیل ژیان برنشست
✦
یکی تیغ هندی گرفته به دست
#15
هرانکس که آمد بر او فراز
✦
برو آفرین کرد و بردش نماز
#16
زمین را به خوبی بیاراستی
✦
دل تیره از غم بپیراستی
#17
به دیگر شب‌اندر چو بابک بخفت
✦
همی بود با مغزش اندیشه جفت
#18
چنان دید در خواب کاتش‌پرست
✦
سه آتش ببردی فروزان به دست
#19
چو آذر گشسپ و چو خراد و مهر
✦
فروزان به کردار گردان سپهر
#20
همه پیش ساسان فروزان بدی
✦
به هر آتشی عود سوزان بدی
#21
سر بابک از خواب بیدار شد
✦
روان و دلش پر ز تیمار شد
#22
هرانکس که در خواب دانا بدند
✦
به هر دانشی بر توانا بدند
#23
به ایوان بابک شدند انجمن
✦
بزرگان فرزانه و رای زن
#24
چو بابک سخن برگشاد از نهفت
✦
همه خواب یکسر بدیشان بگفت
#25
پراندیشه شد زان سخن رهنمای
✦
نهاده برو گوش پاسخ‌سرای
#26
سرانجام گفت ای سرافراز شاه
✦
به تأویل این کرد باید نگاه
#27
کسی را که بینند زین سان به خواب
✦
به شاهی برآرد سر از آفتاب
#28
ور ایدونک این خواب زو بگذرد
✦
پسر باشدش کز جهان بر خورد
#29
چو بابک شنید این سخن گشت شاد
✦
براندازه‌شان یک به یک هدیه داد
#30
بفرمود تا سرشبان از رمه
✦
بر بابک آید به روز دمه
#31
بیامد شبان پیش او با گلیم
✦
پر از برف پشمینه دل بدو نیم
#32
بپردخت بابک ز بیگانه جای
✦
بدر شد پرستنده و رهنمای
#33
ز ساسان بپرسید و بنواختش
✦
بر خویش نزدیک بنشاختش
#34
بپرسیدش از گوهر و از نژاد
✦
شبان زو بترسید و پاسخ نداد
#35
ازان پس بدو گفت کای شهریار
✦
شبان را به جان گر دهی زینهار
#36
بگوید ز گوهر همه هرچ هست
✦
چو دستم بگیری به پیمان به دست
#37
که با من نسازی بدی در جهان
✦
نه بر آشکار و نه اندر نهان
#38
چو بشنید بابک زبان برگشاد
✦
ز یزدان نیکی دهش کرد یاد
#39
که بر تو نسازم به چیزی گزند
✦
بدارمت شادان‌دل و ارجمند
#40
به بابک چنین گفت زان پس جوان
✦
که من پور ساسانم ای پهلوان
#41
نبیرهٔ جهاندار شاه اردشیر
✦
که بهمنش خواندی همی یادگیر
#42
سرافراز پور یل اسفندیار
✦
ز گشتاسپ یل در جهان یادگار
#43
چو بشنید بابک فرو ریخت آب
✦
ازان چشم روشن که او دید خواب
#44
بیاورد پس جامهٔ پهلوی
✦
یکی باره با آلت خسروی
#45
بدو گفت بابک به گرمابه شو
✦
همی باش تا خلعت آرند نو
#46
یکی کاخ پرمایه او را بساخت
✦
ازان سرشبانان سرش برافراخت
#47
چو او را بران کاخ بر جای کرد
✦
غلام و پرستنده بر پای کرد
#48
به هر آلتی سرفرازیش داد
✦
هم از خواسته بی‌نیازیش داد
#49
بدو داد پس دختر خویش را
✦
پسندیده و افسر خویش را

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: