🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی اشکانیان

❖
26 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۷ - پیمان گریز اردشیر و گلنار، بردن گوهر شاهوار و تاختن شبانه از اردوان به پارس
چون شامگاه بر کشور سایه افکند و گیتی به سیاهی قیر درآمد، گلنار، کنیزک خردمند و ماه روی ایوان، پنهانی نزد اردشیر آمد. او رازهای مگو و پیشگویی اخترشناسان را که به گوش اردوان رسیده بود—از برآمدن شاهی نو که فرّه ایزدی بر او خواهد تافت—بر جوان دلاور فاش ساخت. دل اردشیر از این سخنان چون دریای خروشان برآشفت و دانست که دگر یک روز نیز نباید در چنگال اردوان شکیبایی ورزد.

اردشیر چون کلام گلنار را شنید، مهر آن ماه پیشانی بر دلش بیشتر نشست و خلوت دل را به اندیشه گریز آراست. رو به گلنار کرد و گفت: «اگر من رخ به سوی ایران و شهرهای دلیران آورم، آیا تو نیز دوشادوش من گام در راه خواهی نهاد یا نزد این شاه خواهی ماند؟ اگر با من آیی، تاج شاهی بر سرت خواهم نهاد و توانگرت خواهم ساخت.» کنیزک با دیدگانی اشک‌بار و آهی سرد پاسخ داد که تا زنده است از او جدا نخواهد شد و بندگی‌اش را بر هر شهریاری ترجیح می‌دهد.

پس اردشیر قرار گریز بر فردا شب نهاد. گلنار به ایوان خویش بازگشت و جان بر کف نهاد. چون خورشید چهره زرد کرد و شب لاژوردگون چادر کشید، گلنار در گنجینه‌های اردوان را گشود؛ کیسه‌های دینار سرخ، یاقوت‌های درخشان و گوهرهای شاهوار را برچید و در نهانگاه خویش نهاد. تا پاسی از شب که اردوان به خواب اندر شد و کاخ خاموش گشت، کنیزک چون تیر از ایوان بیرون جست و گوهرها را نزد اردشیر آورد.

اردشیر پیشتر نگهبانان آخور و اسبان را به جامی از می مسموم و مست ساخته بود. دو اسب تازی و گران‌مایه را زین بسته، خفتان رزم بر تن کرد و تیغ آبداده به دست گرفت. چون گلنار با گنجینه درآمد، اردشیر جام را بر زمین نهاد، دهانه اسبان را استوار کرد و کنیزک ماهرو را بر باره دگر نشانید. آن دو، سبکبال و بی‌درنگ، دل در تپش آزادی، ایوان اردوان را پشت سر نهادند و شبانه به سوی ولایت پارس تاختند.
#1
چو شد روی کشور به کردار قیر
✦
کنیزک بیامد بر اردشیر
#2
چو دریا برآشفت مرد جوان
✦
که یک روز نشکیبی از اردوان
#3
کنیزک بگفت آنچ روشن‌روان
✦
همی گفت با نامدار اردوان
#4
سخن چون ز گلنار زان سان شنید
✦
شکیبایی و خامشی برگزید
#5
دل مرد برنا شد از ماه تیز
✦
ازان پس همی جست راه گریز
#6
بدو گفت گر من به ایران شوم
✦
ز ری سوی شهر دلیران شوم
#7
تو با من سگالی که آیی به راه
✦
گر ایدر بباشی به نزدیک شاه
#8
اگر با من آیی توانگر شوی
✦
همان بر سر کشور افسر شوی
#9
چنین داد پاسخ که من بنده‌ام
✦
نباشم جدا از تو تا زنده‌ام
#10
همی گفت با لب پر از باد سرد
✦
فرو ریخت از دیدگان آب زرد
#11
چنین گفت با ماه‌روی اردشیر
✦
که فردا بباید شدن ناگزیر
#12
کنیزک بیامد به ایوان خویش
✦
به کف برنهاده تن و جان خویش
#13
چو شد روی گیتی ز خورشید زرد
✦
به خم اندر آمد شب لاژورد
#14
کنیزک در گنجها باز کرد
✦
ز هر گوهری جستن آغاز کرد
#15
ز یاقوت وز گوهر شاهوار
✦
ز دینار چندانک بودش به کار
#16
بیامد به جایی که بودش نشست
✦
بدان خانه بنهاد گوهر ز دست
#17
همی بود تا شب برآمد ز کوه
✦
بخفت اردوان جای شد بی‌گروه
#18
از ایوان بیامد به کردار تیر
✦
بیاورد گوهر بر اردشیر
#19
جهانجوی را دید جامی به دست
✦
نگهبان اسپان همه خفته مست
#20
کجا مستشان کرده بود اردشیر
✦
که وی خواست رفتن همی ناگزیر
#21
دو اسپ گرانمایه کرده گزین
✦
بر آخور چنان بود در زیر زین
#22
جهانجوی چون روی گلنار دید
✦
همان گوهر و سرخ دینار دید
#23
هم‌اندر زمان پیش بنهاد جام
✦
بزد بر سر تازی اسپان لگام
#24
بپوشید خفتان و خود بر نشست
✦
یکی تیغ زهر آب داده به دست
#25
همان ماه‌رخ بر دگر بارگی
✦
نشستند و رفتند یکبارگی
#26
از ایوان سوی پارس بنهاد روی
✦
همی رفت شادان دل و راه‌جوی

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: