🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی اشکانیان

❖
23 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲ - دیباچهٔ گاه اشکانیان: ملوک طوایف پس از سکندر و جز نام نماندن از شاهان
پس از غروب روزگار سکندر رومی، پرده‌ای از ابهام و پراکندگی بر سرزمین پهناور ایران فرو افتاد. سکندر چون مرگ خویش را نزدیک دید، تدبیری اندیشید تا توان ایرانیان را خرد سازد و روم را از کین‌خواهیِ پادشاهان آینده ایمن دارد. او کشور را میان سران و بزرگان بخش کرد تا هر یک بر گوشه‌ای فرمان برانند و هیچ شهریاری به تنهایی تاج‌وتخت کامل گیتی را در دست نگیرد. این سران که از نژاد آرش و تبار کیان بودند، دلیری و سرکشی در سر داشتند و هر کدام بر تکه‌ای از مرزهای ایران‌زمین تکیه زدند. آنان را «ملوک طوایف» خواندند و نزدیک به ۲۰۰ سال هیچ شاهنشاه یگانه‌ای بر زمین فرمان نپیمود. در این روزگار، فرمانروایان چشمی به کارهای یکدیگر نداشتند و جهان چندی از نبردهای بزرگ بیاسود. نخستینِ این نامداران، اشک از نژاد قباد بود و پس از او شاپور، گودرز اشکانی، بیژن، نرسی، اورمزد، آرش، بهرام و اردوان بزرگ بر گوشه‌وکنار زمین پادشاهی یافتند. اردوان چنان پرتوان بود که شیراز تا اصفهان را زیر نگین داشت و ستمکاران را بازداشت، و بابکِ دلاور در اصطخر از دست او فرمان می‌راند. اما از آنجا که دفترهای باستان جز نامی از این پادشاهان بر جای ننهاده بودند، روزگاران آنان کوتاه گشت و تاریخشان در ابهام باقی ماند.
#1
کنون ای سراینده فرتوت مرد
✦
سوی گاه اشکانیان بازگرد
#2
چه گفت اندر آن نامهٔ راستان
✦
که گوینده یاد آرد از باستان
#3
پس از روزگار سکندر جهان
✦
چه گوید کِرا بود تخت مهان
#4
چنین گفت داننده دهقان چاچ
✦
کزان پس کسی را نبد تخت عاج
#5
بزرگان که از تخم آرش بدند
✦
دلیر و سبکسار و سرکش بدند
#6
به گیتی به هر گوشه‌ای بر یکی
✦
گرفته ز هر کشوری اندکی
#7
چو بر تختشان شاد بنشاندند
✦
ملوک طوایف همی خواندند
#8
برین گونه بگذشت سالی دویست
✦
تو گفتی که اندر زمین شاه نیست
#9
نکردند یاد این ازان آن ازین
✦
برآسود یک چند روی زمین
#10
سکندر سگالید زین‌گونه رای
✦
که تا روم آباد ماند به جای
#11
نخست اشک بود از نژاد قباد
✦
دگر گرد شاپور خسرو نژاد
#12
ز یک دست گودرز اشکانیان
✦
چو بیژن که بود از نژاد کیان
#13
چو نرسی و چون اورمزد بزرگ
✦
چو آرش که بد نامدار سترگ
#14
چو زو بگذری نامدار اردوان
✦
خردمند و با رای و روشن‌روان
#15
چو بنشست بهرام ز اشکانیان
✦
ببخشید گنجی بارزانیان
#16
ورا خواندند اردوان بزرگ
✦
که از میش بگسست چنگال گرگ
#17
ورا بود شیراز تا اصفهان
✦
که داننده خواندش مرز مهان
#18
به اصطخر بد بابک از دست اوی
✦
که تنین خروشان بد از شست اوی
#19
چو کوتاه شد شاخ و هم بیخشان
✦
نگوید جهاندار تاریخشان
#20
کزیشان جز از نام نشنیده‌ام
✦
نه در نامهٔ خسروان دیده‌ام
#21
سکندر چو نومید گشت از جهان
✦
بیفگند رایی میان مهان
#22
بدان تا نگیرد کس از روم یاد
✦
بماند مران کشور آباد و شاد
#23
چو دانا بود بر زمین شهریار
✦
چنین آورد دانش شاه بار

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: