🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی اشکانیان

❖
27 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۸ - تاراج گنج اردشیر به دست مهرک نوش‌زاد و فرود تیر هشدار از بام دژ بر خوان شاه
در شهر جهرم مردی فرومایه و بدگوهر به نام مهرک نوش‌زاد می‌زیست. چون خبر رسید که اردشیر بابکان در کنار آبگیر و دژ کِرم در تنگنا افتاده و راه‌های آذوقه بر او بسته شده است، مهرک از فرصت بهره جست و سپاهی بی‌شمار گرد آورد. او به ایوان پادشاه در جهرم تاخت، گنج‌های شاهی را به تاراج برد و بدره‌ها و تاج‌های گرانبها را میان لشکریان خویش تقسیم کرد.

چون خبر این خیانت به اردشیر رسید، بر لب آبگیر اندوهگین گشت و بر خود خرده گرفت که چرا پیش از استوار ساختن خانه و سامان دادن به دربار، به جنگ دشمنان بیگانه شتافته است. او بزرگان و سپهسالاران لشکر را گرد آورد و از ناگواری روزگار و ناسپاسی مهرک سخن گفت. بزرگان و دلاوران سپاه یک‌صدا وفاداری خود را به شهریار ابراز داشتند و او را به پایداری فراخواندند.

اردشیر بفرمود تا خوانی آراستند، می و جام و رامشگران خواستند و لشکریان به خوردن غذا نشستند. چون اردشیر دست به سوی نان برد، ناگاه تیری تیز و شگفت‌انگیز از فراز آسمان فرود آمد و در میان گوشت بره‌ای فربه که بر خوان نهاده شده بود فرو رفت، چنان‌که تمام تیر در گوشت پنهان گشت. فرزانگان و بزرگان رزم‌ساز دست از غذا کشیدند و دبیرِ شاه تیر را از بره بیرون کشید.

بر بدنه آن تیر چوبین، نبشته‌ای به خط پهلوی پدیدار بود. دبیر متن را خواند: تیری که بر خوان شاه نشست، از بام دژ و به فرّ و اقبال کِرم شلیک شده است؛ گرچه فاصله‌ی دژ تا خوان پادشاه دو فرسنگ است، اما اگر نیت بر هلاکت اردشیر بود، این تیر بر پیکر او می‌نشست. نبشته شاه را هشدار می‌داد که خویشتن را در برابر قدرت کِرم خوار و تباه نسازد. بزرگان از پرتاب تیری با چنین مسافت دور شگفت‌زده گشتند و بر فرّ و شکوه ایزدی شاه آفرین خواندند.
#1
به جهرم یکی مرد بد بدنژاد
✦
کجا نام او مهرک نوش‌زاد
#2
چو آگه شد از رفتن اردشیر
✦
وزان ماندن او بران آبگیر
#3
ز تنگی که بد اندر آن رزمگاه
✦
ز بهر خورشها برو بسته راه
#4
ز جهرم بیامد به ایوان شاه
✦
ز هر سو بیاورد بی‌مر سپاه
#5
همه گنج او را به تاراج داد
✦
به لشکر بسی بدره و تاج داد
#6
چو آگاهی آمد به شاه اردشیر
✦
پراندیشه شد بر لب آبگیر
#7
همی گفت ناساخته خانه را
✦
چرا ساختم رزم بیگانه را
#8
بزرگان لشکرش را پیش خواند
✦
ز مهرک فراوان سخنها براند
#9
چه بینید گفت ای سران سپاه
✦
که ما را چنین تنگ شد دستگاه
#10
چشیدم بسی تلخی روزگار
✦
نبد رنج مهرک مرا در شمار
#11
به آواز گفتند کای شهریار
✦
مبیناد چشمت بد روزگار
#12
چو مهرک بود دشمن اندر نهان
✦
چرا جست باید به سختی جهان
#13
تو داری بزرگی و گیهان تراست
✦
همه بندگانیم و فرمان تراست
#14
بفرمود تا خوان بیاراستند
✦
می و جام و رامشگران خواستند
#15
به خوان بر نهادند چندی بره
✦
به خوردن نهادند سر یکسره
#16
چو نان را به خوردن گرفت اردشیر
✦
همانگه بیامد یکی تیز تیر
#17
نشست اندران پاک فربه بره
✦
که تیر اندرو غرقه شد یکسره
#18
بزرگان فرزانهٔ رزمساز
✦
ز نان داشتند آن زمان دست باز
#19
بدیدند نقشی بران تیز تیر
✦
بخواند آنک بد زان بزرگان دبیر
#20
ز غم هرکسی از جگر خون کشید
✦
یکی از بره تیر بیرون کشید
#21
نوشته بران تیر بر پهلوی
✦
که ای شاه داننده گر بشنوی
#22
چنین تیز تیر آمد از بام دژ
✦
که از بخت کرمست آرام دژ
#23
گر انداختیمی بر اردشیر
✦
بروبر گذر یافتی پر تیر
#24
نباید که چون او یکی شهریار
✦
کند پست کرم اندرین روزگار
#25
بران موبدان نامدار اردشیر
✦
نوشته همی خواند آن چوب تیر
#26
ز دژ تا بر او دو فرسنگ بود
✦
دل مهتران زان سخن تنگ بود
#27
همی هر کسی خواندند آفرین
✦
ز دادار بر فر شاه زمین

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: