#1
چو برداشت پرده ز پیش آفتاب
✦
سپیده برآمد بپالود خواب
“When the sun lifted the veil from its face and the dawn emerged, washing sleep away,”
#2
دو بیهوده را دل بدان کار گرم
✦
که دیده بشویند هر دو ز شرم
“The two foolish brothers were intent upon their dark work, having washed their eyes of all shame.”
#3
برفتند هر دو گرازان ز جای
✦
نهادند سر سوی پرده‌سرای
“Both strode forth fiercely from their place and set out toward the royal pavilion.”
#4
چو از خیمه ایرج به ره بنگرید
✦
پر از مهر دل پیش ایشان دوید
“When Iraj looked out along the path from his tent, his heart filled with love, and he ran out to meet them.”
#5
برفتند با او به خیمه درون
✦
سخن بیشتر بر چرا رفت و چون
“They entered the tent with him, and their talk quickly turned to bitter questioning of why and how.”
#6
بدو گفت تور ار تو از ما کهی
✦
چرا برنهادی کلاه مهی؟
“Tur said to him: 'If you are younger than us, why did you place upon your head the crown of supremacy?'”
#7
ترا باید ایران و تخت کیان
✦
مرا بر در ترک بسته میان؟
“'Must Iran and the throne of the Kianids be yours, while I am girt as a servant at the gates of the Turks?'”
#8
برادر که مهتر به خاور به رنج
✦
به سر بر ترا افسر و زیر گنج؟
“'Should your elder brother toil in the West while a crown rests on your head and treasure beneath your feet?'”
#9
چنین بخششی کان جهان‌جوی کرد
✦
همه سوی کهتر پسر روی‌کرد
“'Such a division as our world-conquering father made turned all favor toward his youngest son!'”
#10
نه تاج کیان مانم اکنون نه گاه
✦
نه نام بزرگی نه ایران سپاه
“'I shall leave you neither the Kianid crown nor throne, nor the name of greatness nor the army of Iran!'”
#11
چو از تور بشنید ایرج سخن
✦
یکی پاک‌تر پاسخ افگند بن
“When Iraj heard these words from Tur, he laid the foundation of a pure and gentle reply.”
#12
بدو گفت کای مهتر کام‌جو‌ی
✦
اگر کام دل خواهی، آرام جوی
“He said to him: 'O noble seeker of desires, if you wish for heart's content, seek peace.'”
#13
من ایران نخواهم نه خاور نه چین
✦
نه شاهی نه گسترده روی زمین
“'I want neither Iran nor the West nor China, nor kingship nor the wide expanse of the earth.'”
#14
بزرگی که فرجام او تیرگی‌ست
✦
بر آن مهتری بر بباید گریست
“'Greatness whose ultimate end is darkness—such sovereignty deserves only tears.'”
#15
سپهر بلند ار کشد زین تو
✦
سرانجام، خشت است بالین تو
“'Though the lofty sky pull your saddle-strap, in the end a clay brick shall be your pillow.'”
#16
مرا تخت ایران اگر بود زیر
✦
کنون گشتم از تاج و از تخت سیر
“'Though Iran's throne was beneath me, I have now grown weary of both crown and throne.'”
#17
سپردم شما را کلاه و نگین
✦
بدین روی با من مدارید کین
“'I surrender to you both crown and signet; therefore, harbor no malice against me.'”
#18
مرا با شما نیست ننگ و نبرد
✦
روان را نباید برین رنجه کرد
“'I have no strife or battle with you; one ought not torment one's soul over this world.'”
#19
زمانه نخواهم به آزار‌تان
✦
اگر دور مانم ز دیدار‌تان
“'I wish not to live in a world where you are aggrieved, even if I must remain far from your sight.'”
#20
جز از کهتری نیست آیین من
✦
مباد آز و گردن‌کشی دین من
“'My way is nothing but humility; may greed and arrogance never become my creed.'”
#21
چو بشنید تور از برادر چنین
✦
به ابرو ز خشم اندر آورد چین
“When Tur heard his brother speak thus, he knit his brows in fury.”
#22
نیامدش گفتار ایرج پسند
✦
نبد راستی نزد او ارجمند
“Iraj's words pleased him not, for truth held no value in his sight.”
#23
به کرسی به خشم اندر آورد پای
✦
همی‌گفت و برجست هزمان ز جای
“He struck his foot against his throne in anger, shouting and leaping up repeatedly.”
#24
یکایک برآمد ز جای نشست
✦
گرفت آن گران کرسی زر به‌دست
“Suddenly he rose from his seat and grabbed that heavy golden chair.”
#25
بزد بر سر خسرو تاجدار
✦
از او خواست ایرج به جان زینهار
“He struck it upon the head of the crowned king, while Iraj begged him for his life.”
#26
نیایدت گفت ایچ بیم از خدای؟
✦
نه شرم از پدر خود همین است رای
“Iraj said: 'Have you no fear of God? Nor shame before our father? Is this your resolve?'”
#27
مکش مر مرا که‌ت سرانجام کار
✦
بپیچاند از خون من کردگار
“'Do not slay me, for in the end the Creator shall exact vengeance for my blood!'”
#28
مکن خویشتن را ز مردم‌کشان
✦
کزین پس نیابی ز من خود نشان
“'Do not rank yourself among the killers of men, for henceforth you will see no trace of me.'”
#29
بسنده کنم زین جهان گوشه‌ای
✦
به کوشش فراز آورم توشه‌ای
“'I shall be content with a quiet corner of the world, earning a meger sustenance through effort.'”
#30
به خون برادر چه بندی کمر؟
✦
چه سوزی دل پیر گشته پدر؟
“'Why gird your loins to shed a brother's blood? Why burn the heart of our aged father?'”
#31
جهان خواستی یافتی خون مریز
✦
مکن با جهاندار یزدان ستیز
“'You sought the world—you have found it! Shed no blood, and do not strive against Almighty God!'”
#32
سخن را چو بشنید پاسخ نداد
✦
همان گفتن آمد همان سرد باد
“When Tur heard these words he gave no reply; Iraj's words were like breath blown into cold wind.”
#33
یکی خنجر آبگون برکشید
✦
سراپای او چادر خون کشید
“He drew a steel dagger of shimmering blue, and covered him from head to foot in a mantle of blood.”
#34
بدان تیز زهر‌آبگون خنجر‌ش
✦
همی‌کرد چاک آن کیانی برش
“With that sharp poison-tempered blade, he tore open Iraj's royal chest.”
#35
فرود آمد از پای سرو سهی
✦
گسست آن کمرگاه شاهنشهی
“The erect cypress fell down; that belt of supreme kingship was broken asunder.”
#36
روان خون از آن چهرهٔ ارغوان
✦
شد آن نامور شهریار جوان
“Blood streamed from that crimson face, and thus perished that renowned young monarch.”
#37
جهانا بپروردیش در کنار
✦
وز آن پس ندادی به جان زینهار
“O World! You nurtured him in your lap, yet thereafter granted no quarter to his life!”
#38
نهانی ندانم ترا دوست کیست
✦
بدین آشکارت بباید گریست
“'I know not who your hidden friend is; over your open cruelty one must weep!'”
#39
سر تاجور ز آن تن پیلوار
✦
به خنجر جدا کرد و برگشت کار
“He severed the crowned head from that elephant-like body with his dagger, and fate was overturned.”
#40
بیاگند مغز‌ش به مشک و عبیر
✦
فرستاد نزد جهان‌بخش پیر
“He filled the brain-cavity with musk and ambergris, and sent it to the aged world-bestower, Fereydun.”
#41
چنین گفت کاینت سر آن نیاز
✦
که تاج نیاگان بدو گشت باز
“Sending the message: 'Here is the head of that beloved one to whom the ancestral crown had returned!'”
#42
کنون خواه تاجش ده و خواه تخت
✦
شد آن سایه‌گستر نیازی درخت
“'Now give him a crown or give him a throne if you wish—that shade-casting, beloved tree has fallen.'”
#43
برفتند باز آن دو بیداد شوم
✦
یکی سوی ترک و یکی سوی روم
“The two dark, unjust brothers turned back—one toward Turan and the other toward Rome.”