بخش ۱۲ - شب یورش اسفندیار به درگاه ارجاسپ: کشتن شاه ترکان، رهانیدن خواهران و پیوستن به پشوتن
#1
چو تاریکتر شد شب اسفندیار
✦
بپوشید نو جامهٔ کارزار
#2
سر بند صندوقها برگشاد
✦
یکی تا بدان بستگان جست باد
#3
کباب و می آورد و نوشیدنی
✦
همان جامهٔ رزم و پوشیدنی
#4
چو نان خورده شد هر یکی را سه جام
✦
بدادند و گشتند زان شادکام
#5
چنین گفت کامشب شبی پربلاست
✦
اگر نام گیریم ز ایدر سزاست
#6
بکوشید و پیکار مردان کنید
✦
پناه از بلاها به یزدان کنید
#7
ازان پس یلان را به سه بهر کرد
✦
هرانکس که جستند ننگ و نبرد
#8
یکی بهره زیشان میان حصار
✦
که سازند با هرکسی کارزار
#9
دگر بهره تا بر در دژ شوند
✦
ز پیکار و خون ریختن نغنوند
#10
سیم بهره را گفت از سرکشان
✦
که باید که یابید زیشان نشان
#11
که بودند با ما ز می دوش مست
✦
سرانشان به خنجر ببرید پست
#12
خود و بیست مرد از دلیران گرد
✦
بشد تیز و دیگر بدیشان سپرد
#13
به درگاه ارجاسپ آمد دلیر
✦
زره‌دار و غران به کردار شیر
#14
چو زخم خروش آمد از در سرای
✦
دوان پیش آزادگان شد همای
#15
ابا خواهر خویش به آفرید
✦
به خون مژه کرده رخ ناپدید
#16
چو آمد به تنگ اندر اسفندیار
✦
دو پوشیده را دید چون نوبهار
#17
چنین گفت با خواهران شیرمرد
✦
کز ایدر بپویید برسان گرد
#18
بدانجا که بازارگاه منست
✦
بسی زر و سیم است و گاه منست
#19
مباشید با من بدین رزمگاه
✦
اگر سر دهم گر ستانم کلاه
#20
بیامد یکی تیغ هندی به مشت
✦
کسی را که دید از دلیران بکشت
#21
همه بارگاهش چنان شد که راه
✦
نبود اندران نامور بارگاه
#22
ز بس خسته و کشته و کوفته
✦
زمین همچو دریای آشوفته
#23
چو ارجاسپ از خواب بیدار شد
✦
ز غلغل دلش پر ز تیمار شد
#24
بجوشید ارجاسپ از جایگاه
✦
بپوشید خفتان و رومی کلاه
#25
به دست اندرش خنجر آب‌گون
✦
دهن پر ز آواز و دل پر ز خون
#26
بدو گفت کز مرد بازارگان
✦
بیابی کنون تیغ و دینارگان
#27
یکی هدیه آرمت لهراسپی
✦
نهاده برو مهر گشتاسپی
#28
برآویخت ارجاسپ و اسفندیار
✦
از اندازه بگذشتشان کارزار
#29
پیاپی بسی تیغ و خنجر زدند
✦
گهی بر میان گاه بر سر زدند
#30
به زخم اندر ارجاسپ را کرد سست
✦
ندیدند بر تنش جایی درست
#31
ز پای اندر آمد تن پیلوار
✦
جدا کردش از تن سر اسفندیار
#32
چو شد کشته ارجاسپ آزرده‌جان
✦
خروشی برآمد ز کاخ زنان
#33
چنین است کردار گردنده دهر
✦
گهی نوش یابیم ازو گاه زهر
#34
چه بندی دل اندر سرای سپنج
✦
چو دانی که ایدر نمانی مرنج
#35
بپردخت ز ارجاسپ اسفندیار
✦
به کیوان برآورد ز ایوان دمار
#36
بفرمود تا شمع بفروختند
✦
به هر سوی ایوان همی سوختند
#37
شبستان او را به خادم سپرد
✦
ازان جایگه رشته‌تایی نبرد
#38
در گنج دینار او مهر کرد
✦
به ایوان نبودش کسی هم نبرد
#39
بیامد سوی آخور و برنشست
✦
یکی تیغ هندی گرفته به دست
#40
ازان تازی اسپان کش آمد گزین
✦
بفرمود تا برنهادند زین
#41
برفتند زانجا صد و شست مرد
✦
گزیده سواران روز نبرد
#42
همان خواهران را بر اسپان نشاند
✦
ز درگاه ارجاسپ لشکر براند
#43
وز ایرانیان نامور مرد چند
✦
به دژ ماند با ساوهٔ ارجمند
#44
چو من گفت از ایدر به بیرون شوم
✦
خود و نامدارن به هامون شوم
#45
به ترکان در دژ ببندید سخت
✦
مگر یار باشد مرا نیک‌بخت
#46
هرانگه که آید گمانتان که من
✦
رسیدم بدان پاک‌رای انجمن
#47
غو دیده باید که از دیدگاه
✦
کانوشه سر و تاج گشتاسپ شاه
#48
چو انبوه گردد به دژ بر سپاه
✦
گریزان و برگشته از رزمگاه
#49
به پیروزی از بارهٔ کاخ پاس
✦
بدارید از پاک یزدان سپاس
#50
سر شاه ترکان ازان دیدگاه
✦
بینداخت باید به پیش سپاه
#51
بیامد ز دژ با صد و شست مرد
✦
خروشان و جوشان به دشت نبرد
#52
چو نزد سپاه پشوتن رسید
✦
برو نامدار آفرین گسترید
#53
سپاهش همه مانده زو در شگفت
✦
که مرد جوان آن دلیری گرفت
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.