بخش ۲ - آغاز هفت‌خوان اسفندیار: پرسش راه از گرگسار و کشتن دو گرگ در خان نخست

#1

سخن گوی دهقان چو بنهاد خوان

✦

یکی داستان راند از هفتخوان

#2

ز رویین دژ و کار اسفندیار

✦

ز راه و ز آموزش گرگسار

#3

چنین گفت کو چون بیامد به بلخ

✦

زبان و روان پر ز گفتار تلخ

#4

همی راند تا پیشش آمد دو راه

✦

سراپرده و خیمه زد با سپاه

#5

بفرمود تا خوان بیاراستند

✦

می و رود و رامشگران خواستند

#6

برفتند گردان لشکر همه

✦

نشستند بر خوان شاه رمه

#7

یکی جام زرین به کف برگرفت

✦

ز گشتاسپ آنگه سخن برگرفت

#8

وز آن پس بفرمود تا گرگسار

✦

شود داغ دل پیش اسفندیار

#9

بفرمود تا جام زرین چهار

✦

دمادم ببستند بر گرگسار

#10

از آن پس بدو گفت کای تیره‌بخت

✦

رسانم ترا من به تاج و به تخت

#11

گر ایدون که هرچت بپرسیم راست

✦

بگویی همه شهر ترکان تراست

#12

چو پیروز گردم سپارم ترا

✦

به خورشید تابان برآرم ترا

#13

نیازارم آن را که پیوند تست

✦

هم آن را که پیوند فرزند تست

#14

وگر هیچ گردی به گرد دروغ

✦

نگیرد بر من دروغت فروغ

#15

میانت به خنجر کنم به دو نیم

✦

دل انجمن گردد از تو به بیم

#16

چنین داد پاسخ ورا گرگسار

✦

که ای نامور فرخ اسفندیار

#17

ز من نشنود شاه جز گفت راست

✦

تو آن کن که از پادشاهی سزاست

#18

بدو گفت رویین دژ اکنون کجاست

✦

که آن مرز از این بوم ایران جداست

#19

بدو چند راهست و فرسنگ چند

✦

کدام آنک ازو هست بیم و گزند

#20

سپه چند باشد همیشه در اوی

✦

ز بالای دژ هرچه دانی بگوی

#21

چنین داد پاسخ ورا گرگسار

✦

که ای شیردل خسرو شهریار

#22

سه راهست ز ایدر بدان شارستان

✦

که ارجاسپ خواندش پیکارستان

#23

یکی در سه ماه و یکی در دو ماه

✦

گر ایدون خورش تنگ باشد به راه

#24

گیا هست و آبشخور چارپای

✦

فرود آمدن را نیابی تو جای

#25

سه دیگر به نزدیک یک هفته راه

✦

به هشتم به رویین دژ آید سپاه

#26

پر از شیر و گرگست و پر اژدها

✦

که از چنگشان کس نیابد رها

#27

فریب زن جادو و گرگ و شیر

✦

فزونست از اژدهای دلیر

#28

یکی را ز دریا برآرد به ماه

✦

یکی را نگون اندر آرد به چاه

#29

بیابان و سیمرغ و سرمای سخت

✦

که چون باد خیزد به درد درخت

#30

از آن پس چو رویین دژ آید پدید

✦

نه دژ دید از آن سان کسی نه شنید

#31

سر باره برتر ز ابر سیاه

✦

بدو در فراوان سلیح و سپاه

#32

به گرد اندرش رود و آب روان

✦

که از دیدنش خیره گردد روان

#33

به کشتی بر او بگذرد شهریار

✦

چو آید به هامون ز بهر شکار

#34

به صد سال گر ماند اندر حصار

✦

ز هامون نیایدش چیزی به کار

#35

هم‌اندر دژش کشتمند و گیا

✦

درخت برومند و هم آسیا

#36

چو اسفندیار آن سخنها شنید

✦

زمانی بپیچید و دم درکشید

#37

بدو گفت ما را جز این راه نیست

✦

به گیتی به از راه کوتاه نیست

#38

چنین گفت با نامور گرگسار

✦

که این هفتخوان هرگز ای شهریار

#39

به زور و به آواز نگذشت کس

✦

مگر کز تن خویش کردست بس

#40

بدو نامور گفت گر با منی

✦

ببینی دل و زور آهرمنی

#41

به پیشم چه گویی چه آید نخست

✦

که باید ز پیکار او راه جست

#42

چنین داد پاسخ ورا گرگسار

✦

که ای نامور مرد ناباک دار

#43

نخستین به پیش تو آید دو گرگ

✦

نر و ماده هریک چو پیلی سترگ

#44

دو دندان به کردار پیل ژیان

✦

بر و کتف فربه و لاغر میان

#45

به سان گوزنان به سر بر سروی

✦

همی رزم شیران کند آرزوی

#46

بفرمود تا همچنانش به بند

✦

به خرگاه بردند ناسودمند

#47

بیاراست خرم یکی بزمگاه

✦

به سر بر نظاره بر آن جشنگاه

#48

چو خورشید بنمود تاج از فراز

✦

هوا با زمین نیز بگشاد راز

#49

ز درگاه برخاست آوای کوس

✦

زمین آهنین شد سپهر آبنوس

#50

سوی هفتخوان رخ به توران نهاد

✦

همی رفت با لشکر آباد و شاد

#51

چو از راه نزدیک منزل رسید

✦

ز لشکر یکی نامور برگزید

#52

پشوتن یکی مرد بیدار بود

✦

سپه را ز دشمن نگهدار بود

#53

بدو گفت لشکر به آیین بدار

✦

همی پیچم از گفتهٔ گرگسار

#54

منم پیش رو گر به من بد رسد

✦

بدین کهتران بد نیاید سزد

#55

بیامد بپوشید خفتان جنگ

✦

ببست از بر پشت شبرنگ تنگ

#56

سپهبد چو آمد به نزدیک گرگ

✦

چه گرگ آن سرافراز پیل سترگ

#57

بدیدند گرگان بر و یال اوی

✦

میان یلی چنگ و گوپال اوی

#58

ز هامون سوی او نهادند روی

✦

دو پیل سرافراز و دو جنگجوی

#59

کمان را به زه کرد مرد دلیر

✦

بغرید بر سان غرنده شیر

#60

بر آهرمنان تیرباران گرفت

✦

به تندی کمان سواران گرفت

#61

ز پیکان پولاد گشتند سست

✦

نیامد یکی پیش او تن درست

#62

نگه کرد روشن‌دل اسفندیار

✦

بدید آن که دد سست برگشت کار

#63

یکی تیغ زهرآبگون برکشید

✦

عنان را گران کرد و سر درکشید

#64

سراسر به شمشیرشان کرد چاک

✦

گل انگیخت از خون ایشان ز خاک

#65

فرود آمد از نامور بارگی

✦

به یزدان نمود او ز بیچارگی

#66

سلیح و تن از خون ایشان بشست

✦

بر آن خارستان پاک جایی بجست

#67

پر آژنگ رخ سوی خورشید کرد

✦

دلی پر ز درد و سری پر ز گرد

#68

همی گفت کای داور دادگر

✦

تو دادی مرا هوش و زور و هنر

#69

تو کردی تن گرگ را خاک جای

✦

تو باشی به هر نیک و بد رهنمای

#70

چو آمد سپاه و پشوتن فراز

✦

بدیدند یل را به جای نماز

#71

بماندند زان کار گردان شگفت

✦

سپه یکسر اندیشه اندر گرفت

#72

که این گرگ خوانیم گر پیل مست

✦

که جاوید باد این دل و تیغ و دست

#73

که بی فره اورنگ شاهی مباد

✦

بزرگی و رسم سپاهی مباد

#74

برفتند گردان فرخنده رای

✦

برابر کشیدند پرده‌سرای

داستان هفتخوان اسفندیار

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما